کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 2
اگر شخصی معدن طلا یا مانند آن را در زمین های خراجی یا عشری پیدا کند، پس از آن خمس (یک پنجم آن معدن) واجب می شود و الباقی آن اگر زمین مالک نداشته باشد، به شخص می رسد.
دلیل:
رسول الله ﷺ: .... در معدن خمس واجب است. المعجم الکبیر للطبرانی ج17ص14صحیح ابن خزیمة ج4ص46السنن الصغری للبیهقی ج1ص374المستدرک علی الصحیحین ج5ص484.
مردی گنجی پیدا کرد و پیش حضرت علی (رض) برد و حضرت علی (رض) نیز خمس آن را گرفتند و باقی آن را به یابنده دادند و به
رسول الله ﷺ خبر دادند و رسول الله ﷺ آن را تأیید کردند. نصب الرایة ج2ص382.
و اگر در ملک کسی باشد، باقی آن به مالک زمین می رسد.
دلیل:
زیرا صاحب زمین، صاحب ظاهر و باطن آن می باشد. شرح الیاس ج1ص274.
اگر در حیاط خود شخص معدن یافت شود، پس در آن هیچ چیز واجب نیست و کل آن متعلق خود شخص خواهد بود.
دلیل:
همچنان که برای حیاط شخص عشر و خراج نیست، پس خمس نیز واجب نیست.
الهداية البنايه ج3ص408البحر الرائق ج2ص253.
اگر در زمین متعلق به خودش یافت شود پس در این مسئله در یک روایت آمده است که خمس واجب نیست.
دلیل:
زیرا معدن از اجزاء زمین می باشد و همچنان که در اجزاء دیگر زمین خمس نیست پس در این جزء نیز خمس نیست. البحر الرائق ج6ص36.
و در روایتی دیگر آمده است که در آن خمس واجب است.
دلیل:
همچنان که در زمین عشر یا خراج واجب می شود پس خمس نیز واجب می شود.
الهداية البنايه ج3ص408البحر الرائق ج2ص253.
در مروارید و عنبر و فیروزه ای که در کوه یافت می شود خمس واجب نیست.
دلیل:
عکرمه (رض): در مروارید و زمرّد زکات نیست مگر اینکه برای تجارت باشد.
مصنف ابن ابي شيبة ج3ص143الدراية في تخريج أحاديث الهداية ج1ص262نصب الراية ج4ص247.
اگر گنج (دفینه) یافت شود، پس اگر در آن شیء یافته شده علامت اسلام باشد حکم آن حکم لقطه می باشد.
لقطه: اشیائی که شخصی گم کند و دیگری آن را بیابد مانند پول و غیر آن.
اگر در آن علامت کفر باشد پس از آن خمس واجب می شود و الباقی آن اگر زمین غیر مملوک باشد، به یابنده می رسد.
اگر در زمین مملوک کسی یافت شود، در این صورت به اولین مالک آن زمین به هنگام فتح آن سرزمین می رسد.
دلیل:
رسول الله ﷺ: اگر آن را (شیء را) در منطقه ی مسکونی یا در بیراهه پیدا کنی پس بشناسان و اعلام کن (حکم لقطه را دارد) و اگر در خرابه ی جاهلی بیابی، پس در آن (گنج) و رکاز (اشیاء قیمتی که به طور طبیعی یافت می شود) خمس واجب است.
مسند حميدي ج2ص214المستدرك علي الصحيحين ج5ص484كنزالعمال ج15ص184نصب الراية ج2ص381
اگر شخصی در دارحرب (سرزمین کفر) گنج یا معدن بیابد، کل آن به مستأمن (کسی که با اجازه ی آن کشور وارد آن کشور شده است) می رسد. (و خمس در آن واجب نیست).
دلیل:
زیرا آن شیء متعلق به کسی نبوده و مانند آن است که دزدی کرده باشد و در اموال دزدی خمس نیست.
الهداية و البناية ج3ص412العناية شرح الهداية ج3ص156.
اگر در حیاط کسی (حربی) بیابد، باید آن را به مالکش برگرداند.
دلیل:
زیرا اگر آن را بردارد خیانت کرده است و رسول الله ﷺ فرموده است: برای هر خائنی در روز قیامت پرچمیست که با آن خیانتکار بودن وی شناخته می شود.
البناية ج3ص411المستدرك علي الصحيحين ج6ص232شعب الايمان ج7ص379كنزالعمال ج3ص517مسند الشاشي ج2ص66.
اگر متاعی (کالایی) را در دار حرب و در مکانی غیر مملوک بیابد خمس واجب می شود و الباقی به یابنده تعلق می گیرد.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.