کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 3
اگر کسی در شرف مرگ باشد مثلاً بیماری داشته باشد و از انجام دادن حاجت خود در بیرون خانه عاجز باشد و یا در جنگ، برای مبارزه از صف بیرون آمده باشد و یا کسی که برای اجرای حکم اعدام به خاطر قصاص یا رجم، وی را به اعدام گاه برده باشند، به اینگونه اشخاص، مریض مرض الموت گفته میشود.
اگر چنین شخصی در این حالت، بدون رضایت زنش وی را طلاق بائن نماید، در این صورت اگر وی بمیرد درحالیکه عدّت زن تمام نشده باشد، زن ارث میبرد.
دلیل:
به اجماع صحابه (رض) اگر زن اینگونه طلاق شود، ارث میبرد. المبسوط للسرخسی ج6 ص155
اگر شخصی در صف قتال باشد و هنوز برای مبارزه بیرون نیامده باشد، وی سالم محسوب میشود و حکم مرض الموت را ندارد.
همچنین کسی که تب کرده باشد وی نیز سالم است و حکم مرض الموت را ندارد.
همچنین کسی که برای قصاص زندانیشده باشد نیز سالم است و حکم مرض الموت را ندارد.
دلیل:
زیرا در اکثر اوقات از این مهلکه و امراض خود را خلاص میکند؛ چراکه اسباب نجات بسیار است. بدائع الصنائع ج3ص224
اگر شخص مریض مرض الموت با زنش چنین ادعا کنند که قبل از مریضی وی را طلاق داده است و عدّتش نیز گذشته است و یا وی زنش را به دستور زن طلاق بائن نماید و بعدازاین قضیه اقرار کند که به زن مطلقهاش بدهکار است و یا برای مطلقهاش مالی را وصیت کند، در این صورت از بین وصیت و ارث و یا بدهی و ارث کمترین آنها میرسد؛ یعنی بین اینها هرکدام کمتر باشد همان میرسد.
دلیل:
زیرا ممکن است که برای بردن مال بیشتر باهم توافق کرده باشند؛ پس در ارث این اتهام را در نظر گرفته میشود. المبسوط للسرخسی ج6ص165
اگر طلاق زن را به شرطی تعلیق کند و آن شرط تعلیق به فعل خود مرد باشد، در این صورت زن اگر عدّتش تمام نشده باشد و مرد بمیرد، ارث میبرد.
دلیل:
زیرا این مرد با گذاشتن شرط و تعلیق کردن آن، قصد ابطال حق زن خود را، نموده است. تبیین الحقائق ج2ص249
و همچنین اگر تعلیق به کاری نماید که از زن سر میزند و زن چارهای جز آن نداشته باشد، در این صورت نیز اگر عدّت تمام نشده باشد و مرد بمیرد، ارث میبرد؛ مانند اینکه بگوید اگر نفس بکشی طلاق هستی.
دلیل:
زیرا زن بر انجام آن کار مضطر است و چارهای جز انجام آن ندارد، پس با این کار رضایت وی بر ساقط شدن حق ارث ثابت نمیشود. المبسوط للسرخسی ج6ص158
همچنین است اگر شرط وقوع طلاق را به فعل کسانی غیر از خودشان منوط کند و این عمل در زمان مرض الموت باشد و بمیرد و عدّت زن تمام نشده باشد، زن از وی ارث میبرد.
دلیل:
زیرا قصد وی از این شرط، فرار از دادن ارث به زن میباشد. تبیین الحقائق ج2ص249
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.