کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 2
اموال با سه سبب نامی محسوب می شوند:
اگر یکی از شرائط فوق در کسی یا مال و یا اموالی نباشد، زکات واجب نمی شود در نتیجه:
از مال یا اموال مکاتب زکات واجب نیست.
از رسول الله ﷺ: در اموال مکاتب تا وقت آزاد شدنش زکات نیست.
جامع المسانيد و المراسيل ج6ص185سنن الدارقطني ج2ص93.
از رسول الله ﷺ: در اموال کسی زکات نیست تا وقتی که یک سال از آن بگذرد. سنن الدار قطنی ج2ص76.
مکاتب: بنده ای که با صاحب خود عقد کرده است که بهای خود را قسطی پرداخت کند به شرطی که اگر در سر موعد توانست آن را پرداخت کند وی آزاد است و اگر نتوانست اداء کند، همان بنده باقی بماند.
اگر اموالی برای یک یا چندین سال مفقود شود، برای سال هایی که مفقود بوده است زکات واجب نیست. مانند مال یا اموال گمشده و یا طلبی که بدهکار آن را انکار کرده و طلبکار نیز برای طلب خود مدرکی ندارد و یا مانند مال یا اموالی که مصادره شده باشد.
دلیل:
از حضرت علی (رض) موقوفاً و مرفوعاً: در مال مفقود شده زکات نیست.
الهداية و البناية ج3ص306المبسوط للسرخسي ج2ص149بدائع الصنائع ج2ص13تبيين الحقائق شرح كنز الدقائق كتاب الزكاة.
موقوف: روایت شده از خود
حضرت علي (رض) و مرفوع: روايت حضرت علي (رض) از رسول الله ﷺ.
نیت ادای زکات در وقت اداءِ زکات واجب است و می تواند هنگام جدا کردن زکات از اموال خود نیت ادای زکات کند که این نیز درست است.
دلیل:
زیرا زکات عبادت است و در عبادت نیت شرط است.
الهداية و البناية ج3ص312الجوهرة النيره كتاب الزكاةفتح القدير ج2ص163.
اگر مال یا اموالی را کلاً صدقه دهد، در این صورت اگر نیت ادای زکات هم نکند، زکات آن اموال اداء می شود و از ذمه ی (گردن) شخص ساقط می شود.
دلیل:
زیرا زکات واجب در خود آن اموال می باشد و آن نیز اداء شده است.
الهداية و البناية ج3ص312مبسوط ج3ص20البحر الرائق شرح كنز الدقائق ج2ص216.
۱ثمنیت (چیزی که با آن خرید و فروش می شود): طلا و نقره از بدو خلقت برای ثمن بودن تعیین شده اند و چیز های دیگر با تعیین آن شئ توسط مردم بعنوان ثمن، ثمن محسوب می شوند. در ثمن اگر قیمت آن به نصاب برسد از کمترین نصاب از نظر قیمت، پس در آن زکات واجب می شود و نیت تجارت نیز لازم نیست؛ زیرا پول برای تجارت و خرید می باشد.
تحفه الفقهاء ج1ص263بدائع الصنائع ج2ص25البحرالرائق ج2ص242الدر المختار شرح تنوير الأبصار ج2ص321غررالحکام باب زکاه الاموالمجمع الانهر ج1ص205.
انواع نصاب:
۲مشتری: کسی که برای حج ثبت نام کرده است.
۱سؤال: برای چه مسلمانان ایران به حساب سازمان حج پول واریز می کنند؟
جواب: برای اینکه با این کار خود را برای تشرف به حج ثبت نام کنند.
۲سؤال: این چه نوع عقدی است؟
ج: این عقد اجاره می باشد. «هی بیع نفع معلوم بعوض کذا دین او عین». (مختصر الوقایه النقایه ص110) (اجاره بیع نفع است در مقابل عوض؛ مثلاً این مقدار پول در مقابل فلان کار)
«الاجیر المشترک یستحق الاجر بعمله و له ان یعمل للعامه کالقصاره و نحوه»
(اجیر مشترک وقتی که عمل را انجام داد مستحق اجر خواهد شد و وی می تواند برای همه کار کند و مثل سفید کردن پارچه و مانند آن) (113همان)).
۳ولی این سازمان پولش را قبل از این که آنان را به حج ببرد می گیرد، آیا این اشکال ندارد؟
ج: خیر. زیرا می توان اجاره بها را پیش از تحویل مال الاجاره پرداخت کرد. «ولا تجب الاجر بالعقد بل بتعجیلها او شرطه او باستیفاءالنفع و التمکن منه» (با عقد اجاره اجر واجب نمی شود بلکه با از پیش پرداخت کردن آن و یا شرط اینکه از پیش دهد و یا با استیفای مال الاجاره یا قادر شدن بر استفاده از مال الاجاره واجب می شود) (همان 110)).
۴ولی این سازمان می گوید که این را به صورت امانی پیش بانک بگذارید و مشتری می تواند هر گاه که خواست پولش را پس بگیرد؟
ج: بله این مانند آن است که کسی بگوید من تو را به حج خواهم برد به شرطی که اجاره بها را پیش پیش بپردازی تا تو را ارزان تر ببرم.
بالاخره این پول مال کیست جواب را روشنتر توضیح بدهید؟
این پول از دست مشتری خارج شده است و مال وی محسوب نمی شود ولی اگر آن شخص بخواهد می تواند اجاره را قبل از شروع اجاره فسخ کند و در آن صورت پول به مشتری برمی گردد. پس مالک آن است و اگر سود آن را بگیرد بر وی حرام و باید زکات آن را بدهد ولی اگر آن پول را نگیرد معلوم است که پول مال سازمان حج بوده است و از ملک مشتری خارج است و به مشتری ربطی ندارد که آن سازمان با آن پول چه کار می کند. (بدا المکتری الدابه من سفره بخلاف بدا المکاری (اجاره با پشیمان شدن مستأجر از سفرش فسخ می شود و با پشیمان شدن موجر فسخ نمی شود) (همان 114)).
و از آنجا که پس از واریز کردن، پول از ملک مشتری خارج می شود، پس زکات نیز بر گردن مشتری ثابت نیست.
در پایان این را باید یادآور شویم که اگر آن شخص پولش را پس بگیرد، معامله (عقد اجاره) فسخ می شود و نوبت وی باطل می شود و این خود دلیل بر عدم مالکیت بر آن پول می باشد.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.