کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 2
بر سر راهی که تجّار از آن عبور می کنند، کسی را برای گرفتن زکات اموال تجّار گمارده می شود.
پس آن شخص (عاشر) از تاجر مسلمان یک چهلم اموال وی را به عنوان زکات بگیرد.
و از ذمّی غیر مسلمانی که در دار اسلام زندگی می کند یک بیستم اموال وی را بگیرد.
دلیل:
رسول الله ﷺ بر اموال مسلمین یک چهلم و از اموال اهل ذمه یک بیستم و از اموال اهل غیر ذمه یک دهم را فرض گردانیدند.
مجمع الزوائد ج3ص213نصب الراية ج4ص299المعجم الاوسط للطبراني ج7ص177.
این عمل را از هر تاجر در هر سال، یک بار انجام دهد.
اگر این دو مسلمان و ذمی بگویند که هنوز یک سال نشده است یا که بگویند مدیون هستند و یا بگویند به عاشری دیگر (که وجود آن عاشر ثابت شده باشد) پرداخت کرده اند و یا بگویند که به فقیری آن را پرداخت کرده اند، پس به آن دو قَسَم دهد (برای ادّعای خود قسم یاد کنند) و بعد از قسم ادّعای آنان قبول کرده می شود.
دلیل:
زیرا این تاجر منکر وجوب زکات بر وی می باشد و قول، قول منکر است با قسم یاد کردن وی. الهدایة و البنایة ج3ص391.
در زکات حیوانات سائمه اگر بگویند به فقیر داده اند، تصدیق کرده نمی شود و باید از آن ها زکات گرفته شود.
دلیل:
زیرا اخذ زکات حق سلطان است و در این کار ابطال حق وی می باشد.
الهداية و البناية ج3ص392العناية شرح الهداية ج2ص130بدائع الصنائع ج4ص105فتح القدير ج4ص109.
از حربی کافری که در کشوری غیر مسلمان زندگی می کند یک دهم اموال وی گرفته می شود. این در صورتی است که معلوم نباشد کشور متبوع وی چه مقدار از تاجران ما می گیرند.
دلیل:
رسول الله ﷺ بر اموال مسلمین یک چهلم و از اموال اهل ذمه یک بیستم و از اموال اهل غیر ذمه یک دهم را فرض گردانیدند.
مجمع الزوائد ج3ص213نصب الراية ج4ص299المعجم الاوسط للطبراني ج7ص177.
اگر معلوم باشد که آن ها از تاجران ما چه مقدار می گیرند، پس عاشر همان مقدار از تجّار آنان بگیرد.
اگر کشور متبوع وی همه اموال تجّار ما را بگیرد، عاشر نباید از تجار آن ها همه ی اموالشان را بگیرد.
اگر کشور متبوع وی چیزی از تجّار ما نگیرد، پس عاشر نیز نباید از تجار آنان چیزی بگیرد.
دلیل:
زیرا گرفتن از آن ها به طریقه ی مجازات می باشد. الهدایة و البنایة ج3ص397. (مجازات: جزای مقابل دادن).
از خمر ذمی عشر گرفته می شود.
از خوک ذمی چیزی گرفته نمی شود.
دلیل:
زیرا قیمت اشیاء ذوات قیم در حکم خود آن اشیاء می باشد و خوک از این قبیل (ذوات قیم) می باشد و قیمت اشیاء ذوات الأمثال مانند آن نیست و خمر از این قبیل (ذوات الامثال) می باشد.
الهداية و البناية ج3ص399البحر الرائق شرح كنز الدقائق ج6ص28دررالحكام شرح غررالاحكام ج2ص368.
ذوات امثال: اشیائی که مانند خود آن شئ یافت شود مانند چیزهائی که به لیتر یا کیلو فروخته می شوند؛ مانند شیر و غیر این ها.
ذوات قیمی: اشیائی که مانند خود آن شئ یافت نمی شود مانند حیوانات که نمی توان گفت که یکی از این ها مانند دیگری در همه چیز مساوی است.
از امانت نیز چیزی گرفته نمی شود.
دلیل:
زیرا امانت دار اجازه ی ادای زکات امانت را ندارد. الهدایة و البنایة ج3ص400مجمع الانهر ج1ص312.
حربی اگر به دار خود برگردد و دوباره به دار اسلام وارد شود، پس دوباره از وی عشر گرفته می شود.
دلیل:
زیرا وی با امان نامه ی جدیدی برگشته است و أخذ عشر از وی موجب هلاک کل مال وی نخواهد شد.
الهداية البنايه ج3ص398درالحكام شرح غررالاحكام ج2ص367.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.