کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 4
شرب: سهم آب را گویند.
دلیل:
الله تعالی میفرماید: برای شما شرب روزی معلوم ثابت است و برای آن (شتر) نیز شرب روزی معلوم شده ثابت است. سوره الشعراء آیه 155 یعنی سهمی از آب مشخصشده است. تبیین الحقائق ج6ص39
شفة: حق آب برای مصرف انسان و حیوانات.
حق شفه در آبی که مملوک کسی نباشد برای هرکسی ثابت است و همچنین حق آب دادن به حیوانات ثابت است. این در صورتی است که به تخریب نهر نینجامد.
دلیل:
رسولالله ﷺ: مسلمانان در سه چیز شریک هستند: آبوعلف و آتش. سنن ابی داوود ج5ص344مسند امام احمد ج38ص174البنایه ج 12ص314
اگر کسی آب را در ظرف کند دیگرکسی جز وی حقی در آن ندارد.
دلیل:
زیرا وی آن آب را احراز کرده و در ملک خود داخل نموده است و حق غیر ساقطشده است. الهدایه ج4ص388
حق شرب و نصب آسیاب نیز در صورت ضرر نداشتن برای عامه برای هرکسی ثابت است.
دلیل:
زیرا اصل آب مباح است و در صورت ضرر به عامه، دفع ضرر از عامه واجب میباشد. الهدایه ج4ص388
در نهر خصوصی حق آبیاری و نصب آسیاب برای دیگران ثابت نیست؛ یعنی نهری که در تقسیم به شخصی تعلقگرفته باشد.
دلیل:
زیرا این نهر حق خاص صاحب وی میباشد و ضرورتی نیز ندارد و اگر مباح گردانیم حق شرب برای وی باقی نخواهد ماند. الهدایه ج4ص388
هزینه لایروبی نهر عمومی که مالکی برای آن نباشد از بیتالمال است.
دلیل:
زیرا منفعت لایروبی به عموم مسلمانان تعلق دارد پس هزینهی آن نیز بر بیتالمال مسلمانان میباشد. الهدایه ج4ص389
اگر در بیتالمال برای هزینهی لایروبی چیزی نباشد، پس بر عموم مردم لازم میشود.
دلیل:
زیرا منفعت برای عموم مسلمین است و در ترک آن ضرری عظیم برای مردم میباشد پس حاکم میتواند مردم را بر این کار اجبار کند. المبسوط للسرخسی ج23ص175
لایروبی نهری که دارای مالک باشد بر مالکان وی است و از بالای نهر شروع کرده میشود و هر کس که حدود خود را لایروبی کند حق لایروبی را ادا کرده است.
دلیل:
زیرا حق استفاده برای مالکانش ثابت است پس وظیفه آبادانی آن نیز بر مالکان خواهد بود. الهدایه ج4ص389
ادعای سهم شرب (سهم آب برای آبیاری زمین) برای کسی که زمینی ندارد نیز صحیح است.
دلیل:
زیرا ممکن است که شرب به وی ارث رسیده باشد و یا اینکه زمین را بدون شرب فروخته باشد. الهدایه ج4ص390
اگر قومی بر سر سهم آب نهری که متعلق به خودشان است دعوا کنند پس سهم آب به مقدار زمین هر کس تقسیم کرده میشود.
دلیل:
زیرا منظور از شرب آبیاری اراضی میباشد پس مقدار آن بهاندازهی زمین هر یک خواهد بود. فتح باب العنایه ج5ص146
صاحبسهم زمین بالادست نهر حق سدسازی برای آب ندارد هرچند که بدون سد نتواند از آب استفاده کند و
اگر مشترکین راضی شوند در این صورت وی حق سد دارد.
دلیل:
زیرا در این کار ابطال حق زمینهای پاییندست میباشد. فتح باب العنایه ج5ص146
زیرا حق آنان است و آنان راضی به ترک حق شدهاند. فتح باب العنایه ج5ص146
هرکدام از مشترکین حقدارند که دیگری را از نصب آسیاب منع کنند مگر اینکه شخصی در ملک خود نصب کند و به آب و نهر ضرری نداشته باشد و مسیر قدیمی آب را تغییر ندهد که در این صورت میتواند نصب کند.
دلیل:
زیرا در انجام این کارها به دیگران ضرر میرسد پس حق منع دارند. بدائع الصنائع ج6ص190
سهم آب زمین (شرب) به ارث میرسد.
دلیل:
زیرا شرب حق مالی است پس جزو میراث میباشد. مجمع الانهر ج2ص567
حق استفاده از سهم آب زمین (شرب) را میتوان با وصیت به دیگران داد.
دلیل:
زیرا ثبوت وصیت همانند ارث میباشد. مجمع الانهر ج2ص567
حق فروش سهم آب بدون زمین درست نیست.
دلیل:
زیرا اندازهی آن مجهول است و قبض آن متصور نیست و آب جزو مباحات است. مجمع الانهر ج2ص567
مشایخ (علمای) بلخ این بیع را اجازه دادهاند.
دلیل:
زیرا مردم چنین معامله میکنند و قیاس به خاطر معامله و عرف مردم ترک کرده میشود. در المختار متن رد المختار ج6ص447
حکم اجاره دادن سهم آب زمین و هبه دادن آن نیز مانند حکم فروش آن است؛ یعنی درست نیست ولی مشایخ بلخ به آن اجازه دادهاند.
اگر کسی زمین خود را از سهم دیگران آبیاری کند، ضامن میشود.
دلیل:
زیرا با این کار سهم شخصی دیگر را تلف نموده است و این حکمی است که فخر الاسلام بزدوی اختیار نموده است. فتح باب العنایه ج5ص146
اگر کسی زمین خود را آبیاری کند و آب این زمین به زمین همسایه برود و زمین همسایه را در آب غرق کند ضامن نمیشود.
دلیل:
زیرا وی حق دارد زمین خود را آبیاری کند و در این حالت وی تعدّی نکرده است. فتح باب العنایه ج5ص147
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.