کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 3
تولیه: فروش به قیمتی که آن را خریده است.
مرابحه: بیع حلالواری، بیان قیمت خرید و خواستن سود بر آن.
دلیل:
رسولالله ﷺ به حضرت ابوبکر (رض) که دو شتر خریده بود فرمودند: یکی از آنها را به تولیه به من بده؛ یعنی به قیمت خرید آن را به من به فروش و حضرت ابوبکر (رض) گفتند: برای شما یا رسولالله ﷺ بدون هیچچیز؛ و رسولالله ﷺ گفتند: بدون شیء نمیگیرم و به تولیه گرفتند.
المبسوط للسرخسی ج13ص83
برای تولیه و مرابحه شرط است که بائع آن را به مثلی خریده باشد.
دلیل:
زیرا در این دو معامله قرار بر آن است که عین ثمن با سود یا بدون سود پرداخت شود و این کار وقتی ممکن است که ثمن مثلی باشد. الاختیار لتعلیل المختار ج2ص28
بائع میتواند به قیمت خرید، اجرت قصار و کرایهی بار و مانند آن را اضافه کند و بگوید قیمت تمامشدهی این کالا این است.
قصار: کسی که پارچه را سفید میکند.
دلیل:
زیرا در عرف کرایه و مخارج را به قیمت مبیع اضافه میکنند و خیانت محسوب نمیکنند. تبیین الحقائق ج4ص74
اگر خیانت فروشندهاشکار شود (معلوم شود که قیمت تمامشده را نگفته بلکه بیشتر گفته است) پس در بیع مرابحه مشتری به قیمت توافق شده بخرد و یا مبیع را برگرداند.
و در تولیه به مقدار خیانت از ثمن کم کرده میشود و نزد امام ابویوسف (رض) در هر دو (مرابحه و تولیه) کم کرده میشود و نزد امام محمد (رض) در هر دو مخیر است که به قیمت توافق شده بگیرد و یا رد کند و حق کم کردن ندارد.
دلیل:
دلیل امام اعظم (رض): مرابحه عقدی جدید است و بر عقد اول بنا نشده است، پس به هنگام خیانت در قیمت، مشتری را حق مسترد کردن بیع و یا گرفتن آن به قیمت توافق شده را دارد؛ زیرا خیانت در وصف مبیع بوده است.
و در تولیه (فروش به قیمت خرید) کاملاً بر عقد اول بناشده است؛ پس اگر خیانت در قیمت آشکار شود باید به مقدار آن از ثمن کم کرده شود.
و دلیل امام ابویوسف (رض): اصل در این معاملات سود به قیمت قبلی دادن و یا به قیمت قبلی فروختن است، پس هرگاه خیانت در قیمت آشکار شود، به همان اندازه از قیمت توافق شده با اعلام بائع کم کرده شود.
و دلیل امام محمد (رض): در هرکدام از این نوع معاملهها عیب در اعلام قیمت است و آن رکن معامله نیست، پس عیب در وصف مبیع است و در هر معاملهای که ایراد در وصف مبیع باشد، مشتری را اختیارِ گرفتن یا پس دادن مبیع ثابت میشود. تبیین الحقائق ج4ص75
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.