کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 2
وقتی نقره به صد و چهل مثقال برسد، زکات واجب در آن یک چهلم آن صد و چهل مثقال خواهد بود (یعنی سه و نیم مثقال).
یعنی از هر دویست (200) درهم، پنج (5) درهم.
درهم: سکه ی نقره که وزن هر ده (10) درهم، هفت مثقال می باشد.
و از هر یک پنجم که به نصاب اولیه اضافه شود، همان مقدار (یک پنجم زکات اولیه) به زکات اضافه کرده می شود؛ یعنی نصاب اولیه در طلا که همان بیست مثقال می باشد اگر چهار مثقال اضافه شود یا کسی بیست و چهار مثقال طلا داشته باشد، پس زکات واجب در آن نیم مثقال به اضافه ی یک پنجم نیم مثقال می باشد. در نقره نیز همین گونه است.
دلیل:
رسول الله ﷺ به معاذ (رض) فرمودند تا از کسور آن ها زکات نگیرد. سنن الکبری للبیهقی ج6ص37.
رسول الله ﷺ: زکات نیست تا وقتی که نقره به پنج اواق (معادل دویست درهم) نرسد. وقتی به پنج اواق رسید در آن پنج درهم واجب است و بعد از این، از هر چهل درهم یک درهم به زکات اضافه کرده می شود.
سنن الدارمي ج1ص383صحيح ابن حبان ج6ص140جامع المسانيد و المراسيل ج4ص16.
طلا و نقره، شمش باشد یا که مستعمل (مصنوع) فرقی ندارد، مقدار نصاب و مقدار واجب همان می باشد.
مصنوع: اشیاء ساخته شده از طلا و نقره.
دلیل:
زیرا وجوب زکات بخاطر مال نامی می باشد و طلا و نقره در اصل خلقت برای تجارت ساخته شده اند. الهدایه و البنایه ج3ص378.
در طلا و نقره، هر فلزی که غالب باشد به حساب همان فلز می باشد؛ یعنی اگر طلا و نقره مخلوط باشند، اگر طلا غالب باشد، آن شئ طلا محسوب می شود و اگر نقره غالب باشد پس نقره محسوب می شود.
اگر ناخالصی بر طلا یا نقره غالب باشد، پس بر آن شئ قیمت گذاشته می شود. اگر قیمتش به نصاب برسد در آن صورت در آن زکات واجب خواهد بود.
ناخالصی یعنی فلزی غیر از طلا و نقره .
دلیل:
زیرا نمی توان از نقره و طلا اشیائی ساخت مگر اینکه به آن فلز دیگری اضافه شود، پس اعتبار در اینجا به غالبیت فلز می باشد.
الهداية و البنايه ج3ص373حاشية الطحطاوي على مراقي الفلاح ج1ص388حاشية رد المحتار على الدر المختار ج2ص321اللباب في شرح الكتاب ج1ص110.
در اشیائی غیر از موارد ذکر شده زکات نیست مگر اینکه با آن اشیاء قصد تجارت داشته باشد.
دلیل:
از سمره (رض) (صحابی): رسول الله ﷺ به ما امر می کردند تا زکات اشیائی را که برای بیع گذاشته بودیم اداء کنیم.
سنن الكبري للبيهقي ج4ص147المسندالجامع ج7ص53سنن ابي داود ج4ص362الدراية في تخريج احاديث الهداية ج1ص260.
و نیت تجارت در وقت مالک شدن آن شئ وجود داشته باشد.
اگر به شخصی ارثی برسد و وی در هنگام مالک شدن آن ارث نیت تجارت کند، نیت وی معتبر نبوده و ارث وی مال التجاره محسوب نمی شود.
وقتی قیمت مال التجاره به نصاب برسد، واجب است که یک چهلم آن را زکات دهد.
در زکات و صدقه ی فطریه و کفارت و عشر و نذر می توان قیمت آن چیز را پرداخت کرد؛ مثلاً اگر بر گردن کسی گوسفند واجب شده باشد، می تواند قیمت گوسفند را بدهد.
اگر بر اموال کسی یک سال گذشته باشد و قبل از ادای زکات آن قسمتی از آن اموال هلاک شود، به مقدار اموال هلاک شده از زکات کم کرده می شود.
زکات در نصاب می باشد نه در عفو: مثلاً شخصی چهل شتر داشته باشد و بر آن یک سال گذشته باشد، زکات واجب در آن همان زکات واجب در سی و شش شتر می باشد؛ یعنی یک بنت لبون. پس آن شخص زکات سی و شش شتر را اداء کرده است و برای چهار شتر دیگر سهمی از زکات پرداختی تعلق نگرفته است. پس اگر از آن چهل شتر، پانزده نفر آن هلاک شوند در این صورت یک بنت مخاض (زکات واجب در بیست و پنج) بر وی واجب می شود نه بیست و پنج چهلم بنت لبون.
در چهل شتر اگر بر آن یکسال بگذرد یک بنت لبون واجب میشود حال اگر 15 نفر هلاک شوند در این صورت زکات باقی مانده را می دهیم نه اینکه بگوییم در چهل یک بنت لبون بود پس با هلاک 15 شتر همین سهم را از بنت لبون کم کنیم!!!.
اموال اضافه شده در میان سال به همجنسش اضافه کرده می شود و از همان سال مالی قبلی محسوب می شود. یعنی به طور مثال شخصی در روز عید قربان بیست مثقال طلا به دست آورده باشد، حال ابتدای سال مالی وی همان روز عید قربان سال آینده خواهد بود و اگر آن شخص قبل از سررسید عید قربان آینده صاحب طلای دیگری هم بشود، طوری که در آخر سال جمع طلای وی به چهل برسد، پس وی باید زکات همان چهل مثقال را بدهد.
اگر شخصی طلا و نقره را با هم داشته باشد، طلا را به نقره اضافه کند تا به این وسیله نصاب زکات کامل شود.
مثلاً شخصی ده مثقال طلا و شصت مثقال نقره داشته باشد، قیمت طلا را به نقره اضافه کرده می شود؛ اگر قیمت آن ده مثقال طلا معادل هشتاد مثقال نقره باشد، پس زکات نقره واجب می شود.
اگر اشیائی غیر از طلا و نقره داشته باشد (و آن اشیاء برای تجارت باشند)، پس قیمت آن ها را به طلا یا نقره ی خود اضافه کند تا نصاب کامل شود.
دلیل:
زیرا وجوب زکات در همه ی این اشیاء (طلا و نقره و غیر این ها) بخاطر تدارک دیده شدن آن ها برای تجارت می باشد.
الهداية و البناية ج3ص387البحرالرائق ج2ص247مجمع الانهر ج1ص307.
نقصان نصاب در اثناء سال هدر است؛ یعنی به وجوب زکات خللی وارد نمی کند. مثلاً شخصی اول سال بیست مثقال طلا داشته باشد و قبل از گذشتن یک سال، دو مثقال آن کم شود و بعد قبل از گذشتن همان سال طلاهای وی به بیست مثقال برسد، بر وی زکات واجب است.
دلیل:
زیرا در اعتبار کمال نصاب در طول سال حرج (سختی) می باشد؛ پس فقط در ابتداء لازم است برای انعقاد وجوب زکات و در آخر برای وجوب ادای زکات.
الهداية و البناية ج3ص386البحرالرائق ج2ص247الجوهرة النيرة ج1ص479.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.