کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 2
اول به «صفا» رفته و وقتی به به بالای «صفا» برسد، رو به «بیت الله» کند و تکبیر و تهلیل و صلوات بخواند و دو دستش را بلند کند و دعاء کند.
بعد به طرف «مروه» راه برود و بین دو میله ی سبز سریعتر راه برود.
وقتی به بالای «مروه» رسید، همان کارهایی را انجام دهد که در «صفا» انجام داده بود.
بعد به طرف «صفا» سعی کند. وقتی به «صفا برسد» این دومین سعی وی می باشد و این کار را هفت بار انجام دهد.
دلیل:
وقتی رسول الله ﷺ به نزدیکی «صفا» رسیدند، فرمودند: از آنچه که الله تعالی شروع کرده است، سعی خود را شروع می کنم و بر «صفا» ایستاده و دعا و تهلیل بجای آوردند. صحیح مسلم ج2ص886مصنف ابن ابی شیبه ج3ص334سنن الدارمی ج2ص1167. (یعنی در قرآن اول ذکر صفا آمده است و بعد مروه).
بعد از سعی در مکه ساکن شود و از احرام خارج نشود (زیرا وی احرام حج مفرد بسته است).
در این مدت هر مقدار که خواست طواف نفل به جای آورد.
امام در روز هفتم ذی الحجه برای مردم خطبه می خوانَد و در آن مناسک (اعمال حج) را توضیح می دهد.
دلیل:
رسول الله ﷺ در این روز برای مردم خطبه خواندند و مناسک حج را تعلیم دادند.
المستدرک علی الصحیحین ج1ص632السنن الکبری للبیهقی ج5ص180التلخیص الحبیر ج2ص544.
سپس در روز نهم در «عرفات» خطبه می خوانَد و بعد در روز یازدهم در «منا» خطبه می خوانَد.
دلیل:
رسول الله ﷺ این کار را انجام دادند. السنن الکبری للبیهقی ج5ص71نیل الاوطار ج3ص364البدر المنیر ج6ص162.
در روز هشتم (روز ترویه) به «منا» برود و در آنجا تا صبح روز عرفه بماند.
و در صبح عرفه به سوی عرفات حرکت کند.
دلیل:
رسول الله ﷺ صبح روز «ترویه»
به منا آمدند و تا صبح عرفات در آنجا ماندند و بعد به عرفات رفتند. صحیح مسلم ج2ص886مصنف ابن ابی شیبه ج3ص315نیل الاوطار ج5ص65.
تمام صحرای عرفات بجز مکانی به نام «بطن عرنه» موقف می باشد.
یعنی در هر جای عرفات بایستد، فرض وقوف عرفات را انجام داده است.
دلیل:
رسول الله ﷺ: سرتاسر عرفات محل وقوف می باشد بغیر از «بطن عرنه». سنن ابن ماجه ج 2ص1002موطا مالک ج3ص569مسند احمد ج27ص316صحیح ابن خزیمه ج4ص254.
بعد از زوال خورشید (در نیم روز)، امام حج مانند خطبه ی جمعه برای مردم خطبه می خواند.
در این روز نماز ظهر و عصر را با هم خوانده می شود.
و شرط جمع این دو نماز:
اگر کسی دارای این شرایط نباشد، نمی تواند بین این دو نماز را جمع بکند؛ یعنی کسی که تنها و بدون جماعت نماز بخواند، نمی تواند هر دو را با هم بخواند و همچنین کسی که محرم نیست نمی تواند بین دو نماز جمع کند.
دلیل:
رسول الله ﷺ اینچنین عمل کرده اند. صحیح مسلم ج2ص886مصنف ابن ابی شیبه ج3ص255سنن الدارمی ج2ص1167صحیح ابن حبان ج4ص311.
بعد از خواندن نماز به «موقف» (مکانی که در آنجا ایستاده می شود تا فرض وقوف عرفه انجام شود) حرکت کرده می شود.
غسل کردن قبل از حرکت به «موقف»، سنت است.
اگر برای لحظه ای در «موقف» بایستد فرضش انجام شده است.
دلیل:
رسول الله ﷺ:
حج همان عرفه است (رکن اصلی حج عرفه است)؛ هر کس قبل از طلوع فجر «یوم نحر» به عرفات برسد همانا به حجش رسیده است. مسند طیالسی ج2ص643مسند حمیدی ج2ص147مصنف ابین ابی شیبه ج3ص225المعجم الاوسط ج5ص285.
برای انجام وقوف عرفه، دانستن شرط نیست؛ یعنی اگر کسی در عرفه بایستد و خودش نداند که آن مکان عرفه است، باز فرضش اداء شده است.
و یا اینکه در حالت خواب در آنجا بایستد باز فرضش اداء شده است.
همچنین شخص بیهوش را اگر همراهان وی به عرفات ببرند باز فرضش اداء شده است.
بعد از غروب آفتاب «عرفه» را به سوی «مزدلفه» ترک کند.
دلیل:
رسول الله ﷺ تا غروب خورشید در عرفات ماندند. صحیح مسلم ج2ص886سنن ابی داود ج2ص182سنن ابن ماجه ج2ص1022مصنف ابن ابی شیبه ج3ص334سنن الدارمی ج2ص1167.
و با اقامت در هر جای «مزدلفه» واجبش اداء می شود بجز مکانی به نام «وادی محسر».
دلیل:
رسول الله ﷺ: تمام نقاط مزدلفه محل انجام نسک می باشد بجز «وادی محسر». سنن ابن ماجه ج 2ص1002موطا مالک ج3ص569مسند امام احمد ج27ص316صحیح ابن خزیمه ج4ص254.
در «مزدلفه»، نماز مغرب و عشاء را با هم در وقت عشاء، با یک اذان و یک اقامه بخواند.
دلیل:
رسول الله ﷺ در مزدلفه با یک اذان و یک اقامه مغرب و عشاء را اداء کردند. مسند احمد ج9ص166سنن النسائی ج5ص260مسند ابی یعلی ج10ص168مستخرج ابی عوانه ج2ص379.
اگر کسی نماز مغربش را در وقت مغرب بخواند، باید آن را در وقت عشاء و قبل از فجر صادق اعاده کند؛ یعنی در این روز خواندن مغرب در وقت عشاء واجب است.
نماز صبح را اول وقت بخواند سپس بایستد و دعاء کند و وقتی هوا روشن شد به منا بیاید و «رمی جمره» را انجام دهد. (هفت بار سنگ زدن به شیطان).
دلیل:
رسول الله ﷺ اینچنین عمل کرده اند. صحیح مسلم ج2ص886سنن ابی داود ج2ص182سنن ابن ماجه ج2ص1022مصنف ابن ابی شیبه ج3ص334.
از ابن عباس (رض): رسول الله ﷺ به ضعیفان اهل خود می گفت که به منی بروید ولی قبل از فجر صادق (صبح) رمی جمار را بجای نیاورید.
شرح مشکل الاثار ج9ص123السنن الکبری للبیهقی ج5ص216عمده القاری ج10 ص15.
طریقه ی سنگ زدن: انگشت شست را با انگشت سبابه قفل کند و سنگ ریزه را بر روی ناخن انگشت شست خود گذاشته و سنگ را پرتاب کند. (این عمل را «خذف» گویند).
و هر بار، تکبیر گوید.
در اولِ رمی جمره تلبیه گفتن را قطع کند.
دلیل:
رمی رسول الله ﷺ را اینچنین روایت کرده اند. صحیح مسلم ج2ص886سنن ابی داود ج2ص182سنن النسائی ج5ص267.
حاج مفرد اگر بخواهد می تواند دم شکرانه ذبح کند.
دم شکرانه: ذبح کردن گوسفند برای به جای آوردن شکرانه ی موفقیت در اتمام و حاجی شدن.
بعد از ذبح دم، موهایش را کوتاه کند.
تراشیدن سر از کوتاه کردن افضل است.
دلیل:
رسول الله ﷺ به منی آمدند و رمی جمار بجای آوردند و بعد به قربانگاه رفتند و بعد از آن به حلاق (کسی که سر می تراشد؛ سلمانی) فرمودند تا سر ایشان را بتراشد.
صحیح مسلم ج2ص947السنن الکبری للبیهقی ج5ص168عمده القاری ج10ص62.
همه ی چیزهایی که با احرام بستن برای حاج حرام شده بود، بعد از تراشیدن سر حلال شد بجز نزدیکی به زنش.
یعنی می تواند لباس عادی بپوشد و چیزهای خوشبو کننده استفاده کند و کفش بپوشد و کلاه و عمامه سرش بگذارد...
دلیل:
رسول الله ﷺ: هرکس رمی جمره ی عقبه را انجام دهد و ذبح و حلق را بجای آورد، همه محرّمات حج بر وی حلال می گردد بغیر از زنان.
مصنف ابن ابی شیبه ج3ص238مسند اسحق بن راهویه ج2ص432السنن الکبری للنسائی ج4ص217مسند ابی یعلی ج7ص441صحیح ابن خزیمه ج4ص303.
بعد از اینکه از احرام بیرون آمد، طواف زیارت (طواف فرض) را به جای آورد.
دلیل:
در روز اول عید قربان رسول الله ﷺ به مکه برگشتند و (طواف زیارت را انجام دادند) و بعد برگشتند.
صحیح مسلم ج2ص950مسند امام احمد ج8ص498مسند البزار ج12ص158السنن الکبری للبیهقی ج4ص218صحیح ابن خزیمه ج4ص304.
اگر سعی صفا و مروه را قبلاً انجام داده باشد، در این طواف رمل نکند (رمل: لرزاندن کتف ها و حالت جنگ به خود گرفتن).
وقت طواف زیارت سه روز عید قربان است.
دلیل:
زیرا در آیات 28 و 29 طواف را بر ذبح عطف کرده است و معطوف در حکم معطوف علیه می باشد. الهدایه ج1ص145تبیین الحقائق ج2ص33.
و انجام آن در روز اول عید قربان افضل (بهتر) است.
دلیل:
این افضلیت، با اجماع امّت ثابت است. البنایه ج4ص252.
بعد از طواف زیارت نزدیکی به زن نیز حلال می گردد.
تأخیر طواف زیارت از روزهای عید قربان مکروه بوده و دم واجب می شود. (قربانی کردن گوسفند).
دلیل:
از ابن عباس (رض): هرکس نسکی را تقدیم یا تأخیر کند، پس بر وی دم واجب است.
مصنف ابن ابی شیبه ج3ص362شرح مشکل الاثار ج15ص288.
در روز دوم عید قربان رمی جمار انجام دهد. (به هر سه شیطان سنگ بزند).
به ترتیب از شیطان نزدیک به «مسجد خیف» شروع کند.
با هر سنگ زدن تکبیر گوید.
بعد از سنگ زدن شیطان اول و دوم بایستد و دعاء کند و در سومی نایستد.
دلیل:
حضرت عائشه (رض) حج رسول الله ﷺ را اینچنین توصیف کردند. سنن ابی داود ج2ص201مسند امام احمد ج41ص140عمده القاری ج10 ص68.
در روز سوم نیز این عمل را تکرار کند.
اگر در روز چهارم در منی بماند، این عمل را تکرار کند.
دلیل:
ترجمه ی آیه: خداوند را در روزهایی چند یاد کنید (ایام منی)، و هر که در دو روز شتاب کند (از راه منی)، مرتکب گناهی نشده است. هر پرهیزگاری هم که تأخیر کند گناهی نکرده است. از خدا بترسید و بدانید که همگان به پیشگاه وی گِرد میآیید. [سوره ی بقره آیه 203]
ماندن در منی در روز چهارم مستحب است.
دلیل:
زیرا رسول الله ﷺ روز چهارم را نیز ماندند. سنن ابی داود ج2ص201مسند امام احمد ج41ص140عمده القاری ج10 ص68.
اگر قبل از طلوع فجر روز چهارم منی را ترک کند، رمی آن روز ساقط می شود.
هنگام رجوع به مکه، در مکانی به نام «محصب» اطراق کند.
دلیل:
زیرا رسول الله ﷺ در «محصب» اطراق کردند و بعد وارد مکه شدند. صحیح البخاری ج2ص180الجامع لابن وهب ج1ص77اخبار مکه ج4ص42المنتقی ج1ص131صحیح ابن خزیمه ج2ص79.
بعد وارد مکه شده و «طواف صدر» انجام دهد. (طواف خدا حافظی).
دلیل:
مردم بعد از انجام مناسک حج هر کدام از سمتی به خانه هایشان برمی گشتند و رسول الله ﷺ به آن ها امر فرمودند که آخرین کار آنان در حج،
بیت الله باشد (یعنی طواف بیت الله). صحیح مسلم ج2ص963سنن ابن ماجه ج2ص1020مسند الشافعی ج1ص131.
در این طواف رمل و سعی نیست.
بعد از آب زمزم بنوشد.
دلیل:
حضرت عائشه (رض) با خود از آب زمزم برمی داشتند و می گفتند که رسول الله ﷺ این کار را می کرده است.
سنن الترمدی ج3ص286مسند ابی یعلی ج8ص139شرح السنه للبغوی ج7ص300.
آستانه ی درِ کعبه را ببوسد.
رخ و سینه اش را به ملتزم چسابنده و از پرده ی کعبه گرفته با اخلاص کامل دعاء کند و از اینکه باید آنجا را ترک کند اظهار ناخوشنودی کرده و گریه کند.
دلیل:
عبدالله بن عمر (رض)
این کارها را انجام دادند و گفتند: رسول الله ﷺ را دیدم که این چنین عمل می کند. سنن ابن ماجه ج2ص987.
و به صورت قهقری بر گردد تا اینکه از مسجد خارج شود. (قهقری؛ عقب عقب راه رفتن).
زن سرش را بپوشاند و پوشش از روی صورت خود بردارد. (نقاب یا مانند آن نبندد).
اگر بر روی صورتش چیزی بیاندازد و آن چیز با صورتش تماس نداشته باشد جائز است.
دلیل:
رسول الله ﷺ: احرام مرد در سر وی و احرام زن در صورت وی می باشد؛ یعنی مرد سرش را نپوشاند و زن صورت خود را.
سنن الدارقطنی ج3ص363السنن الکبری للبیهقی ج5ص74معرفه السنن و الاثار ج7ص139.
زن نباید تلبیه را جهراً بگوید.
جهر: بلند کردن صدا.
دلیل:
از ابن عباس (رض) و ابن عمر (رض): زن تلبیه را به جهر نگوید.
مصنف ابن ابی شیبه ج3ص328السنن الصغیر للبیهقی ج2ص152عمده القاری ج9ص171.
در سعی بین صفا و مروه نباید بِدَوَد بلکه آرام آرام راه برود.
از ابن عمر (رض): بر زن رمل و سعی نیست. مصنف ابن ابی شیبه ج3ص150سنن الدارقطنی ج3ص365حلیه الاولیاء ج9ص36.
زن سرش را نباید بتراشد بلکه به مقدار سر انگشت از آن کوتاه کند.
دلیل:
رسول الله ﷺ زنان را از تراشیدن موی سر منع کرده اند.
سنن الترمذی ج3ص247سنن النسائی ج8ص130مسند البزار ج2ص92عمدة القاری ج10ص64.
رسول الله ﷺ بر زن تقصیر (کوتاه کردن) واجب است. سنن ابی داود ج2ص203سنن الدارمی ج2ص1212المعجم الکبیر للطبرانی ج12ص250.
زن لباس عادی بپوشد (لباس دوخته شده بپوشد).
دلیل:
زیرا پوشیدن لباس دوخته نشده موجب کشف عورت می شود و آن حرام است. الهدایه ج1ص149تبیین الحقائق ج2ص39.
اگر حجرالأسود شلوغ باشد، زن نباید به آن نزدیک شود.
حیض دیدن زن به غیر از طواف چیزی از مناسک حج را منع نمی کند.
دلیل:
حضرت عائشه (رض) برای حج همراه رسول الله ﷺ از مدینه خارج شدند. در راه حج حضرت عائشه (رض) حائض شدند و گریه کنان پیش
رسول الله ﷺ رفتند و رسول الله ﷺ فرمودند:
هر آنچه که حاج انجام می دهد را انجام بده به غیر از طواف بیت الله. صحیح البخاری ج7ص101مسند امام احمد ج40ص132صحیح مسلم ج873.
اگر کسی حجّش فوت شود باید طواف کند و سعی صفا و مروه انجام دهد و از احرام خارج شده و در سال بعد قضای آن را بجای آورد.
دلیل:
رسول الله ﷺ به کسی که حجّش را باطل کرده بود فرمودند: به حج خود ادامه دهید و دمی قربانی کنید و در سال آینده حج خود را قضاء کنید.
المراسیل لابی داود ج1ص147السنن الکبری للبیهقی ج5ص272.
فوت شدن حج: یعنی باطل شدن حج.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.