بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

فَصْلٌ في المَعَاقِلِ (در بیان عاقله‌ی افراد)

کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 5

در حال پخش صوت بخش
فایل صوتی برای این بخش ثبت نشده است
0%
بازگشت
↻بچرخانید

فَصْلٌ في المَعَاقِلِ

فصل در بیان عاقله‌ی افراد:

مسئله ۸۶عاقله

عاقله: اگر قاتل یا جانی از اهل دیوان باشد، عاقله‌ی آن اهل دیوان می‌باشند.

اهل دیوان: اشخاصی که در لشکر خدمت می‌کنند و اسامی آن‌ها را نوشته باشند.

دلیل:

زیرا حضرت عمر (رض) اولین کسی بود که در اسلام برای لشکریان دیوان تشکیل داد و ایشان دیه را بر اهل آن واجب گرداندند. الأصل المعروف بالمبسوط للشیبانی ج4ص658

مسئله ۸۷دیه‌ای که بر اهل دیوان واجب شود از حقوقشان

دیه‌ای که بر اهل دیوان واجب شود از حقوقشان در زمان پرداخت کسر کرده شود.

دلیل:

از رسول‌الله ﷺ چنین روایت‌شده است و همچنین حضرت عمر (رض) از عطایا چنین می‌گرفتند. الهدایه ح4ص506نصب الرایه ج4ص334

مسئله ۸۸اگر از اهل دیوان نباشد پس بر قبیله‌ی جانی

اگر از اهل دیوان نباشد پس بر قبیله‌ی جانی واجب می‌شود و از هرکدام از افراد قبیله به طول سه سال و در هرسال سه یا چهار درهم گرفته شود.

دلیل:

زیرا قبل از وجود دیوان بر عشیره‌ی فرد لازم می‌شد. الأصل المعروف بالمبسوط للشیبانی ج4ص658

و اینکه واجب کردن حضرت عمر (رض) بر اهل دیوان برای این است که صحابه‌ی رسول‌الله ﷺ بر حکم رسول‌الله ﷺ و علت حکم ایشان واقف بودند و می‌دانستند که برای این بر قبیله واجب گردادند که قبیله ‌یکدیگر را نصرت می‌کردند و همین معنا در اهل دیوان است. بدائع الصنائع ج7ص256

مسئله ۸۹اگر دیه از قبیله‌اش بیشتر باشد و نتوانند دیه

اگر دیه از قبیله‌اش بیشتر باشد و نتوانند دیه را بدهند، از قبیله‌ای که به این قبیله نزدیک‌تر است گرفته می‌شود یعنی هر قبیله که نسبتش نزدیک‌تر باشد از آن می‌گیرند و باقی‌مانده بر خود جانی واجب می‌شود؛ یعنی اگر با پرداخت درهم های مشخص‌شده در سه سال باز مقداری از دیه باقی بماند از قبیله‌های دیگر گرفته می‌شود.

دلیل:

زیرا با این کار فشار اقتصادی بر قبیله وارد نمی‌شود. البنایه ج13ص370

مسئله ۹۰در پرداخت دیه، قاتل نیز یکی از

در پرداخت دیه، قاتل نیز یکی از پرداخت‌کنندگان محسوب می‌شود.

دلیل:

زیرا قاتل کسی است که باعث این غرامت شده است پس معاف کردن وی و مؤاخذه کردن دیگران بی‌معنی است. الهدایه ح5ص508

مسئله ۹۱اگر قاتل برده‌ی آزادشده‌ی کسی باشد، عاقله‌ی

اگر قاتل برده‌ی آزادشده‌ی کسی باشد، عاقله‌ی وی قبیله‌ی اربابش می‌باشد.

دلیل:

زیرا قبیله‌ی مولای وی اهل نصرت وی می‌باشند و به همین خاطر است که رسول‌الله ﷺ می‌فرمایند: مولای قوم (آزادکرده‌ی یک قوم) از خود آنان محسوب می‌شود. تبیین الحقائق ج6ص179البنایه ج3ص473

مسئله ۹۲اگر با کسی عهد برادری بسته باشد، عاقله‌ی وی

اگر با کسی عهد برادری بسته باشد، عاقله‌ی وی همان‌کس همراه با قبیله‌اش می‌باشد.

دلیل:

زیرا این پیمان، پیمان نصرت و کمک است و دیه بر اهل نصرت واجب می‌شود و عرب با این پیمان اهل نصرت یکدیگر می‌گشتند. تبیین الحقائق ج6ص179

مسئله ۹۳در عجم (غیر عرب) عاقله‌ی هر کس کسانی هستند

در عجم (غیر عرب) عاقله‌ی هر کس کسانی هستند که به وی در دشواری‌ها کمک می‌کنند، مثلاً در کار همکار هستند و یا چیزی دیگر.

دلیل:

گفته‌اند که عجم نسب خود را خراب کرده‌اند و همدیگر را نصرت نمی‌کنند و اکثر مشایخ گفته‌اند که اهل عجم نیز عاقله دارند زیرا آن‌ها نیز همدیگر را یاری می‌کنند و محمد بن سَلَمة و شمس الأئمة الحَلْوَانِی به قول مشایخ فتوی می¬دادند و اسبیجابی گوید عاقله‌ی قاتل هم‌شغلان وی هستند البته به شرطی که آنان یکدیگر را یاری کنند و این قول را اکثر مشایخ اختیار کرده‌اند.

فتح باب العنایه ج6ص256

مسئله ۹۴کسی که عاقله‌ای نداشته باشد دیه¬ی

کسی که عاقله‌ای نداشته باشد دیه¬ی آن از بیت‌المال پرداخت می‌شود.

دلیل:

زیرا اگر کسی وارثی نداشته باشد و بمیرد ارث وی به بیت‌المال می‌رسد تا بدین‌وسیله غرامت دار شدن با غنیمت گرفتن اموال وی برابر باشد؛ یعنی کسی که ارث وی را می‌برد پس غرامت وی را نیز بپردازد. الاختیار لتعلیل المختار ج5ص60

مسئله ۹۵بر عاقله دیه‌ی قتلی واجب می‌شود که

بر عاقله دیه‌ی قتلی واجب می‌شود که آن دیه به خاطر قتل ثابت‌شده باشد ولی دیه‌ای که به خاطر صلح از خون کسی واجب شده باشد و یا دیه‌ای که به خاطر اقرار قاتل واجب شده باشد و عاقله آن را تأیید نکند بر عاقله نیست.

مسئله ۹۶همچنین دیه در قتل عمدی که به خاطر شبهه‌ای

همچنین دیه در قتل عمدی که به خاطر شبهه‌ای ساقط‌شده و مال واجب شده باشد نیز بر عهده‌ی عاقله نیست.

مسئله ۹۷همچنین دیه‌ای که بر اثر قتل عمدی فرزندش واجب

همچنین دیه‌ای که بر اثر قتل عمدی فرزندش واجب شده نیز بر عاقله نیست.

مسئله ۹۸همچنین دیه‌ای که به خاطر جنایت برده‌ای واجب

همچنین دیه‌ای که به خاطر جنایت برده‌ای واجب شده و یا به خاطر جنایت عمدی واجب شده نیز بر عاقله نیست بلکه در همه‌ی این موارد دیه بر خود جانی واجب می‌شود.

مسئله ۹۹همچنین دیه کمتر از ارش (موضحه) نیز بر خود

همچنین دیه کمتر از ارش (موضحه) نیز بر خود جانی واجب می‌شود.

دلیل:

موقوفاً و مرفوعاً:

روایت‌شده است که در این موارد دیه بر عاقله نیست بلکه بر قاتل است. درر الحکام ج2ص125نصب الرایه ج4ص399

تفسیر

GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود