کتاب قول الفصل فی شبهات الوهابیه
شبهه ی سوم: استعانت از غیر الله:
وجه تمسّک، آیه ی چهارم سوره ی فاتحه می باشد:
و برای روشن شدن مطلب و برای اینکه مراد آیه مشخص شود اول معنی لغوی استعانت را خواهیم دید و بعد اقوال مفسّران را در این باره می آوریم و بعد نتیجه گیری ذکر خواهد شد.
از عون به معنی طلب عون می باشد. (اعراب المحیط فاتحه الکتاب - تفسیر المحیط)
و عون به معنی کمک و یاری رساندن می باشد. لسان العرب باب العینقاموس المحیطالصحاح الجواهری و العینالقاموس المحیطالمحکم و المحیط الاعظمالمصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر
وَاسْتَعَنْتُهُ فَأَعَانَنِی. المغرب فی ترتیب المعربقاموس المحیطمختار الصحاحتاج العروسالمحکم و المحیط الاعظمالمصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر از وی یاری خواستم پس مرا یاری کرد.
وقد تعاونّا أی أعان بعضنا بعضاً. (تهذیب اللغة ابواب العین و الدال - لسان العرب باب العین) یعنی به یکدیگر کمک کردیم و یاری رساندیم.
تعاونوا و اعْتَوَنوا. (لسان العرب باب العین - قاموس المحیط - الصحاح الجواهری - مختار الصحاح - تاج العروس - العین - القاموس المحیط - المحکم و المحیط الاعظم یعنی به یکدیگر کمک کردند.
خود را از من بر نگردان.
پس عون فقط به یک معنی است و آن یاری رساندن و کمک کردن می باشد و استعانت نیز همان طلب یاری و کمک از کسی می باشد.
1) فقط از تو کمک و یاری می خواهیم در همه ی کارهایمان (دنیوی و اخروی).
2) در توفیق عبادت، از تو یاری می جوئیم و در انجام عبادت و دوری از معصیت، بدون یاری تو ای الله ﷻ، امکان پذیر نیست. (ابن مقاتل - مراح لبید - ابن عبدالسلام)
۳بر تو توکّل می کنیم. (أضواء البیان)
پس در اینجا می بینم که بعضی گفته اند که استعانت در همه ی امور مخصوص الله ﷻ است و بعض دیگر آن را برای توفیق عبادت گفته اند.
منظور ما این نیست که حکم این آیه فقط برای عبادت است بلکه این است که این چه نوع استعانتی می باشد که فقط باید از الله ﷻ خواسته شود؟ در حالی که استعانت از غیر الله ﷻ در قرآن آمده است و مورد تأیید قرآن نیز می باشد و برای روشن شدن منظورمان، آیاتی از قرآن را می آوریم که در آن از غیر الله ﷻ استعانت شده است.
در اینجا ذوالقرنین از مردم استعانت می کند.
در اینجا حضرت موسی (ع)، حضرت هارون (ع) را به عنوان یاور می خواهد تا وی را کمک کند، در حالی که حضرت موسی (ع) درحال گفتگو با الله ﷻ می باشد.
در اینجا حضرت عیسی (ع) به مردم التماس می کند و از آنها یاری می جوید بی آن که نامی از الله ﷻ برد و یا چیزی مانند به اذن الله ﷻ گوید.
و می بینیم که در اینجا یاری دهنده ی الله ﷻ می گوید، گرچه ما می گوییم که در اینجا مضاف محذوف است یعنی یاری دهنده به دین الله ﷻ می باشد.
در اینجا حضرت سلیمان (ع) از درباریان در خواست کمک می کند.
و آیاتی از این قبیل که در آن از غیر الله ﷻ استعانت خواسته شده است. پس بر ماست که در معنی دادن آیات دقّت لازم را مبذول داریم تا دیگران را محکوم به شرک نکنیم؛ زیرا بحث شرک و توحید مسئله ی آسانی نیست که راحت بتوان مردم را محکوم به آن کرد، چه برسد به اینکه حکم ارتداد صادر کرده به خود اجازه دهیم که آنها را به خاک و خون بکشیم و در هنگام نگارش این کتاب همگان مشاهده می کنند که با این بهانه فقط مردم بیگناه قتل عام می شوند و نکته ی دیگر در باره ی حکم ارتداد این است که اول باید کشف شبهه شود؛ اگر توانستند با دلائل محکم وی را قانع کنند، آن وقت می توانند حکم آن را اجرا کنند و ای شما که هنوز برای حکم خود حتّی یک دلیل نیز ندارید؛ چگونه دست به اجرای حکم می زنید. این از اسلام نیست و از انسانیت نیز بدور است حتّی در این زمانه مردم بی دین نیز از کشت و کشتار خسته اند.
در آخر بحث ان شاءالله اثبات خواهیم کرد که چه کسی اولی به اسم مشرک است؛ کسانی که این اعتقاد را دارند که زنده و مرده، وقتی الله ﷻ اذن دهد، می تواند به ما خیری برساند و یا کسانی که این ادّعا را دارند که فقط زنده می تواند به ما خیری برساند و اذن و غیر اذن را هم ذکر نمی کنند.
حال که مشخص شد استعانت معنایی خاص دارد که با قصد آن معنی، نباید از غیر الله ﷻ استعانت خواسته شود و آن همان طور که در بحث دعاء گفتیم، استعانت به این معنی که؛ شئ مستعان - کمک خواسته شده را- ، دارای قدرت مستقل از الله ﷻ باشد و مستعان را شریک الله ﷻ بداند.
حال آنان در این بحث می گویند که اگر استعانت به طریقه ی طبیعی باشد درست است و از طرق غیر طبیعی ناجائز می باشد و می گویند که طلب یاری از زنده امری طبیعی است که الله ﷻ آن را برای ما گذاشته و طلب یاری از مرده وسیله ی غیر طبیعی است و آن شرک می باشد.
۱این را از کجا آوردید؟ یعنی اینکه می گوئید خواستن از زنده طبیعی و به وضع الله ﷻ بوده و از مرده غیر طبیعی و شرک است؛ زیرا این حکم شما یک حکم شرعی می باشد، پس دلیل شما چیست؟ آیا در قرآن آمده است؟ یا که در احادیث نبوی؟ یا که در اقوال سلف گذشته است؟ و یا اینکه آیا فقط متوسّلین به اولیاء باید برای اعمال خود دلیل داشته باشند و شما از این قاعده ی شرع بیرون می باشید؟
۲اینکه خواندن زنده و چیزی از وی خواستن، بدون در نظر گرفتن اینکه داعی چه اعتقادی به مدعو دارد شرک نیست و خواندن مرده بدون در نظر گرفتن اعتقاد داعی نسبت به مدعو شرک است، خلاف گفته ی قرآن می باشد؛ زیرا قرآن بسته به اعتقاد داعی، کافر یا موحّد بودن داعی را مشخص می کند.
آیاتی را که ذکر خواهیم کرد، بدون هیچ تأویل بلکه گفته ی صریح قرآن است. به آیات توجه فرمائید:
در این آیه دلیل کفر مسیحیان، الله ﷻ و عیسی را یکی دانستن است- الله ﷻ همان مسیح پسر مریم است- نه خواندن آنان مسیح را پس از وفات وی، - مسیح نمرده و زنده است نزد الله ﷻ - و حتّی در اینجا می گوید: شما که می گوئید مسیح، الله است پس اگر – الله ﷻ- مسیح را هلاک کند چه کسی می تواند مانع الله ﷻ شود. پس در اینجا به وضوح، بدون هیچ شبهه ای بیان می دارد که کفر آنان به خاطر اعتقاد به اله بودن مسیح می باشد (نه توسّل به عیسی (ع)، چه مسیح زنده باشد و چه مرده).
با نظر در آیه ی بعدی این مطلب آشکارتر خواهد شد.
از سیاق آیه معلوم می شودکه مسیحیان، مسیح را غیر بشر فرض کرده و برای وی جایگاهی فراتر از انسانیت قائل شده اند؛ همچنان که مشرکان برای پیامبران این تصوّر و اعتقاد را داشته اند .
مشرکان معتقد بودند که رسول باید غیر انسان باشد و ایرادی که بر پیامبران می گرفتند این بود که می گفتند: تو که از جنس ما هستی و بشر می باشی و می گفتند الله ﷻ بر بشر چیزی نازل نخواهد کرد و با این اعتقاد حضرت رسول اللهﷺ را نیز به سخره می گرفتند.
آیه ای دیگر در رابطه با ارباب گرفتن اهل کتاب، علماء و زاهدان خود را:
۳اینکه وسیله ی طبیعی و غیر طبیعی چیست؟ یعنی چه چیزی طبیعی و چه چیزی غیر طبیعی است؟ و این طبیعی یا غیر طبیعی از منظر ما می باشد یا که از منظر الله ﷻ؟ اگر منظور طبیعی از نظر ما می باشد، خوب؛ انسان هر آن چیزی را که می شناسد، می گوید که طبیعی است و ناشناخته ها را غیر طبیعی می پندارد. مثلاً فرض کنید همین وسائل ارتباطی عادی را که ما از آنها استفاده می کنیم، به صد سال قبل ببرید. آیا آنها نخواهند گفت که این سحر و جادو است. پس طبق قاعده ای که وهابیان دارند، در آن زمان استفاده از این وسائل باید شرک بوده باشد و الآن که عادی شده است از شرک بودن خارج می شود. کجای کمک رساندن مردگان غیر عادی است؟ شاید به این خاطر غیر عادی باشد که شما آن را نمی شناسید، زیرا غیر ممکن نیست که الله ﷻ بعضی از امور را به دست ارواح قدسی انبیاء و اولیاء بدهد.
آیا اینان با این قاعده ی خود، نعوذ بالله حضرت سلیمان نبی (ع) را به شرک متهم می کنند، آنگاه که ایشان به درباریان خود می گوید که چه کسی می تواند عرش ملکه ی سبأ را بیاورد؟ زیرا آوردن تخت ملکه، چیز عادی نیست و تا اینجا انسانها راز آن را کشف نکرده اند. البته راز آن را متوسّلین به اولیاء خوب می دانند و می گویند هیچ چیز از قدرت الله ﷻ خارج نیست و از این عمل هیچ تعجّبی نمی کنند؛ زیرا این اعمال برای آنها طبیعی است. آنانی که این کارها را غیر طبیعی می دانند، پس در دین آنها، باید سلیمان (ع) و دیگر انبیاء (علیهم السلام) سرآمد شرک باشند، زیرا همان طور که قبلاً بیان شد، حضرت یعقوب (ع) به همراه پسرانش بر حضرت یوسف (ع) سجده کردند و حضرت یوسف (ع) برای شفاء یافتن چشم پدرش لباس می فرستد، به جای اینکه بگوید که: الله ﷻ تو را شفاء دهد و برای پدرش دعا کند و یا اینکه از پدرش درخواست کند که به الله ﷻ پناه بَرَد تا چشمش بینا شود.
و بوی یوسف را، وقتی که آن پیراهن به سوی وی حرکت می کند، از مسافت چند روزه استشمام می کند. جالب اینجاست که وقتی حضرت یعقوب (ع) می گوید که من بوی یوسف را استشمام می کنم، دیگران وی را به گمراهی متهم می کنند.
و قضیه ی بوی حضرت یوسف نبی (ع)، این را می رساند که اگر الله ﷻ اذن دهد، از چنان مسافت دوری می توان، بوی را احساس کرد و اگر اذن الله ﷻ نباشد از مسافت نزدیکی مثل چاهی که یوسف (ع) را در آن انداختند نیز، نمی توان چیزی احساس کرد.
و باید پرسید که چه چیزی از ملک حضرت سلیمان (ع) طبیعی بوده است؟ بر باد سوار شدنش؟
جنّیان را مسخّر کردنش؟ و یا باز گردادن خورشید برای قضای ذکر مستحبّش؟
و یا تسخیر کوه ها و پرندگان برای حضرت داوود (ع)، چگونه طبیعی است؟
اگر اینها طبیعی است، پس کمک رساندن اولیاء به اذن الله ﷻ، طبیعی تر خواهد بود.
۴آیات و احادیث بسیاری دلالت دارند بر اینکه مردگان با یکدیگر صحبت می کنند، مجادله می کنند و کمک می کنند. با عبادت خویشان خوشحال می شوند و از حال زندگان خبر می گیرند، پشت سر زنده نماز می خوانند و تبریک می گویند (کدام یک از این احادیث را می خواهید انکار کنید و تا کی بر این عناد پافشاری خواهید کرد؟).
در اینجا مرده حساب نکردن آنان چه معنی می دهد؟ زیرا آنان در راه الله ﷻ کشته شدند، پس زنده بودن آنان با حیاتی دیگر است. پس اینکه به عنوان دلیل به این آیه تمسک می کنند:
و می گویند که حضرت محمّدﷺ که مرده است؛ ما هم می گوئیم، همچنان که شهداء، شهید و کشته شدند، حضرت محمّد ﷺ نیز فوت کردند ولی حیاتی مانند شهداء یافتند، بلکه حیاتی برتر از آنان. پس در این آیه نیز هیچ وجه تمسّکی برای آنان نیست.
و مرد مؤمن در سوره یس نیز، بعد ازکشته شدنش صحبت می کند و آرزو می نماید:
بعضی مواقع که با این گروه ها بحث می کردیم می گفتند: فقط همین!!! گوئی باید چند هزار آیه نازل شود تا آنها آن را باور کنند و جواب من به آنها این آیه است:
را به شرک و کفر متّهم نخواهیم کرد، زیرا اگر این کار را انجام دهیم، ما نیز همانند آنان خواهیم شد و حرمت مسلمانی را خواهیم شکست، بلکه معتقدیم آنان ندانسته به این راه می روند و بسیاری ازآنان را می بینیم که با خواندن یک آیه از قرآن، مردم را به گمراهی کشانده اند و از ایمان کامل مردم بر قرآن سوء استفاده کرده اند و برای اثبات گفته ی خود دلیل می آوریم.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.