کتاب قول الفصل فی شبهات الوهابیه
احادیث درباره ی علم مردگان و مجادله و خوشی و ناراحتی آنان:
*قال محمد بن صبـيح: بلغنا أن الرجل إذا و ضع في قبره فعذب أو أصابه بعض ما يكره ناداه جيرانه من الموتى: أيها المتخلف في الدنيا بعد إخوانه و جيرانه أما كان لك فينا معتبر أما كان لك في متقدّمنا إياك فكرة، أما رأيت انقطاع أعمالنا عنا و أنت في المهلة فهلا استدركت ما فات إخوانك؟ و تناديه بقاع الأرض: أيها المغتر بظاهر الدنيا هلا اعتبرت بمن غيب من أهلك في بطن الأرض ممن غرّته الدنيا قبلك ثم سبق به أجله إلى القبور و أنت تراه محمولاً تهاداه أحبته إلى المنزل الذي لا بدّ له منه؟.... احياءعلوم الدين ج4ص434
از محمّد بن صبیح (رض): به ما چنین رسیده است که وقتی کسی در قبر نهاده می شود، پس- به وی- عذاب داده شود یا بعضی از چیزهایی را که ناپسند می دارد، به وی برسد. همسایگان وی از مردگان، به وی گویند؛ که ای کسی که بعد از برادران و همسایگانت در دنیا مانده ای، آیا تو را در ما عبرت نبود - از ما عبرت نگرفته ای-؟ آیا پیشتر آمدن ما تو را به فکر نیانداخته است؟ آیا انقطاع اعمال ما را ندیده ای و اینکه تو را مهلتی بود، آیا آنچه را که برادرانت از دست داده بودند، جبران نکردی؟ و محل هایی از زمین وی را نداء دهند: ای گول خورده به ظاهر دنیا، چرا عبرت نگرفتی از کسانی که در زمین غائب شدند از اهلت از جمله ی کسانی که ظاهر دنیا آنها را گول زده بود سپس اجلش بر وی پیشی گرفته و به قبر برده است، در حالی که تو می دیدی که وی را دوستانش به منزلش– قبر- می بردند؛ منزلی که کسی را از آن غناء نیست.*
*عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ النَّبِـيَّ صلى الله عليه و سلّم قَالَ: «إذَا حُضِرَ الْمُوءْمِنُ أَتَتْهُ مَلاَئِكَةُ الرَّحْمَةِ بِحَرِيرَةٍ بَـيْضَاءَ فَيَقُولُونَ اخْرُجِي رَاضِيَةً مَرْضِيًّا عَنْكِ إلَى رَوْحِ اللَّهِ و رَيْحَانٍ و رَبٍّ غَيْرِ غَضْبَانَ فَتَخْرُجُ كَأَطْيَبِ رِيحِ الْمِسْكِ حَتَّى أَنَّهُ ليُنَاوِلُهُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً حَتَّى يَأْتُونَ بِهِ بَابَ السَّمَاءِ فَيَقُولُونَ مَا أَطْيَبَ هذِهِ الرِّيحَ الَّتِي جَاءَتْكُمُ مِنَ الأَرْضِ فَيَأْتُونَ بِهِ أَرْوَاحَ الْمُؤمِنِينَ فَلَهُمْ أَشَدُّ فَرَحاً بِهِ مِنْ أَحَدِكُمْ بِغَائِبِهِ يَقْدَمُ عَلَيْهِ فَيَسْأَلُونَهُ: «مَاذَا فَعَلَ فُلاَنٌ مَاذَا فَعَلَ فُلاَنٌ؟ فَيَقُولُونَ دَعُوهُ فَإنَّهُ كَانَ فِي غَمِّ الدُّنْيَا فَإذَا قَالَ أَمَا أَتَاكُمْ قَالُوا ذُهِبَ بِهِ إلَى أُمِّهِ الْهَاوِيَةِ و إنَّ الْكَافِرَ إذَا احْتُضِرَ أَتَتْهُ مَلاَئِكَةُ الْعَذَابِ بِمِسْحٍ فَيَقُولُونَ اخْرُجِي سَاخِطَةً مَسْخُوطاً عَلَيْكَ إلَى عَذَابِ اللَّهِ عَزَّ و جَلَّ فَتَخْرُجُ كَأَنْتَنِ رِيحِ جِيفَةِ حَتَّى يَأْتُونَ بِهِ بَابَ الأَرْضِ فَيَقُولُونَ مَا أَنْتَنَ هذِهِ الرِّيحَ حَتَّى يَأْتُونَ بِهِ أَرْوَاحَ الْكُفَّارِ». سنن النسائي الصغري ج4ص306نسائي الكبري ج1ص603جامع المسانيد و المراسيل ج1ص195مشكاة المصابيح ج1ص457الفتح الكبير ج1ص102المسند الجامع كتاب الجنائزصحيح ابن حبان ج4 باب المريض و ما يتعلق به
از رسول الله ﷺ: وقتی زمان مرگ مؤمنی برسد، فرشتگان رحمت، با ابریشمی سفید بر وی وارد شوند و گویند: خارج شو از جسد در حالی که راضی هستی و راضی کرده ای به سوی روح و ریحان- نعمت الهی- بدون غضب. پس جان مؤمن مانند بهترین مشک- با بهترین عطر- بیرون شود تا اینکه جان وی را فرشتگان دست به دست کنند تا اینکه به دروازه ی آسمان برسند. پس گویند - اهل السماء- : این چه بوی خوشی است که از زمین آمده است؛ پس وی را پیش ارواح مؤمنان ببرند؛ پس آنان از شادی شما در وقتی که غائبش بیاید شادترند- ارواح آن چنان شاد می شوند که انگار گمشده ی خود را پیدا کرده باشند، بلکه از آن هم شادترند- . پس - ارواح مؤمنان- از وی می پرسند: فلانی چه کار می کند؟ بعد گویند که او را به حالش بگذارید که وی در غم دنیا بوده است. در این حال وی گوید مگر فلانی پیش شما نیامده است؟ آنان گویند: پس وی به هاویه– جهنّم- رفته است و کافر وقتی مرگش حاضر شود فرشتگان عذاب پیشش می آیند و می گویند: خارج شو در حالی که غضب کرده شده ای به سوی عذاب الله ﷻ، پس جان وی با بدترین بوی خارج شود، پس با وی به دروازه ی زمین می روند پس - اهل زمین- گویند که این چه بوی بدی است تا اینکه وی را پیش ارواح کفّار برند.*
*وعن سعيد بن جبير قال: إذا مات الميت استقبله و لده كما يستقبل الغائب. الحاوي للفتاوي كتاب البعثاحياءعلوم الدين ج4ص434
وقتی کسی بمیرد فرزند وی - که قبل از وی مرده است- به استقبالش می آید، همچنان که به استقبال غائب رفته می شود. - غائب: کسی که خانه اش را ترک کرده و بعد به خانه برگشته است- .*
*قال: سمعت صالحا المري ، قال: بلغني أن « الأرواح تتلاقى عند الموت فتقول أرواح الموتى للروح التي تخرج إليهم, كيف كان مأواك, و في أي الجسدين كنت, في طيب أو خبيث؟ قال: ثم بكى صالح حتى غلبه البكاء». (المنامات بليت الاجساد و انما تتلاقي الارواح)
صالحا المری (رض) گوید: چنین به ما رسیده است که ارواح همدیگر را هنگام موت ملاقات می کنند و - ارواح موتی- به روح تازه وارد می گویند: جایگاهت چگونه بود و در کدامین جسد بوده ای؟ در جسد طیّب و یا که در جسد خبیث؟ راوی: بعد صالح (رض) گریه کرد تا اینکه گریه بر وی غالب شد.*
*عن ابن كعب بن مالك ، عن أبيه، يبلغ به النبيّ صلى الله عليه و سلّم يعني: «أنَّ أَرْوَاحَ الشُّهَدَاءِ فِي طَائِرٍ خَضرٍ تَعْلُقُ مِنْ ثَمَرِ الْجَنَّةِ» و قُرِىءَ على سفيان: «نَسَمَة تَعْلُقُ فِي ثَمَرَةٍ أَوْ شَجَرِ الْجَنَّةِ». مسند امام احمد ج7ص532سنن الترمذي ج5ص217سنن ابن ماجه ج1ص466مصنف ابن ابي شيبه ج4ص590
از رسول الله ﷺ: ارواح شهداء بر پرنده ای سبز هستند که از میوه ی بهشت تغذیه می کنند.*
*عن عبدِ الله بنِ مسعودٍ رضي الله عنه أنهُ سُئِلَ عن أرواحِ الشهداءِ قالَ: قَدْ سَأَلْنَا عن ذلكَ فقالَ: «أَرْوَاحُهُمْ كطيرٍ خُضْرٍ لَهَا قَنَادِيلُ مُعَلَّقَةٌ في العرشِ تَسْرَحُ حيثُ شَاءَتْ، ثم تَأْوِي إلى قَنَادِيْلِهَا، فَبَيْنَمَا هُمْ على ذلكَ إِذِ اطَّلَعَ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ اطِّلاَعةً فيقولُ: ما تَشْتَهُونَ، فيقولونَ: و ما نَشْتَهِي و نحنُ في الجنةِ نَسْرَحُ حيثُ شِئْنَا، فَإِذَا رَأَوْا أَنْ لاَ بُدَّ مِنْ أَنْ يَسْأَلُوا، قالُوا: تُرَدُّ أَرْوَاحُنَا في أَجْسَادِنَا فَنُقَاتِلُ في سبيلِ الله فَنُقْتَلُ مرةً أُخْرَى، فَإِذَا رَأَى أَنْ لاَ يَسْأَلُوه شيئاً تَرَكَهُمْ». لفظُ حديثِ أبي عبدِ الله.
وفي روايةِ المقرىءِ: قالَ: سَأَلْنَا عبدَ الله بنَ مسعودٍ رضي الله عنه عن هذِهِ الآيةِ ﴿وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ الله أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَآءٌ عِنْدَ رَبّهِمْ يُرْزَقُونَ فَرِحِينَ﴾ قالَ: أَمَا إِنَّا قَدْ سَأَلْنَا عن ذلكَ، ثم ذَكَرَ معناهُ. رواه مسلم في الصحيح عن يحيى بن يحيى عن أبي معاويةَ و عن اسحاقَ بنِ ابراهيمَ. سنن الكبري للبيهقي ج13ص539
از ابن مسعود (رض) در باره ی ارواح شهداء پرسیده شد، وی گفت: ما آن را پرسیدیم پس – پیامبر ﷺ- فرمودند: ارواح آنان مانند پرنده ای سبز است که برای آنها قندیلهایی آماده شده است که بر عرش معلّق است و – روح- هر جا که خواهد می رود بعد به آشیانه اش باز می گردد و اینان بر آن منوال هستند تا اینکه بر آنها پروردگارشان طلوع می کند و می گوید: چه چیزی دلتان می خواهد؛ پس ارواح شهداء جواب دهند که ما چیزی نمی خواهیم در حالی که در بهشت هستیم و هر جا که دلمان خواست می رویم. وقتی می بینند که مجبورند که چیزی بخواهند، می گویند: ارواح ما را به اجسادمان برگردان تا فی سبیل الله جنگ کنیم و بار دیگر شهید شویم. پس وقتی پروردگارشان می بیند که چیزی نمی خواهند آنان را ترک می گوید. و در روایتی دیگر از ابن مسعود (رض) در باره ی این آیه {وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ الله أَمْوَاتًا بَلْ أَحْیَآءٌ عِنْدَ رَبّهِمْ یُرْزَقُونَ (169) سوره آل عمران آیات 169و170 } سؤال شد و بعد همین معانی را ذکر کرد.*
*عن أبي هريرة ، عن النبيّ قال: «إِنَّ الْمَيِّتَ يَسْمَعُ خَفْقَ نِعالِهِمْ إِذا و لَّوْا مُدْبِرينَ، فَإِنْ كانَ مُؤْمِناً كانَتِ الصَّلاةُ عِنْدَ رَأْسِهِ، و كانَ الصَّوْمُ عَنْ يَمِينِهِ، و كانَتِ الزَّكاةُ عَنْ يَسارِهِ، و كانَ فِعْلُ الْخَيْرَاتِ مِنَ الصَّلاةِ و الصدقة و الصِّلَةِ و الْمَعْروفِ و الإِحْسانِ إِلى النّاسِ عِنْدَ رِجْلَيْهِ،فَيُؤْتَى مِنْ قِبَلِ رَأْسِهِ فَتَقولُ الصَّلاةُ ما قِبَلي مَدْخَلٌ، و يُؤْتَى مِنْ عَنْ يَمِينِهِ فَيقولُ الصَّوْمُ ما قِبَلي مَدْخَلٌ، و يُؤْتَى مِنْ عَنْ يَسارِهِ فَتقولُ الزّكاةُ: ما قِبَلي مَدْخَلٌ، و يُؤْتى مِنْ قِبَلِ رِجْلَيْهِ فَيقولُ فِعْلُ الْخَيْراتِ: ما قِبَلي مَدْخَلٌ،َيُقالُ لَهُ: اقْعُدْ فَيَقْعُد و تُمَثَّلُ لَهُ الشَّمْسُ قَدْ دَنَتْ لِلْغروبِ فَيُقالُ لَهُ: ما تَقولُ في هذا الرَّجُلِ الّذي كانَ فِيكُمْ و ما تَشْهَدُ بِهِ فَيقولُ: دَعوني أُصَلِّي فَيقولونَ: إِنّكَ سَتَفْعَلُ و لكِنْ أَخْبِرْنَا عَمّا نَسْأَلُكَ عَنْهُ قالَ: و عَمَّ تَسْأَلُوني عَنْهُ فيقولون: أَخْبِرْنا عمّا نَسْأَلُكَ عَنْهُ فَيقولُ: دَعوني أُصَلّي فَيقولونَ: إِنَّكَ سَتَفْعَل و لكِنْ أَخْبِرْنا عَمّا نَسْأَلُكَ عَنْهُ قالَ: و عَمَّ تَسْأَلونيفَيقولونَ: أَخْبِرْنا ما تَقول في هذا الرَّجُلِ الّذِي كان فيكم و ما تَشْهَدُ بِهِ عَلَيْهِ فَيقولُ مُحَمَّداً أَشْهَدُ أَنَّهُ عَبْدُ الله و أَنَّهُ جاءَ بِالْحَقِّ مِنْ عِنْدِ الله فَيُقالُ لَهُ على ذلِكَ حَييتَ و عَلى ذلِكَ مِتَّ و على ذلِكَ تُبْعَثُ ثُمَّ يُفْتَحُ لَهُ بابٌ مِنْ قِبَلِ النَّارِ، فَيُقالُ لَهُ: انْظُرْ إِلى مَنْزِلِكَ و إِلى ما أَعَدَّ الله لَكَ لَوْ عَصَيْتَ فَيَزْدادُ غِبْطَةً و سُروراً،
ثُمَّ يُفْتَحُ لَهُ بابٌ مِنْ قِبَلِ الْجَنَّةِ فَيُقالُ لَهُ: انْظُرْ إِلى مَنْزِلِكِ و إِلى ما أَعَدَّ الله لَكَ فَيَزْدادُ غِبْطَةً و سُروراً و ذلِكَ قَوْلُ الله تَبارَكَ و تَعالى: ﴿يُثَبِّتُ الله الذيِن آمَنُوا بِالقَولِ الثّابِتِ فِي الحَياةِ الدُّنيَا و فِي الآخِرةِ و يُضِلّ الله الظَّالِمِينَ و يَفْعَلُ الله مَا يَشَاءُ﴾».
قال: و قال أبو الحكم عن أبي هريرة فيقال له: «ارْقُدْ رَقْدَةَ الْعَرُوسِ الّذِي لا يُوقظه إِلا أَعَزُّ أَهْلِهِ إِلَيْهِ أَوْ أَحَبُّ أَهْلِهِ إِلَيْهِ». . ثم رجع إلى حديث أبي سلمة عن أبي هريرة قال: «وَإِنْ كان كافِراً أُتِيَ مِنْ قِبَلِ رَأْسِهِ فلا يُوجَدُ شَيْءٌ و يُؤْتى عَنْ يَمينِهِ فلا يُوجَدُ شَيْءٌ ثُمَّ يُؤْتَى عَنْ يَسارِهِ فَلا يُوجَدُ شَيْءٌ ثُمَّ يُؤْتى مِنْ قِبَلِ رِجْلَيْهِ فَلا يُوجَدُ شَيْءٌ فَيُقالُ لَهُ: اقْعُدْ فَيَقْعُدُ خائِفاً مَرْعوباً فَيُقالُ لَهُ: ما تَقولُ في هذا الرَّجُلِ الَّذِي كانَ فِيكُمْ و ماذا تَشْهَدُ بِهِ عَلَيْهِ فَيقولُ: أَيُّ رَجُلٍ؟ فَيقولونَ: الرَّجُل الّذي كان فِيكُمْ قَالَ: فلا يَهْتَدي لَهُ قالَ: فَيقولون: مُحَمَّدٌ فَيَقولُ سَمِعْتُ النّاسَ قالوا: فَقُلْتُ كَما قالوا، فَيقولونَ على ذلِكَ حَيِيتَ و على ذلِكَ مِتَّ و عَلى ذلِكَ تُبْعَثُ إِنْ شاءَ الله، ثُمَّ يُفْتَحُ لَهُ بابٌ مِنْ قِبَلِ الْجَنَّةِ فَيُقالُ لَهُ: انْظُرْ إِلى مَنْزِلِكَ و إِلى ما أَعَدَّ الله لَكَ لَوْ كُنْتَ أَطَعْتَهُ فَيَزْدَادُ حَسْرَةً و ثُبوراً قالَ: ثُمَّ يَضيقُ عَلَيْهِ قَبْرُهُ حتّى حتّى تَخْتَلِفَ أَضْلاعُهُ قالَ: و ذلِكَ قَوْلُهُ تَبارَكَ و تَعَالى:و إنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً و نَحْشُرُهُ يَوْمَ القَيَاْمَةِ أَعْمَى. المستدرك علي الصحيحين ج1ص535
از رسول الله ﷺ : وقتی از میّت روی بر می گردانند- بعد از خاک کردن وی- ، میّت صدای کفش مردم را می شنود؛ اگر مؤمن باشد نماز وی کنار سرش باشد و روزه اش بر سمت راست وی و زکات وی بر سمت چپ وی و اعمال خیر از نماز و صدقه و صله رحم و کارهای نیک و نیکی وی به مردم، در سمت پای وی خواهد بود.
از سمت سر وی آمده می شود - منکر و نکیر می آیند- ، پس نماز گوید که از سمت من هیچ جای دخولی نیست و از سمت راست وی می آیند؛ پس روزه گوید که از سمت من هیچ جای دخولی نیست و از سمت چپ وی آمده می شود؛ پس زکات گوید: از سمت من هیچ جای دخولی نیست و از سمت پای وی آمده می شود؛ پس خیرات گوید: از سمت من هیچ جای دخولی نیست.
پس به وی گفته می شود: بنشین پس وی می نشیند و خورشید برایش تصویر کرده می شود گویا که در حال غروب است پس به وی گفته می شود: تو درباره ی این مرد چه نظری داری؟ مردی که بین شما بوده است و چه گواهی بر وی می دهی؟ پس وی گوید: بگذارید نماز بخوانم. پس به وی گویند: زود است که انجام دهی لکن تو خبر ده از آنچه که از تو می پرسیم. گوید: از من از چه می پرسید؟
پس به وی گویند خبر ده از این مرد که بین شما بوده است و چه گواهی می دهی در باره ی وی؟ وی گوید: - محمّد ﷺ- گواهی می دهم که وی بنده ی الله ﷻ بوده و از نزد الله ﷻ با حقّ آمده است. پس به وی گفته می شود: بر این شهادت زنده شدی و بر این شهادت و اعتقاد مرده ای و بر این اعتقاد مبعوث خواهی شد إِنْ شاءَ الله. سپس برای وی دری از طرف آتش گشوده می شود و به وی گفته می شود: بنگر به منزلت و به آنچه الله ﷻ برای تو آماده کرده است؛ اگر عاصی می شدی. پس خوشحالی و غبطه خوردن وی دو چندان می شود. سپس برای وی دری از طرف بهشت گشوده می شود و به وی گفته می شود: بنگر به منزلت و به آنچه الله ﷻ برایت آماده کرده است؛ پس غبطه و شادی وی زیاد می شود و این است قول الله تعالی که می فرماید:((الله مؤمنان را به سبب اعتقاد استوارشان در دنیا و آخرت پایدار میدارد. و ظالمان را گمراه میسازد و هر چه خواهد همان میکند. سوره ابراهیم آیه 27)) أبو الحکم (رض) از أبی هریره (رض): پس به وی گفته می شود: بخواب مانند خواب کسی که عروسی کرده است که او را از خواب بیدار نمی کند مگر عزیزترین شخص از اهل وی به وی یا که دوست ترین شخص از اهل وی به وی. سپس به حدیث ابی سلمه (رض) از ابی هریره (رض) برگشت و گفت: اگر کافر باشد از طرف سرش آمده می شود پس چیزی - از خیر- یافت نمی شود و از طرف راستش آمده می شود در آنجا نیز چیزی یافت نمی شود و از طرف چپش آمده می شود؛ در آنجا نیز چیزی یافت نمی شود؛ پس گفته می شود: بنشین؛ پس ترسان و مرعوب می نشیند. پس به وی گفته می شود: درباره ی این مرد که بین شما بود، چه می گوئی و چه گواهی درباره ی او می دهی؟ پس وی گوید: چه مردی؟ - از چه مردی صحبت می کنی؟- پس به وی گویند: مردی که بین شما بوده است. گفت– راوی- : باز ره به جائی نمی برد.
راوی گفت: پس به وی گویند: محمّد ﷺ. پس وی گوید: از مردم شنیدم که چیزی - درباره ی وی- می گویند و من نیز مانند گفته ی آنها گفتم. پس به وی گویند با این اعتقاد زنده شده ای و مُرده ای و بر این مبعوث خواهی شد إِنْ شاءَ الله. بعد برای وی دری از طرف جنّت باز کرده می شود و به وی گفته می شود: بنگر به منزلت و به آنچه الله ﷻ برای تو آماده کرده است؛ اگر از آن مرد اطاعت می کردی. پس پشیمانی و هلاکت وی بیشتر می شود. گفت– راوی- : بعد قبر بر وی تنگ کرده می شود تا اینکه قفسه ی سینه ی وی برعکس می شود و آن قول الله تعالی است که می فرماید: {و همانا بر وی زندگانی تنگ است و در روز قیامت نابینا مبعوث خواهد شد. سوره طه آیه 124 }.*
*حديثلا تفضحوا أمواتكم بسيئات أعمالكم فإنها تعرض على أوليائكم من أهل القبور. (أسنى المطالب في أحاديث مختلفة المراتب ج1ص318 - مسند امام احمد ج3ص643 - مجمع الزوائد ج3ص71 - مسند الطیالسی ج2ص371 - مستدرک علی الصحیحین ج4ص341 - مسند الشامیین ج2ص382 - جامع المسانید و المراسیل ج2ص217 - الفتح الکبیر ج1ص292 - کنز العمال ج1ص3200 - معجم الطبرانی الکبیر ج4ص129 - شعب الایمان ج7ص260)
اموات خود را با گناهانتان خجالت زده نکنید، زیرا اعمال شما بر اولیاء از اهل قبور شما عرض کرده می شود.*
*قال النبي صلى الله عليه و سلّم : إن أعمالكم تعرض على أقاربكم و عشائركم من الأموات، فإن كان خيرا استبشروا به، و إن كان غير ذلك قالوا: اللهم لا تمتهم حتى تهديهم كما هديتنا. كنز العمال ج1ص3225الفتح الكبير ج1ص292جامع المسانيد و المراسيل ج2ص217مسند امام احمد ج3ص643مجمع الزوائد ج3ص73
از رسول الله ﷺ: همانا اعمال شما بر خویشاوندانتان که مُرده اند عرض کرده می شود؛ اگر خیر باشد بر آن حمد الله ﷻ گویند و اگر غیر این باشد گویند: بار الها؛ اینان را نمیران تا وقتی که هدایتشان کنی، همچنان که ما را هدایت کردی.*
*أبو إسماعيل السكوني قال: سمعت مالك بن أدّي يقول: سمعت النعمان بن بشير رضي الله عنهما يقول و هو على المنبر: سمعت رسول الله يقول: «أَلا إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيا إِلا مِثْلُ الذّبابِ تمورُ في جَوّها، فَالله الله في إِخْوانِكُمْ مِنْ أَهْلِ الْقُبورِ فَإِنَّ أَعْمالَكُمْ تُعْرَضُ عَلَيْهِمْ». هذا حديث صحيح الإسناد و لم يخرجاه. المستدرك علي الصحيحين ج4ص341جامع المسانيد و المراسيل ج3ص212كنزالعمال ج1ص3200شعب الايمان ج7ص260
نعمان بن بشیر (رض) بر منبر بود و می گفت: از رسول الله ﷺ شنیدم که می گفت: از دنیا زمانی نمانده است مگر آن مقدار که مگسی در هوا به پرواز در آید؛ پس شما را به الله ﷻ،که حرمت برادرانتان در قبور را نگه دارید؛ زیرا اعمال شما بر آن ها عرض کرده می شود.*
*عن أبي أيوب الأنصاري أن رسول الله صلى الله عليه و سلم قال إن نفس المؤمن إذا قبضت تلقاها من أهل الرحمة من عباد الله كما تلقون البشير في الدنيا فيقولون انظروا صاحبكم يستريح فإنه قد كان في كرب شديد ثم يسألونه ماذا فعل فلان و ما فعلت فلانة هل تزوجت فإذا سألوه عن الرجل قد مات قبله فيقول أيهات قد مات ذاك قبلي فيقولون إنا لله و إنا إليه راجعون ذهبت به إلى أمه الهاوية فبئست الأم و بئست المربية قال و إن أعمالكم تعرض على أقاربكمو عشائركم من أهل الآخرة فإن كان خيرا فرحوا و استبشروا و قالوا اللهم هذا فضلك و رحمتك فأتمم نعمتك عليه و أمته عليها و يعرض عليهم عمل المسيء فيقولون اللهم ألهمه عملا صالحا ترضي به عنه و تقربه إليك. معجم الطبراني الكبير ج4ص129جامع المسانيد و المراسيل ج3ص171مسند الشاميين ج2ص382
از رسول الله ﷺ: همانا وقتی جان مؤمن قبض شود– کسانی- از اهل رحمت از بندگان الله ﷻ با وی ملاقات می کنند، همچنان که شما با بشارت دهنده ی چیزی ملاقات می کنید و می گویند که مهلت دهید به صاحب و یار خود که استراحت کند؛ زیرا وی در اندوه شدیدی بوده است. بعد از وی می پرسند: فلانی چه کار می کند و فلانی آیا ازدواج کرده؟ پس وقتی از وی از حال کسی بپرسند و جواب دهدکه آن مرد قبل از من مرده است، می گویند؛ (إنا لله و إنا إلیه راجعون) پس او به – هاویه- جهنّم رفته است، پس چه بد جایگاهی است آن – هاویه- و چه بد مربی است آن و حضرت رسول الله ﷺ فرمودند: اعمال شما بر خویشاوندانتان از اهل آخرت عرض کرده می شود؛ پس اگر اعمالتان خیر باشد بر آن شاد شده و خوشحالی می کنند و می گویند بار الها این فضل و رحمت توست؛ پس نعمتت را بر وی کامل کن و بر این اعمال او را بمیران و – وقتی- بر آنها عمل گناهکار عرض کرده می شود؛ پس آنان می گویند که بار الها به وی عمل خیری که تو را راضی می کند و به تو نزدیک می کند، الهام کن.*
*عن أُمِّ هانىءٍ أَنَّها قالَتْ رسولَ الله صلى الله عليه و سلّم : أَنَتَزَاوَرُ إِذَا مِتْنَا و يَرى بَعْضُنَا بَعْضاً؟ فقالَ رسولُ الله صلى الله عليه و سلّم: «تَكُونُ النَّسَمُ طَيْراً تَعْلَقُ بالشَّجَرِ حتَّى إِذَا كانَ يَوْمُ القِيَامَةِ دَخَلَتْ كُلُّ نَفْسٍ في جَسَدِهَا». مجمع الزوائد ج3ص74
از امّ هانی (رض) به رسول الله ﷺ گفت که آیا ما وقتی که مردیم، همدیگر را زیارت می کنیم؟ حضرت رسول الله ﷺ فرمودند: ارواح پرنده ای خواهند بود که از بهشت تغذیه می کنند تا اینکه در روز قیامت هر روح به جسد خودش داخل خواهد شد. - لازمه ی پرنده بودن این طرف و آن طرف رفتن می باشد- .*
*وعن ابن عمر قال: مرَّ رسول الله صلى الله عليه و سلّم على مصعب بن عمير حين رجع من أحد فوقف عليه على أصحابه فقال: «أَشْهَدُ أَنَّكُمْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ الله فَزُورُوهُمْ و سَلِّمُوا عَلَيْهِمْ فَوَالَّذي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لا يُسَلِّمُ عَلَيْهِمْ أَحَدٌ إِلاَّ رَدُّوا عَلَيْهِ إلى يَوْمِ القِيَامَةِ». مجمع الزوائد ج6ص179كنز العمال ج1ص2054معجم الطبراني الاوسط باب من اسمه عمراسدالغابة ج4ص134حليةالاولياء ج1ص154
رسول الله ﷺ: وقتی از جنگ احد بر می گشت، بر کوه احد و بر سر یارانش ایستاد و - خطاب به شهدای جنگ احد- گفت: گواهی می دهم که شما زنده هستید نزد الله تعالی، پس- خطاب به یاران زنده که در پیش وی بودند، است- آنان را زیارت کنید و بر آنان سلام دهید. پس قسم به الله ﷻ که جان من دست اوست؛ کسی بر اینان سلام نمی دهد مگر اینکه جواب آنها را می دهند تا روز قیامت.*
*وعن عبدِ الرّحمنِ بنِ كعبِ بنِ مالكٍ قالَ: لمَّا حَضَرَتْ سَعْدَ بنَ مالكٍ الوَفَاةُ، دَخَلَتْ عَلَيْهِ أُمُّ مُبَشِّرٍ بنتُ البَراءِ بنِ مَعْرُورٍ قالت: يا أَبا عبدِ الرَّحْمنِ، إِنْ لَقِيتَ أَبِي اقْرِئْهُ مِنِّي السَّلامَ، فقالَ: يَغْفِرُ الله لَكِ يا أُمَّ مُبشِّرٍ، نحنُ أَشْغَلُ مِنْ ذَلِكَ، فقالَتْ: يا أَبا عبدِ الرّحمنِ، أَمَا سمعتَ رسولَ الله صلى الله عليه و سلّم يقولُ: «إِنَّ أَرْوَاحَ المُؤْمِنِينَ في أَجْوَافِ طَيْرٍ خُضْرٍ تَعْلَقُ فِي شَجَرَ الجَنَّةِ» قال: بلى، قالت فَهُوَ ذَاكَ. مجمع الزوائد ج3ص74
عبدِالرّحمنِ بنِ کعبِ بنِ مالک (رض) گوید که وقتی سَعْدَ بنَ مالک (رض) در حالت مرگ قرار داشت، أُمُّ مُبَشِّرٍ بنتُ البَراءِ بنِ مَعْرُور (رض)، بر وی وارد شد و گفت: ای أَبا عبدِ الرَّحْمنِ (رض) اگر پدرم را دیدی به وی سلام مرا برسان. پس سَعْدَ بنَ مالک (رض) گفت که ما مشغولیتمان بیش از این است که سلام کسی را برسانیم. پس أُمُّ مُبَشِّر (رض) جواب داد که مگر نشنیده ای که ارواح مؤمنان در جوف – داخل- پرندگان سبزی هستند که از درختان بهشت تغذیه می کنند. سَعْدَ بنَ مالک (رض) گفت: بله شنیده ام. أُمُّ مُبَشِّر (رض) هم گفت: پس آن همان است- یعنی وقتی سوار بر پرنده هستی سلام مرا نیز برسان- .*
*ـ عن جندب ـ يعني: ابن عبد الله ـ و غيره: أن رسول الله صلى الله عليه و سلّم قال: «احْتَجَّ آدَمُ و مُوسى فَقالَ مُوسى: أَنْتَ آدَمُ الذي خَلَقَكَ الله بِيَدِهِ و أَسْجَدَ لَكَ مَلاَئِكَتَهُ و أَسْكَنَكَ جَنَّتَهُ، اخْرَجْتَ النَّاسَ مِنَ الجَنَّةِ؟ فقالَ آدمُ: أَنْتَ مُوسى الذي كَلَّمَكَ الله نَجِيّاً، و آتَاكَ التَّوْرَاةَ، تَلُومُنِي على أَمْرٍ قَد كُتِبَ عَليَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي» .
قال رسول الله صلى الله عليه و سلّم: «فَحَجَّ آدَمُ مُوسى». مجمع الزوائد ج7ص394مسند ابي يعلي ج3ص90صحيح مسلم ج16ص171مسند امام احمد ج2ص519صحيح ابن حبان ج6ص16سنن النسائي الكبري ج6ص285سنن ابن ماجه ج1ص31مسند الحارث ج2ص746معجم الطبراني الكببير ج2ص160
رسول الله ﷺ: آدم (ع) و موسی (ع) با هم مجادله کردند و موسی (ع) گفت تو آدم (ع) هستی؛ کسی که الله ﷻ تو را به ید خود خلق کرد و فرشتگان را بر تو سجده داد و تو را در بهشت خود ساکن کرد و تو مردم را از بهشت بیرون کردی- با خوردن درخت ممنوعه- . حضرت آدم (ع) جواب دادند: تو هم موسی (ع) هستی؛ همانی که الله ﷻ با وی بیواسطه صحبت کرد و به تو تورات را داد. آیا مرا بر آنچه که بر من نوشته شده بود ملامت می کنی، قبل از اینکه (الله ﷻ) مرا خلق کند. رسول الله ﷺ گفتند: پس حجّت آدم (ع) بر موسی (ع) غلبه یافت.*
در اینجا پر واضح است که میّت می تواند، بحث و مناظره داشته باشد- باذن الله- و این قدرت را برای وی ثابت کرده است.
*حديث الاسراء و ترحيب الانبياء للنبي و طلب موسي التخفيف من صلاة امة محمد و صلاة الانبياء بامامة محمد نبي الرحمة و دعاء الانبياء بالخير له(ص)....
اِذا رجلٌ قاعدٌ، على يمينه أَسْوِدَةٌ، و على يساره أَسْوِدَةٌ إِذا نظر قِبَلَ يمينه ضحك، و إِذا نظر قِبَل شمالـه بكى فقال مرحباً بالنبي الصَّالح و الابن الصَّالح. قلت لجبريل: من هذا ؟ قال: هذا آدم، [ و ] هذه الأَسْوِدَةُ عن يمينه و عن شمالـه نَسَم بنيه، فأهلُ اليمين منهم أهلُ الجنَّة، و الأسْوِدَةُ التي عن شمالـه أهلُ النار، فإذا نظر عن يمينه ضحك، و إِذا نظر قِبَلَ شمالـه بكى. مسند ابي يعلي ج6ص216دلائل النبوة بيهقي باب الاسراء بالنبيمشكاة المصابيح ج3ص285
حدیث معراج رسول الله ﷺ و تبریک انبیاء به ایشان و طلب کردن برای تخفیف نماز بر امّت محمّد ﷺ و قبول آن و نماز خواندن انبیاء به امامت حضرت رسول الله ﷺ و دعای خیر انبیاء برای ایشان همه ی اینها در احادیث بیان معراج رسول الله ﷺ وارد شده است..... - در معراج- مردی نشسته بود که در سمت راست وی گروهی بودند و در سمت چپ وی نیز این چنین گروهی بودند وآن مرد وقتی به سمت راست خود می نگریست می خندید و وقتی سمت چپ خود نگاه می کرد می گریست. پس آن مرد به من گفت مرحبا بر فرد صالح و مرحبا بر پسر مرد صالح. - حضرت رسول الله ﷺ- به جبرئیل گفتم: این مرد کیست؟ جواب داد: - حضرت- آدم (ع) و این گروه که در چپ و راست وی هستند اولاد فرزندان وی هستند.پس گروه سمت راست وی اهل جنّت هستند و گروه سمت چپ وی اهل دوزخ. پس وقتی به سمت راست خود می نگرد می خندد و وقتی سمت چپ خود نگاه می کند می گرید.*
*أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى قَالَ: حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ عَنْ أَبِـيهِ عَنْ أَنَسٍ ،: «أَنَّ النَّبِـيَّ صلى الله عليه و سلّم لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ مَرَّ عَلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ و هُوَ يُصَلِّي فِي قَبْرِهِ». سنن النسائي الصغري ج3ص239صحيح مسلم ج15ص112مسند امام احمد ج6ص50مسند ابي يعلي ج7ص117معجم الطبراني الكبير ج11ص111مسند البزار ج13ص353
همانا رسول الله ﷺ در شب معراج بر حضرت موسی (ع) گذر کردند در حالی که در قبرش نماز می خواندند.*
*و حدّثني زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ : حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى : حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ و هُوَ ابْنُ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ الفَضْلِ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْد الرَّحْمنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و سلم: «لَقَدْ رَأَيْتُنِي فِي الْحِجْرِ. و قُرَيْشٌ تَسْأَلُنِي عَنْ مَسْرَايَ، فَسَأَلَتْنِي عَنْ أَشْيَاءَ مِنْ بَيْتِ الْمَقْدِسِ لَمْ أُثْبِتْهَا، فَكُرِبْتُ كُرْبَةً مَا كُرِبْتُ مِثْلَهُ قَطُّ. قَالَ: فَرَفَعَهُ الله لِي أَنْظُرُ إِلَيْهِ. مَا يَسْأَلُونِي عَنْ شَيْءٍ إِلاَّ أَنْبَأْتُهُمْ بِهِ، و قَدْ رَأَيْتُنِي فِي جَمَاعَةٍ مِنَ الأَنْبِيَاءِ. فَإِذَا مُوسَى قَائِمٌ يُصَلِّي. فَإِذَا رَجُلٌ ضَرْبٌ جَعْدٌ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ. و إِذَا عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَائِمٌ يُصَلِّي. أَقْرَبُ النَّاسِ بِهِ شَبَها عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ الثَّقَفِيُّ. و إِذَا إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَائِمٌ يُصَلِّي. أَشْبَهُ النَّاسِ بِهِ صَاحِبُكُمْ يَعْنِي نَفْسَهُ فَحَانَتِ الصَّلاَةُ فَأَمَمْتُهُمْ. فَلَمَّا فَرَغْتُ مِنَ الصَّلاَةِ قَالَ قَائِلٌ: يَا مُحَمَّدُ! هذَا مَالِكٌ، صَاحِبُ النَّارِ فَسَلِّمْ عَلَيْهِ. فَالْتَفَتُّ إِلَيْهِ فَبَدَأَنِي بِالسَّلاَمِ». (صحيح مسلم ج2ص192 - جامع المسانيد و المراسيل ج6ص54 - مشكاة المصابيح ج3ص286 - كنز العمال ج1ص2272- حياة الأنبياء في قبورهم (البيهقي) - سير أعلام النبلاء ج1ص164)
رسول الله ﷺ: خودم را در حجر - ما بین کعبه و حطیم- می دیدم و قریش از معراج من می پرسیدند. پس از چیزهایی در بیت المقدس پرسیدند که من به یاد نداشتم؛ پس ناراحت شدم؛ چنان ناراحتی شدنی که هرگز مثل آن ناراحت نشدم. گفت - رسول الله ﷺ- : پس الله تعالی بیت المقدس را برای من بلند کرد و من به آن نگاه می کردم. از چیزی نپرسیدند مگر اینکه جواب آنان را دادم - هر آنچه پرسیدند، جوابشان را دادم- . خودم را می دیدم که بین گروهی از انبیاء هستم. پس دیدم که موسی (ع) در حال نماز است. پس او مردی چالاک و با موهای تنیده – فرفری- بود. - یا اینکه چین و چروک داشت- گویا که از قوم شَنُوءَةَ است. و عیسی (ع) را دیدم که در حال نماز بود. نزدیکترین مردم به وی از روی شباهت عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ الثَّقَفِیُّ بود. ابراهیم (ع) را دیدم که در حال نماز بود. نزدیکترین مردم به وی از روی شباهت همین همراه و مصاحب شما - یعنی خودشان- بود. پس وقت نماز شد، پس برای آنها امامت کردم. وقتی از نماز فارغ شدم، کسی به من گفت که این مالک است، نگهبان جهنّم پس به وی سلام ده پس به او نگاه کردم و او اول به من سلام داد.*
*حدّثنا عبد الله ، حدَّثني أبي، حدثنا حماد الخياط ، حدثنا عبد الملك الأحول ، عن سعيد بن عمرو بن سليم ، عن رجل من قومه يقال له: فلان بن معاوية أو معاوية بن فلان ، عن أبي سعيد الخدري قال: «الميت يعرف من يغسله و يحمله و يدليه» مسند امام احمدج 3ص470المسند الجامع باب الجنائزمرقاة المفاتيح ج4ص131
از ابی سعید خدری (رض) (صحابی): میّت؛ غسل دهنده ی خود را می شناسد و همچنین کسی که وی را حمل می کند و کسی که او را می کشد، می شناسد.*
*وذكر الغزالي ثم الرافعي حديثاً مرفوعاً «أنا أكرم على ربي من أن يتركني في قبري بعد ثلاث و لا أصلي له». فتح الباري ج7ص146تلخيص الحبير في أحاديث الرافعي الكبير ج2ص101شرح الزرقاني على موطأ مالك ج4ص282
غزّالی و رافعی حدیث مرفوعی را از حضرت رسول الله ﷺ ذکر کرده اند وآن این است: من محترم تر از آنم که، پروردگارم مرا در قبر خودم ترک کند بعد از سه روز، در حالی که نماز نمی خوانم. فقط ( بحثی در اینجا می باشد).*
یعنی رسول الله ﷺ طبق این حدیث فقط سه روز بدون نماز در روضه ی شریف خود خواهند بود و بعد به نماز مشغول خواهند شد همچنان که از دیگر انبیاء نماز خواندن آنان روایت شده است.
*وعن مجاهد: «إذا مات الميت فما من شيء إلاَّ و هو يراه عند غسله و عند حمله حتى يصل إلى قبره». عمدة القاري ج8ص209
از مجاهد (رض): وقتی کسی می میرد، همه ی چیز ها- اطراف خود- را می بیند، در هنگام غسل و هنگام حمل وی تا اینکه به قبرش برسد.*
*محمد بن طلحة بن مصرف ، قال: سمعت بكر بن عبد الله المزني ، يقول: بلغني أنه « ما من ميت إلا و روحه بيد ملك الموت, فهم يغسلونه و يكفنونه, و هو يرى ما يصنع أهله, فلو أنه يقدر على الكلام لنهاهم عن الرنة، و العويل». (المنامات ابن ابي الدنيا كل ميت روحه بيد ملك)
مُرده ای نیست مگر اینکه روح وی در دست فرشته ای می باشد، پس مردم او را غسل می دهند و تکفین می کنند در حالی که روح آن ها را می بیند و اگر بر تکلّم قادر می بود، هر آئینه آنان را از شیون کردن و زاری کردن نهی می کرد.*
*قال: دخل حماد بن مغيث على ابن السماك يعوده في مرضه فقال: سمعت سفيان ، يقول: إنه « ليعرف كل شيء يعني الميت حتى إنه ليناشد غاسله بالله ألا خففت غسلي». (المنامات ابن ابي الدنيا كل ميت روحه بيد ملك)
حماد بن مغیث (رض) به عیادت ابن السماک (رض) آمد و گفت: از سفیان– ثوری- (رض) شنیدم که می گفت: میّت هر چیزی را می شناسد؛ حتّی به غاسل خود می گوید که به الله ﷻ قسمت می دهم که به نرمی مرا غسل دهی.*
*حدثنا أبو بكر قال: ....... نا عثمان بن زفر ، ثني ابن السماك ، أو ثني عنه غيره قال: غسل سفيان الثوري أبي ، فلما غسله قال: أما « إنه الآن يرى ما نصنع به». (المنامات ابن ابي الدنيا كل ميت روحه بيد ملك)
سفیان ثوری (رض) پدر ابن السماک (رض) را غسل می داد. وقتی وی را غسل داد گفت: آگاه باشید که وی ما را می بیند که چه کاری انجام می دهیم.*
*عن ابن عباس رضي الله عنهما قال: قال رسول الله : «دَخَلْتُ الْجَنَّةَ الْبارِحَةَ فَنَظَرْتُ فيها فَإِذا جَعْفَرُ يَطيرُ مَعَ الْملائِكَةِ و إِذا حَمْزَةُ مُتَّكِىءٌ على سَريرٍ». صحيح الإسناد و لم يخرجاه. المستدرك علي الصحيحين ج3ص216كنز العمال ج1ص2359معجم الطبراني ج2ص107
رسول الله ﷺ: دیشب وارد بهشت شدم و به آن نظر انداختم، دیدم که جعفر (رض) با پرندگان دارد پرواز می کند و حمزه (رض) نیز به تختی تکیه داده است.*
*وقال مالك بن أنس: بلغني أن أرواح المؤمنين مرسلة تذهب حيث شاءت. احياء علوم الدين ج4ص434تنقيح القول الحثيث بشرح لباب الحديث الباب الثامن و الثلاثون في فضيلة ذكر القبر و أهواله -تفسير الآلوسي سوره بني اسرائيل ذیل آية 85إحياء علوم الدين ج4ص434شرح الصدور بشرح حال الموتي و اهل القبور ج1ص232
مالک بن أنس (رض): به من چنین رسیده است که ارواح مؤمنان به حال خود گذاشته شده هستند و هر جا که می خواهند می روند.*
*وقال عليه الصلاة والسلام: مَا مِنْ مُسْلِمٍ مَرَّ بِقَبْرٍ مِنْ مَقَابِرِ المُسْلِمِينَ إلاَّ قَالَ لَهُ أَهْلُ الْقُبُورِ: يَا غَافِلُ لَوْ عَلِمْتَ مَا نَعْلَمُ لَذَابَ لَحْمُكَ عَلَى جَسَدِكَ و دَمُكَ عَلَى بَدَنِكَ». (لباب الحديث الباب الثامِن و الثلاثون في فضيلة ذكر القبر و أَحواله)
از حضرت محمّد ﷺ: مسلمانی بر مقابر مسلمین گذر نمی کند مگر اینکه اهل قبور به وی گویند: ای غافل، اگر تو می دانستی آنچه ما می دیدیم، همانا گوشتت از جسدت ذوب می شد و خونت از رگهایت ذوب می شد.*
*راشد بن سعد ، أن رجلا من الأنصار توفيت امرأته , فرأى نساء في المنام و لم ير امرأته معهن , فسألهن عنها, فقلن : إنكم قصرتم في كفنها فهي تستحي أن تخرج معنا , فأتى الرجل النبي صلى الله عليه و سلم , فقال النبي صلى الله عليه و سلم : « انظر إلى ثقة من سبيل, فأتى رجلا من الأنصار حضرته الوفاة فأخبره فقال الأنصاري: إن كان أحد يبلغ الموتى بلغته, قال: فتوفي الأنصاري فجاء بثوبين مبرورين بالزعفران, فجعلهما في كفن الأنصاري, فلما كان الليل رأى النسوة معهن امرأته و عليها الثوبان الأصفران». (المنامات (ابن أبي الدنيا) قصرتم في كفنها و احوال القبور ج1ص79)
مردی از انصار زنش فوت کرد، پس در خواب زنانی را دید ولی بین آنها زن خودش نبود؛ پس از آن زنان پرسید که زن من کجاست؟ پس آنها جواب دادند که شما در تکفین وی کوتاهی کردید؛ پس او خجالت می کشد که با ما بیاید. و آن مرد نزد رسول الله ﷺ آمد؛ رسول الله ﷺ فرمود راهی مطمئن برایش پیدا کن. پس آن مرد به حضور مردی انصاری که در حال موت بود آمد و به آن مرد نیز قضیه را گفت و آن مرد - که در حال مرگ بود- گفت: اگر کسی باشد که به اموات چیزی می رساند، من نیز خواهم رساند؛ پس آن مرد، دو ثوب– پارچه- آورد که با زعفران نیکو کرده شده بود و در کفن آن شخص نهاد؛ پس وقتی شب شد، زنان را دید که همراه آنها زن خودش نیز بود، در حالی که لباس زردی پوشیده بود.*
حضرت عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ (رض)–صحابی- در مرض الموت بود که امور ذیل را وصیّت کرد:
*فَإِذَا أَنَا مُتُّ، فَلاَ تَصْحَبْنِي نَائِحَةٌ و لاَ نَارٌ فَإِذَا دَفَنْتُمُونِي فَشُنُّوا عَلَيَّ التُّرَابَ شَنّا. ثُمَّ أَقِيمُوا حَوْلَ قَبْرِي قَدْرَ مَا تُنْحَرُ جَزُورٌ و يُقْسَمُ لَحْمُهَا حَتَّى أَسْتَأْنِسَ بِكُمْ، و أَنْظُرَ مَاذَا أُرَاجِعُ بِهِ رُسُلَ رَبِّي. صحيح مسلم ج2ص112
وقتی من فوت کردم، همراه من نوحه خوان و آتش نیاورید و وقتی مرا دفن کردید پس بر من خاک بریزید، سپس کنار قبر من بمانید؛ به اندازه ی نحر – سر بریدن- شتران و تقسیم گوشت آنان، تا با شما انس گیرم و ببینم که به فرستادگان پروردگارم- منکر و نکیر- ، چه جوابی می دهم.*
*عن جابر رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه و سلم «حسِّنوا أكفان موتاكم، فإنهم يتباهون و يتزاورون في قبورهم». التذكرة في أحوال الموتى باب ماجاء أن الموتى يتزاورون في قبورهمشرح الصدور بشرح حال الموتي و اهل القبور1ص192كنزالعمال ج1ص3173
رسول الله ﷺ: کفنهای اموات خود را نیکو درست کنید؛ زیرا آنان به خاطر کفنشان با یکدیگر مباهات می کنند، و در قبورشان همدیگر را زیارت می کنند.*
با توجه به احادیث فوق الذکر معلوم می شود:
۱در رابطه با چگونگی ارواح مؤمنان پس از مرگ، این اقوال گفته شده است:
الف) در مکانی در آسمان سکونت داده شده اند. ب) ارواح مؤمنان به حال خود گذاشته شده اند و هر جا که دلشان خواست می روند. ج) در شب جمعه و روز جمعه و تا صبح شنبه در کنار قبر خود هستند.
۲وقتی فردی مؤمن بمیرد، مردگان به استقبالش آمده از حال خویشاوندان خود جویا می شوند.
۳اعمال زندگان بر ارواح مردگان از خویشاوندان عرض کرده می شود؛ اگر خیر باشد حمد گویند و اگر سوء باشد از الله ﷻ می خواهند که وی را هدایت کند.
۴مردگان به کفن خود مباهات می کنند، به همین خاطر باید تکفین میّت را به صورت نیکو انجام داده شود.
۵جواب سلام را می دهند و زائر را می شناسند.
۶همسایه های قبر، صاحب قبر جدید را خطاب قرار می دهند.
۷میّت، غاسل و کفن کننده ی خود را می شناسد و می بیند.
۸میّت صدای پای کسانی که وی را دفن می کنند را می شنود؛ وقتی که از وی روی بر می گردانند.
۹با پیش قبر بودن زنده ها، میّت انس می گیرد.
۱۰شهداء را نوعی زندگی می باشد و زنده اند و تا روز قیامت جواب سلام زیارت کنندگان را می دهند.
رسول الله ﷺ: شکستن استخوان میّت مانند شسکتن آن در حال حیات وی است. مسند امام احمد ج7ص152سنن ابی داود ج9ص24صحیح ابن حبان ج4 ذِکرُ الإِخبارِ عَمَّا یُستحبُّ لِلمرءِ مِنْ تحفُّظ أذی المَوْتی ولا سِیما فی أَجْسَادِهِمْسنن الکبری للبیهقی ج5ص407
از حضرت عائشة (رض): من داخل می شدم به اتاقی که در آن رسول الله ﷺ و پدرم دفن شده بودند در حالی که پوشش خود کنار گذاشته بودم و می گفتم که اینان شوهر من و پدرم هستند (به همین خاطر حجابی را رعایت می کردم که وقتی زنده بودند پیش آن ها رعایت می کردم) و وقتی حضرت عمر (رض) دفن شدند به الله ﷻ قسم که بر آن بیت وارد نشدم مگر اینکه حجاب خود را بخاطر حیاء از حضرت عمر (رض) کامل پوشیده بودم. مسند امام احمد ج7ص288مجمع الزوائد ج8ص57المستدرک علی الصحیحین ج3ص63مشکاة المصابیح ج1ص491
مالک بن أنس (رض): به من چنین رسیده است که ارواح مؤمنان به حال خود گذاشته شده هستند و هر جا که می خواهند می روند. احیاء علوم الدین ج4ص434تنقیح القول الحثیث بشرح لباب الحدیث الباب الثامن و الثلاثون فی فضیلة ذکر القبر و أحوالهتفسیر آلوسی ذیل آیة 85 سوره ی بنی اسرائیلشرح الصدور بشرح حال الموتی و اهل القبور ج1ص232
و حضرت فاطمه (رض) بنت رسول الله ﷺ قبر عموی خود حضرت حمزة (رض) را هر جمعه زیارت می نمودند و بر سر قبر گریه می کردند. السنن الصغری للبیهقی با زیارة القبورالمستدرک علی الصحیحین ج1ص532نیل الاوطار ج4ص152تلخیص الحبیر فی أحادیث الرافعی الکبیر ج2ص101
رسول الله ﷺ: هر کس به زیارت من بیاید در حالی که قصد وی فقط زیارت من باشد، پس بر من حقّ است که در روز قیامت شفیع وی باشم. مجمع الزوائد ج3ص666کنز العمال ج1ص2453جامع المسانید و المراسیل ج7ص185معجم الطبرانی الأوسط حرف العین اسمه عبدانمعجم الطبرانی الکبیر ج12ص291
و گفته شده است، برای همیشه؛ روح – میت- قبر خود را در هر جمعه زیارت می کند؛ به همین خاطر زیارت قبور در شب جمعه و روز جمعه و صبح شنبه طبق آنچه که علماء ذکر کرده اند مستحبّ است. التذکرة فی أحوال الموتی قرطبی باب ما جاء أن أرواح الشهداء فی الجنة دون أرواح غیرهمفتاوی ابن حجر الهیثمی ج2ص2مواهب الجلیل لشرح مختصرالخلیل ج3ص3حاشیة الصاوی علی الشرح الصغیر ج1ص542
رسول الله ﷺ: میّت شخصی را که در دنیا با وی آشنا بوده اگر به وی سلام دهد می شناسد و جواب سلام وی را می دهد. عمدةالقاری ج8ص67مرقاةالمفاتیح ج4ص254حاشیةالطحطاوی علی مراقی الفلاح ج1ص305
از رسول الله ﷺ: همانا اعمال شما بر خویشاوندانتان که مرده اند عرض کرده می شود؛ اگر خیر باشد بر آن حمد الله ﷻ گویند و اگر غیر این باشد، گویند: بار الها اینان را نمیران تا وقتی که هدایتشان کنی همچنان که ما را هدایت کردی. کنز العمال ج1ص3225الفتح الکبیر ج1ص292جامع المسانید و المراسیل ج2ص217مسند امام احمد ج3ص643مجمع الزوائد ج3ص73
از رسول الله ﷺ: وقتی زمان مرگ مؤمنی برسد، فرشتگان رحمت با ابریشمی سفید بر وی وارد شوند و گویند: خارج شو از جسد در حالی که راضی هستی و راضی کرده ای به سوی روح و ریحان- نعمت الهی- بدون غضب. پس جان مؤمن مانند بهترین مشک- با بهترین عطر- بیرون شود تا اینکه جان وی را فرشتگان دست به دست کنند تا اینکه به دروازه ی آسمان برسند. پس گویند - اهل السماء-: این چه بوی خوشی است که از زمین آمده است؛ پس وی را پیش ارواح مؤمنان ببرند؛ پس آنان از شادی شما در وقتی که غائبش بیاید شادترند- ارواح آن چنان شاد می شوند که انگار گمشده ی خود را پیدا کرده باشند، بلکه از آن هم شادترند- . پس - ارواح مؤمنان- از وی می پرسند: فلانی چه کار می کند؟ بعد گویند که او را به حالش بگذارید که وی در غم دنیا بوده است. در این حال وی گوید مگر فلانی پیش شما نیامده است؟ آنان گویند: پس وی به هاویه– جهنّم- رفته است و کافر وقتی مرگش حاضر شود فرشتگان عذاب پیشش می آیند و می گویند: خارج شو در حالی که غضب کرده شده ای به سوی عذاب الله ﷻ، پس جان وی با بدترین بوی خارج شود؛ پس با وی به دروازه ی زمین می روند؛ پس - اهل زمین- گویند که این چه بوی بدی است تا اینکه وی را پیش ارواح کفّار برند. سنن النسائی الصغری ج4ص306نسائی الکبری ج1ص603جامع المسانید و المراسیل ج1ص195مشکاة المصابیح ج1ص457الفتح الکبیر ج1ص102المسندالجامع کتاب الجنائزصحیح ابن حبان ج4 باب المریض و مایتعلق به
رسول الله ﷺ: هر کس هنگام گذر بر مقابر سوره ی اخلاص را یازده بار بخواند و به اموات هدیه دهد، برای خواننده ی آن به عدد اموات ثواب داده می شود. (جامع المسانید و المراسیل ج7ص389 - کنز العمال ج1ص3192 - فضائل سورة الإخلاص حسن الخلال - عمدة القاری ج3ص114 - تحفة الأحوذی شرح سنن الترمذی ج3ص289 - مرقاة المفاتیح ج4ص180 - مراقی الفلاح شرح نور الإیضاح ج1ص305 - الدر المختار شرح تنویر الأبصار ج2ص204 - کنزالدقائق کتاب الحج باب الحج عن الغیر)
رسول الله ﷺ: کفن های اموات خود را نیکو درست کنید؛ زیرا آنان (به خاطر کفنشان) با یکدیگر مباهات می کنند و همدیگر را در قبورشان زیارت می کنند. التذکرة فی أحوال الموتیشرح الصدوربشرح حال الموتی و اهل القبور ج1ص192کنز العمال ج1ص3173
از بريدة (رض) (صحابي): رسول الله ﷺ به ما تعليم مي دادند كه وقتي به مقابر مي رويم (بگوئيم): «السَّلامُ علَيكم أهلَ الدِّيارِ منَ المؤمِنينَ و المسلمينَ، و إِنا إِنْ شاءَ اللَّهُ بِكم لَلاحِقونَ، نسألُ اللَّهُ لنا و لَكُم العافيَةَ»
یعنی: سلام بر شما ای اهل دیار مؤمنان و مسلمانان؛ إِنْ شاءَ اللَّه ما نیز به شما خواهیم پیوست. از الله ﷻ برای خودمان و شما عافیت می طلبیم. (عافیة: بخشش - سلامتی). مشکاة المصابیح ج1ص488
حضرت عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ (رض) (صحابی) در مرض الموت بود که امور ذیل را وصیّت کردند: وقتی من فوت نمودم، همراه من نوحه خوان و آتش نیاورید و وقتی مرا دفن کردید پس بر من خاک بریزید، سپس کنار قبر من بمانید به اندازه ی نحر (سر بریدن) شتران و تقسیم گوشت آنان تا با شما انس گیرم و ببینم که به فرستادگان (منکر و نکیر) پروردگارم، چه جوابی می دهم. صحیح مسلم ج2ص112
رسول الله ﷺ: میّت در قبر خود مانند کسی است که در حال غرق شدن می باشد که کمک می خواهد و منتظر دعائی از طرف پدر و مادر یا ولد و یا دوست مورد اطمینان است. پس وقتی این دعاء به وی برسد، پس- همین دعاء- از دنیا و آنچه در آن می باشد دوست تر و بهتر است و همانا الله ﷻ بر اهل قبور، به سبب دعای اهل دنیا - هدیه هایی- مانند کوه ها و هدیه ی زندگان را به مردگان می رساند، و هدیه ی زندگان برای مردگان استغفار- طلب آمرزش- برای آن ها و صدقه از طرف آن ها می باشد. جامع المسانید و المراسیل ج6ص309لسان المیزان ج5ص113مزان الاعتدال ج6ص86الفردوس بماثورالکتاب ج4ص103
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.