کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 3
تفویض: سپردن انجام کاری به دیگری.
دلیل درست بودن اختیار دادن طلاق به زن این است که رسولالله ﷺ بهوسیلهی آیهی 28 سورهی احزاب، زنان خود را مخیّر گرداند بین اینکه با وی باشند و یا جدا شوند.
المبسوط للسرخسی ج6ص211
اگر مردی به زنش اختیار طلاق را بدهد، این اختیار مقیّد بهوقت دانستنِ زن به اختیار خود است و در آن مجلس میتواند از اختیارش استفاده کرده خود را طلاق نماید مگر اینکه مرد بگوید «هر وقت که خواستی» (کلما شئت و یا متی شئت و یا اذا شئت)، در این صورت زن هرگاه که بخواهد، اختیار طلاق در دستش میباشد.
دلیل:
اجماع صحابه (رض) بر این است که اختیار زن به مدت مجلسی است که در آن مجلس علم بر مختار بودن یافته است. فتح القدیر ج4ص77
ولی اگر بگوید: «ان شئت» (اگر خواستی)، در این صورت فقط حق اختیار در آن مجلس ثابت است.
اگر کسی طلاق را به زنش تفویض کرد، در این صورت مرد حق پس گرفتن آن تفویض را ندارد.
دلیل:
زیرا این تفویض، مالک گرداندن طرف مقابل بر این عمل است و وقتی کسی را بر چیزی مالک گردانده شود، به این معنی است که اختیار خود را ساقط نموده است. بدائع الصنائع ج3ص113
اگر به کسی غیر از زوجه اختیار طلاق را بدهد، به مجلسِ وقتِ دانستن مقید نمیشود و زوج حق برگشت از تفویض را دارد.
مجلس مختلف میشود با:
دلیل:
۱بلند شدن از مجلس به معنی روی گرداندن از بحث است.
۲زیرا انجام کارهای ذکرشده دلیل روی گرداندن از اختیار خود میباشد. بدائع الصنائع ج3ص114
کِشتی مانند بیت است؛ یعنی حرکت کشتی حرکت شخص محسوب نمیشود.
دلیل:
زیرا به کسی که در کشتی باشد، رفتن کشتی را به شخص نسبت نمیدهند و وی قادر بر متوقف نمودن کشتی نیست. هدایه ج1ص240
به راه افتادن مرکب، مانند حرکت خود شخص است.
دلیل:
زیرا حرکت مرکب به شخص نسبت داده میشود و وی قادر بر متوقف نمودن آن میباشد. هدایه ج1ص240
اگر کسی به نیت تفویض طلاق به زنش بگوید: «اختاری» (اختیار کن) و زن در جوابش بگوید: «اخترت» (اختیار کردم)، یک طلاق بائن واقع میشود.
دلیل:
زیرا «اختیار نمودن» نفس خود در این است که زن مالک خود گردد و این اختیار با طلاق بائن حاصل میشود؛ زیرا با طلاق بائن است که زوج بدون اجازهی زوجه نمیتواند از طلاق رجوع کند و به همسری گیرد. المبسوط للسرخسی ج6ص212
در مورد مسئلهی «اختاری» شرط است که لفظ نفس یا مانند آن از طرف یکی از زوجین ذکر شود؛ مثلاً بگوید: «اختاری نفسک» (نفس (جان) خود را اختیار کن) یا بگوید «اختاری اختیارة» (اختیار کن اختیار کردنی) و زن بگوید: «اخترت».
دلیل:
زیرا در کلامی که در آن «نفس» ذکر نشود، ابهامی وجود دارد و طلاق بودن آن کلام، معلوم نمیشود، پس لفظی لازم است که قصد طلاق داشتن مشخص و تعیین گردد. المبسوط للسرخسی ج6ص212
اگر مرد لفظ «اختاری» را سه بار تکرار کند و زن در جوابش بگوید: «یکی از آنها را اختیار کردم»، در این صورت هر سه طلاق واقع میشود.
اگر در مسئلهی فوق زن در جواب بگوید: «طلقت نفسی» (نفس خود را طلاق نمودم) و یا بگوید: «اخترت نفسی بتطلیقة» (نفس خود را به یک طلاق اختیار نمودم)، در این صورت یک طلاق بائن واقع میشود.
دلیل:
زیرا کلام زوجه جواب است برای درخواست زوج و وقتی یکی از آنها را جواب داد، به این معنی است که به کل کلام زوج جواب داده است. المبسوط للسرخسی ج6ص214
اگر مردی به زنش بگوید: «امروز و فردا اختیار طلاق دست تو است»، در این صورت شبِ بین آنها نیز داخل اختیار است و اگر زن اختیار کردن را یکبار رد کند، دیگر برگشت ندارد و نمیتواند بعد از رد اختیار کند.
دلیل:
زیرا این قول یک امر است به مدت امروز و فردا، پس اگر رد کند، کل آن رد میشود و دیگر اختیار ندارد. المبسوط للسرخسی ج6ص223
و اگر بگوید: «امروز و بعدش فردا»، در این صورت شب داخل نیست و اگر امروز رد کند، فردا اختیارش باقی است. عکس مسئله فوق میباشد.
دلیل:
زیرا زوج در دو وقت متفاوت اختیار را به زنش داد؛ پس دو اختیار برای زن ثابت میشود. بدائع الصنائع ج3ص116
اگر بگوید: «نفس خود را طلاق کن» و زن طلاق کند، در این صورت اگر مرد نیّتش سه طلاق باشد، همان سه واقع میشود و الا یک طلاق رجعی است.
دلیل:
زیرا در این لفظ هر دو احتمال وجود دارد؛ یعنی احتمال یک طلاق و همچنین احتمال سه طلاق که کل طلاق است. پس هرکدام را میتواند منظور کند و اگر نیّتی نداشته باشد، پس یک بودن آن یقین است و حکم به وقوع یک طلاق میشود. بدائع الصنائع ج3ص104
اگر مرد بگوید: «خود را سه بار طلاق کن» و زن یک طلاق دهد، هم آنیک واقع میشود.
اگر عکس قضیهی فوق اتفاق بیفتد؛ یعنی مرد بگوید: «خود را یک طلاق کن» و زن بگوید: «سه طلاق نمودم»، در این صورت هیچ نوع طلاقی واقع نمیشود.
دلیل:
زیرا بین قول زوج و زوجه ضدّیّت و مغایرت وجود دارد؛ پس هیچکدام واقع نمیشود. جامع الرموز ج2ص286
اگر مرد امر به طلاق بائن و یا رجعی کند و زن عکس آن بگوید، همان میشود که مرد امر کرده بود.
دلیل:
زیرا وقتی زوج نوع طلاق را مشخص کرد، پس فقط به اختیار کردن زوجه نیاز دارد نه به صفت طلاق، پس همان گفتهی زوج واقع میشود. هدایه ج1ص241
اگر مرد بگوید: «تو طلاق هستی اگر خواهی»، در این صورت زن برای استفاده از اختیار طلاق برای خود باید فوری آن را اختیار نماید و یا به شرطی تعلیق کند که در حال وجود آن را فهمیده میشود؛ مثلاً زن در جواب بگوید: «خواستم اگر آسمان بالای سر ما باشد».
در این صورت اگر زن اختیار کردن خود را به چیزی تعلیق کند که بعداً دانسته میشود، اختیار زن باطل است و با این خواستن طلاق نمیشود؛ مثلاً زن در جواب بگوید: «خواستم اگر تو خواهی» و مرد بگوید: «خواستم».
دلیل:
۱زیرا طلاقی که اختیارش به زوجه دادهشده است همانا طلاق منجّز یعنی سریع است؛ پس برای استفاده از این اختیار باید بیدرنگ انتخاب کند.
المحیط البرهانی ج3ص267المبسوط للسرخسی ج6ص200
۲زیرا مربوط نمودن به شرطی که موجود باشد، بهمثابهی تنجیز و جواب سریع دادن به کلام است. المبسوط للسرخسی ج6ص202
«کلما شئت»: اگر مرد بگوید: «تو طلاق هستی هر بار که خواستی»، در این صورت زن اختیار دارد خودش را تا سه بار طلاق کند، البته جداجدا، نه سه را بهیکباره؛ و اگر زن بعد از تحلیل با آن مرد ازدواج کند، این اختیار باطل میشود.
«کیف شئت»: اگر مرد بگوید: «تو طلاق هستی هر طور که خواستی»، در این صورت اگر نیت زن با نیت مرد یکی باشد، یک طلاق بائن یا سه طلاق واقع میشود و اگر یکی نباشد، یک طلاق رجعی واقع میشود.
اگر مرد بگوید: «تو طلاق هستی هر آنچه از سه بخواهی»، در این صورت اختیار زن در کمتر از سه میباشد.
دلیل:
زیرا «مِن» (حرف جار) به معنی بعضی از سه است. جامع الرموز ج2ص286
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.