کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 2
اگر کسی از ادای حج عاجز باشد پس می تواند کسی دیگر را به جای خودش بفرستد تا از طرف وی حج بجای آورد و این حج از طرف وی (آمر) واقع می شود به شرط اینکه عاجز بودن وی تا زمان مرگ ادامه داشته باشد و مأمور، از طرف آمر نیت حج نماید.
دلیل:
فردی از رسول الله ﷺ از بجای آوردن حج از طرف پدر پرسیدند و حضرت (رض) فرمودند: بله، از طرف پدرت حج بجای آور همچنان که می توانستی بدهی پدرت را بدهی.
مسند امام احمد ج3ص321سنن الدارمی ج2ص1157الاثار لابی یوسف ج1ص124مصنف ابن ابی شیبه ج3ص380اخبار مکه ج1ص388مسند ابی یعلی ج12ص82شرح مشکل الاثار ج6ص370صحیح ابن حبان ج9ص303.
کسی که از طرف دیگری برای حج آمده باشد و از ادامه حج منع کرده شود، پس آمر باید دم احصار را بدهد.
دلیل:
زیرا آمر حاج را داخل احرام کرده است و خارج کردن وی نیز بر عهده ی آمر می باشد.
المبسوط للسرخسي ج4ص156تحفةالفقهاء ج1ص429بدائع الصنائع ج2ص215تبيين الحقائق ج2ص86.
و کسی که بدل کسی دیگر به حج می رود، اگر برای حج قِران احرام ببندد، دم قِران بر گردن خود حج کننده (مأمور) می باشد و همچنین اگر حاج (مأمور به حج بدل) جنایتی مرتکب شود، جزای آن بر گردن خود او می باشد.
اگر کسی که حج بدل انجام می دهد، قبل از وقوف عرفه با نزدیکی به زنش حج را باطل کند، وی پولی را که از طرف آمر برای انجام حج خرج کرده بود را ضامن می شود و باید آن را به آمر بدهد.
دلیل:
زیرا این عمل جنایتی است که به اختیار از مأمور به حج صادر شده است. الهدایه ج1ص179البنایه ج4ص477.
اگر کسی که به حج بدل می رود در راه حج بمیرد، پس از طرف آمر، از خانه ی آمر (نه از جائی که مأمور فوت شده است) حج کرده می شود و برای ادای این حج از یک سوم باقی مانده از اموال آمر خرج کرده می شود.
هدی: بردن هر حیوانی که صلاحیت قربانی کردن برای عید قربان را دارد می باشد؛ مانند گوسفند و بز و گاو و شتر. هر چیزی که شرایط لازم برای قربانی روز عید قربان را نداشته باشد به آن هدی نمی گویند.
دلیل:
کسی از رسول الله ﷺ چنین سؤال کرد که بر من بدنه (شتر) واجب شده است و من غنی هستم ولی بدنه برای نحر (ذبح) نمی یابم؟ (چه کار کنم؟) حضرت ﷺ فرمودند: هفت گوسفند بگیر و به جای بدنه ذبح کن.
سنن ابن ماجه ج2ص1048مسند امام احمد ج5ص40اعلاء السنن ج10ص470.
از ابن عباس (رض) در باره ی هدی سؤال شد. وی (رض) جواب دادند: هدی از شتر یا گاو و یا گوسفند می باشد.
صحيح البخاري ج2ص167مسند امام احمد ج4ص55السنن الكبري للبيهقي ج5ص35.
صاحبان «دم نفل» و «دم متعه» و «دم قِران» می توانند از آن بخورند. از دم هایی غیر از این ها حق خوردن ندارند.
دم: گوسفندی که برای انجام مناسک حج در حرم ذبح می شود.
رسول الله ﷺ در حج خود و با دست خودشان شصت و سه (63) شتر قربانی کردند و بعد بقیه را حضرت علی (رض) قربانی کردند و از هر کدام از شتران قربانی مقداری گرفته و غذا درست کرده و تناول کردند.
صحیح مسلم ج2ص886سنن ابی داود ج2ص182سنن ابن ماجه ج2ص1022مصنف ابن ابی شیبه ج3ص334.
«دم قِران» و «دم متعه» باید در روزهای عید قربان ذبح کرده شوند.
دلیل:
ترجمه ی آیه: .....پس از گوشت آن ها (از قربانی ها) بخورید و بینوای فقیر را نیز اطعام نمایید! (28) سپس باید آلودگی هایشان را برطرف سازند و به نذرهای خود وفا کنند و بر گرد خانه ی گرامی کعبه طواف کنند (29). [سوره ی حج آیه ی 28و29]
و دم های دیگر به روزهای عید قربان خاص نیستند.
و همه ی دم ها خاص حرم هستند؛ یعنی باید در حرم ذبح کرده شوند.
دلیل:
الله تعالی در باره ی جزاء صید می گوید: «هدی که به کعبه برسد.» [سوره ی مائده آیه 95] و این برای دیگر دم ها نیز اصل است.
جل و طناب هدی را نیز صدقه داده می شود.
اجرت ذبح آن را از هدی نمی دهند بلکه باید آن را از مال خودش بپردازد.
دلیل:
رسول الله ﷺ به حضرت علی (رض) دستور دادند تا بدنه ها (شترهای هدی) را با تمام چیزهایش یعنی گوشت و پوست و طناب و جلش صدقه دهد و کرایه ی نحر (ذبح) کننده را نیز از هدی ندهد بلکه از خودش بدهد.
صحیح البخاری ج2ص172صحیح مسلم ج2ص954سنن ابی داود ج2ص149سنن ابن ماجه ج2ص1035مسند الحمیدی ج1ص173.
و نباید بر هدی سوار شد مگر اینکه ضرورت در آن باشد.
دلیل:
رسول الله ﷺ: اگر مجبور باشی بر هدی خود به احسان و معروف سوار شو تا وقتی که مرکبی بیابی. صحیح مسلم ج2ص961سنن ابی داود ج2ص147سنن النسائی ج5ص177مسند امام احمد ج22ص305.
و هدی را نباید دوشیده شود.
دلیل:
زیرا شیر جزئی از بدن هدی می باشد، پس برای خودش استفاده نکند.
المبسوط للسرخسي ج4ص145الهدايه ج1ص182اللباب في شرح الكتاب ج1ص225.
اگر هدی در راه هلاک شود و یا عیب فاحش و زیاد به آن برسد، اگر آن هدی، هدی واجب باشد باید به جای آن دیگری را ذبح کند و آن هدی معیوب برای خودش خواهد بود.
دلیل:
رسول الله ﷺ: اگر هدی کسی در راه هلاک شود، اگر هدی نفل باشد لازم نیست بدل آن را بدهد ولی اگر هدی نذر باشد، بر وی لازم است که به جای آن هدی دیگری بدهد.
صحيح ابن خزيمة ج4ص155سنن الدارقطني ج3ص266المستدرك علي الصحيحين ج1ص616السنن الصغير للبيهقي ج2ص218.
اگر قبل از وقوف عرفه شهادت داده شود که روز عرفه در فلان تاریخ است نه در تاریخی که گمان می شده، شهادت آنان را قبول کرده می شود و اگر بعد از وقوف عرفه شهادت داده شود که شما بعد از روز عرفه وقوف کرده اید، در این صورت شهادت آنان قبول کرده نشود.
اگر کسی نذر کند که حج را با پای پیاده انجام دهد، بر وی لازم است تا وقت طواف زیارت، پیاده مناسک حج را انجام دهد.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.