کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 1
مسئله 26 ◄ 1) اذان گفتن برای هر کدام از نمازهای پنجگانه و جمعه، سنّت مؤکّده است.
دلیل:
گفتن اذان برای این نمازها و نه بر غیر از این ها، متواتراً از رسول اللهﷺ و صحابه (رض)، نقل شده است. الهدایه و البنایه ج2ص78
مسئله 27 ◄ زمانی برای نمازهای پنجگانه اذان گفته می شود که وقت آن نماز رسیده باشد و اگر کسی قبل از وارد شدن وقت نمازی، اذان بگوید، باید در وقتش اعاده کند (دوباره بگوید).
دلیل:
اذان برای اعلام وقت نماز است؛ اگر قبل از وقت گفته شود مردم را به اشتباه می اندازد. هدایه و البنایه ج2ص112 پس در وقت خود اعاده (تکرار) کند تا مردم از اشتباه آگاه شوند.
اذان برای اعلام دخول وقت است و اعلام اذان گفتن قبل از دخول وقت آن، دروغ گفتن است و مؤذّن امانت دار مردم است؛ اگر قبل از دخول وقت اذان گوید، به امانت مردم خیانت کرده است و اذان گفتن قبل از دخول وقت باعث می شود که به مردم ضرر برسد؛ زیرا آن ها را قبل از وقت نماز بیدار کرده است، خصوصاً بر کسی که تهجّد خوانده است سخت می شود. بدائع الصنائع ج1ص230
مسئله 28 ◄ 2) كلمات اذان با تَرَسُّل گفته مي شود.
تَرَسُّل: كلمات اذان را جدا جدا اداء كردن. البنايه ج2ص89
دلیل:
از رسول الله ﷺ: وقتی اذان می گویی پس ترسّل کن و وقتی اقامه می گویی سریع بگو. سنن الترمذی ج1ص518سن الکبری للبیهقی ج2ص202المستدرک علی الصحیحین ج1ص320
مسئله 29 ◄ 3) رو به قبله اذان گفته می شود.
دلیل:
فرشته ای که اذان را آموزش داد رو به قبله کرد و گفت: الله اکبر الله اکبر الی آخر اذان. (نصب الرایه باب الاذان)
مسئله 30 ◄ مؤذّن هنگام اذان، انگشت خود را در گوشش گرداند.
دلیل:
حضرت بلال (رض) این کار را می کردند. مسند امام احمد ج5ص399سنن الترمذی ج1ص520ابن ماجه ج1ص236مسند ابی یعلی ج2ص191
مسئله 31 ◄ 4) در اذان نباید تلحین کرد.
تلحین: مانند آواز خوانندگان با طرب و شادی. و تغییر حروف اذان به این طریق است که حرفی را ناقص اداء کند یا که حرفی به اذان اضافه کند. شرح الیاس ج1ص101
مانند اذانی که بین ترکمن ها، به اذان عربی معروف است!!!
مسئله 32 ◄ 5) در اذان ترجیع نیست.
ترجیع: اینکه مؤذّن اوّل شهادتین را با صدای آهسته گوید و بعد آن را با صدای بلند تکرار کند. شرح الیاس ج1ص101هدایه و البنایه ج2ص79
دلیل:
در احادیث مشهوره در باره ی اذان، ترجیع نیست. الهدایه و البنایه ج2ص80
مسئله 33 ◄ 6) مؤذّن صورتش را هنگام گفتن «حی علی الصّلاه»، به طرف راست بگرداند و در «حی علی الفلاح» به چپ بگرداند.
دلیل:
اذان حضرت بلال (رض). اعلاء السنن ج2ص602سنن ابی داود ج2ص219سنن الکبری للبیهقی ج2ص146
مسئله 34 ◄اگر اعلام کامل نشود (اذان گاه خیلی بزرگ باشد (مکان بلندی که در بالای آن اذان گفته می شده است: مناره)) پس در اذان گاه دور بزند. به این طریق که اول از پنچره ی سمت راست خود سر خود را بیرون آورده و «حیّ علی الصّلاه» را دو بار گوید و بعد به پنجره سمت چپ رود و دوبار «حیّ علی الفلاح» گوید. شرح الیاس ج1ص102
دلیل:
در روایتی از اذان بلال (رض)، دور زدن وی آمده است. مسند ابی یعلی ج2ص191نصب الرایه باب الاذانعمده القارئ ج5ص146
مسئله 35 ◄ 7) اقامه همانند اذان است؛ با این تفاوت که در اقامه بعد از «حی علی الفلاح»، دو بار «قد قامت الصّلاه» گفته می شود.
دلیل:
فرشته ای که اذان را تعلیم می داد، این کار را انجام داد. نصب الرایه باب الاذانسنن ابی داود ج2ص196
مسئله 36 ◄ و اقامه را سریع سریع گوید. (دلیل آن در حدیث ترسّل اذان گذشت).
مسئله 37 ◄ در بین کلمات اذان و همچنین کلمات اقامه حرف نزند.
دلیل:
از ابن سیرین (رض): در اذان و اقامه تکلّم نکند. مصنف عبدالرزاق ج1ص468
اگر تکلّم کند، اذان را از اول شروع کند. البحر الرائق ج1ص267
مسئله 38 ◄ 8) تثویب برای هر نماز خوب است.
تثویب: اعلام بعد از اذان مانند گفتن «قامت قامت».
دلیل:
در زمان حضرت رسول اللهﷺ در اذان صبح تثویب گفته می شده است. سنن الدارمی ج1ص270هدایه و بنایه ج2 ص82صحیح ابن خزیمه ج1ص202
در غیر از نماز صبح، علماء کوفه، به خاطر سستی که بین مردم برای امور دینی پیش آمد، این کار را انجام دادند. هدایه و البنایه ج2ص101
تنبیه: کسانی که این کار را نمی کنند وضع ساعت را ابداع کرده اند؛ پس هر آنچه از حکم بر تثویب جاری است بر ساعت های آویخته شده بر مسجد آن ها نیز جاری خواهد بود و در تثویب برای مردم فراخی است.
مسئله 39 ◄ بین اذان و قامت درنگ کند؛ به مقداری که کسی که در حال خوردن است از خوردن دست کشد و یا کسی که در حال قضای حاجت است از حاجتش فارغ شده به نماز برسد.
دلیل:
رسول الله ﷺ به بلال (رض) فرمودند: ای بلال؛ بین اذان و اقامه ات مهلتی بگردان تا غذا خورنده از غذایش فارغ شود و نوشنده از نوشیدنش و کسی که قضای حاجت می کند از قضای حاجتش. مسند امام احمد ج6ص173سنن الکبری للبیهقی ج2ص298مجمع الزوائد ج2ص106
مسئله 40 ◄ 9) در مغرب بین اذان و اقامه فصل نکند.
دلیل: زیرا تأخیر مغرب مکروه است. البنایه ج2ص103
مسئله 41 ◄ 10) کسی که قصد دارد قضاء نمازی را بخواند پس بر آن نماز، اذان و اقامه گوید.
دلیل:
زیرا رسول الله ﷺنماز صبح را با اذان و اقامه قضاء کردند. سنن ابی داود ج2ص106البنایه ج2ص105
مسئله 42 ◄ اگر کسی قضای چند نماز را با هم بخواند، برای اوّلی اذان و اقامه گوید و برای بقیّه نیز اذان و اقامه گوید و اگر برای بقیّه فقط اقامه گوید نیز، کافی است.
دلیل:
کفّار، رسول الله ﷺ را در روز خندق از چهار نماز مشغول داشتند؛ وقتی پاسی از شب گذشت، رسول الله ﷺ به بلال (رض) فرمودند که اذان بگوید و بلال (رض) اذان گفت و اقامه کرد؛ پس نماز ظهر را خواندند سپس بلال (رض) اقامه گفت و نماز عصر را خواندند و همین طور مابقی را. مسند امام احمد ج1ص619سنن الترمذی ج1ص468سنن النسائی ج2ص346
مسئله 43 ◄11) اقامه گفتن بدون وضوء مکروه است.
دلیل:
زیرا بین اقامه و نماز فصل می شود. (زیرا برای وضوء باید برود). و اینکه مانند کسی است که مردم را به خیر دعوت کند و خودش آن را اجابت نکند. الهدایه و البنایه ج2ص110
مسئله 44 ◄ 12) اذان محدث (بی وضوء) مکروه نیست.
دلیل:
زیرا اذان ذکر است و نماز نیست. (وضوء داشتن مستحبّ است). الهدایه و البنایه ج2ص109
مسئله 45 ◄اذان و اقامه ی محدث اعاده کرده نمی شود.
مسئله 46 ◄ 3) اذان و اقامه گفتن جُنُب مکروه است و اذان وی باید اعاده شود و اقامه اعاده نمی شود.
دلیل:
زیرا تکرار اذان مشروع است و تکرار اقامه غیر مشروع. الهدایه و البنایه ج2ص111
و اذان ذکری مورد احترام است و از شعائر دین می باشد. و در اذان گفتنِ جنب، کسر شأن اذان می شود. البنایه ج2ص111
مسئله 47 ◄ 14) اذان گفتن زن مکروه و اعاده کرده می شود.
دلیل:
اذان بر وجه سنّت واقع نمی شود؛ زیرا در زمان سلف صالح نبوده است، پس بدعت است. بدائع الصنائع ج1ص222
و اگر زن صدایش را بالا ببرد، مرتکب حرام شده است و اگر آهسته گوید به مقصود اذان خلل وارد کرده است. بدائع الصنائع ج1ص222البنایه ج2ص112
به خاطر اینکه زنان از رفع صوت نهی شده اند؛ زیرا صدای آن ها باعث فتنه است. البحر الرائق ج1ص267
مسئله 48 ◄ اذان گفتن مجنون (دیوانه) و سکران (مست) مکروه است.
دلیل:
زیرا صالحین به اذان این اشخاص اعتماد نمی کنند. تحفه الفقهاء ج1ص109
و در اجازه دادن به این افراد کسر شأن اذان است. بدائع الصنائع ج1ص222
مسئله 49 ◄ 15) مسافر در سفر نیز باید اذان و اقامه گوید و ترک آن ها مکروه است.
دلیل:
از رسول الله ﷺ: وقتی مسافرت رفتید پس وقت نماز که رسید، اذان بگوئید و اقامه کنید و بزرگتر شما امامت کند. صحیح البخاری ج1ص233مسند امام احمد ج4ص459سنن الترمذی ج1ص528
مسئله 50 ◄ در جماعت مسجد، ترک اذان و اقامه مکروه است.
دلیل:
اذان و اقامه برای جماعات سنّت مؤکّده است و حتّی گفته شده است که اگر قومی آن را ترک گویند با آن ها قتال کرده می شود؛ زیرا از شعائر اسلام هستند و از خصائص دین. البنایه ج2ص77
مسئله 51 ◄ 6) اگر کسی در خانه نماز می خواند، اذان و اقامه لازم نیست با این شرط که اگر خانه ی وی در جایی باشد که دارای مسجد بوده و در مسجد اذان و اقامه گفته می شود.
دلیل:
ابن مسعود (رض) فرمودند که اذان حی (اذان مسجد) برای ما کافی است. نصب الرایه باب الاذانالمبسوط ج1ص127البحر الرائق ج1ص267فتح القدیر ج1ص243
مسئله 52 ◄ وقتی مؤذّن در اقامه، «حیّ علی الصّلاه» گوید، امام و قوم برخاسته و صف کشند و وقتی «قد قامت الصلاه» گفت، نماز را شروع کنند.
دلیل:
به خاطر اینکه قول مؤذّن را قبول کرده باشند. مجمع الانهر ج1ص75
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.