کتاب راه روشن حنفی
مسئله ای که در مصارف زکات وجود دارد و برخی خواسته اند در آن اختلاف انداخته و از آن به نفع خود سوء استفاده کنند حدیثی است که در آن طالبان علم را جزو مصارف زکات قرار دادهاند هر چند که فقیر نباشد و بسیار مشاهده شده که برخی از طلبهها یا آخوندها درحالیکه دارایی بسیار بالایی دارند زکات مردم را قبول میکنند و حتی به عینه دیده میشود که آن را با استفاده از کلاه شرعی برای ساخت مساجد و حوزه های علمیه استفاده میکنند درحالیکه این زکات ها حق فقرا بوده و فلسفه زکات در اسلام این است که آن را از اغنیاء گرفته و به فقرایشان داده شود و این را باید یادآور شد که باید به فرد فقیر تملیک شود یعنی به خود شخص داده شود و آن فقیر باید آن زکات را صاحب شود.
غنی که بر وی زکات واجب میشود و آن صاحب نصاب حولی نامی است.
و غنی که بر وی گرفتن صدقه حرام است و بر وی صدقه فطر و قربانی واجب میشود و آن کسی است که صاحب اموالی است که به غیر از حاجت اصلی خود به قدر نصاب می رسد.
و غنی است که بر وی سؤال کردن حرام است ولی صدقه بر وی حلال است و آن کسی است که خرجی همان روز را دارد و عورتش پوشیده است و همچنین کسی است که قدرت کسب خرجی همان روز را دارد.
گویم که در جامع الفتاوی و نص آن و در مبسوط چنین آمده است دفع زکات به کسی که صاحب نصاب باشد جایز نیست مگر بر طالب علم و غازی و منقطع الحاج؛ زیرا رسولالله ﷺ فرمودهاند: دفع زکات به طالب جایز است هرچند که نفقه چهل سال را داشته باشد. گفته است که منظور به چیز دیگری مشغول نشود و تعطیل شدن و آنچه باعث نشاط وی میشود را شامل نمیشود بلکه این امور نیز ازجملهی اسباب طلب علم است.
(قَوْلُهُ وَاسْتِفَادَتُهُ) در اینجا ممکن است او به معنی «مانعه الخلو» باشد
اینکه طالب علم شرعی وقتی خود را وقف علم کند یعنی از کسب درآمد باز بماند.
ط (قَوْلُهُ: لِعَجْزِهِ) این علت جواز گرفتن زکات است.
(قَوْلُهُ: وَالْحَاجَةُ دَاعِیَةٌ إلَخْ) واو به معنی حال است.
و معنی این بحث این است که انسان به اشیایی احتیاج پیدا میکند که ناگزیر از آن میباشد پس اگر به وی اجازهی گرفتن زکات داده نشود و کسب نیز ندارد، آنچه پیش خود دارد را خرج میکند و محتاج باقی میماند و از سود رساندن و سود بردن محروم میشود پس دین ضعیف میشود چون کسی آن را قبول نمیکند و این گفته (اجازه دادن به طالب علم ولو غنی باشد) مخالف مطلقیت حرام بودن گرفتن زکات بر غنی است و کسی به این اعتماد نکرده است.
و گویم که واقعاً چنین است پس مسئلهی مستدل این است که طالب علم فقیر منظور شود و طلب علم جواز سؤال از زکات و دیگر موارد را داشته باشد، هرچند که بر کسب قادر باشد زیرا بدون این عذر سؤال حلال نیست همچنان که خواهد آمد.
نتیجه: کسانی که گرفتن زکات برای طلبهها با وجود غنی بودن را درست میدانند متن فوق در کتاب رد المختار را دلیل درستی آن میدانند درحالیکه در متن پایین آن بهخوبی این مسئله را بیان مینماید که این دلایل مخالف مطلقیت حرام بودن گرفتن زکات توسط غنی است و طالب علمی که غنی باشد نمیتواند زکات بگیرد و مطلقیت آن با آیه ذیل ثابت است.
ترجمهی آیه: زکاتها مخصوص فقرا و مساکین و کارکنانی است که برای (جمعآوری) آن زحمت میکشند و کسانی که الفت داده میشود دلهای ایشان را و برای (آزادی) بردگان و (ادای دین) بدهکاران و در راه الله ﷻ و واماندگان در راه، این، یک فریضهی الهی است و الله ﷻ دانا و حکیم است!.[3]
و این گفته (اجازه دادن به طالب علم ولو غنی باشد) مخالف مطلقیت حرام بودن گرفتن زکات بر غنی است و کسی به این اعتماد نکرده است.»
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.