بدعت در لغت و تفسیر و روایت و فقه
ذکر چند روایت که در آن تقریرات و آموزه های رسول الله ﷺ ذکر شده است:
از انس پسر مالک: سه کس به خانه ی زنان پیامبر آمدند و از عبادت رسول الله ص پرسیدند(که در شبانه روز چه اندازه عبادت میکنند) و وقتی از عبادت رسول الله ص باخبر شدند گویا که آنان عبادت رسول الله ص را کم پنداشتند و گفتند: ما کجا و رسول الله ص کجا، ایشان که ذنوب گذشته و آینده اش بخشیده شده است پس یکی از آنها گفت: من یکی که تا ابد شب را به نماز میگذرانم و دیگری گفت: من هم روزه میگیرم و بدون روزه نخواهم بود و آخری گفت: من از زنان دوری میکنم و هیچگاه ازدواج نخواهم کرد. رسول الله ص پیش آنها آمدند و فرمودند: شما آنکسانی هستید که فلان و فلان سخن را گفتید؟ به الله قسم من با خشیت ترین شما برای الله هستم و با تقواترین شما برای الله هستم ولی روزه میگیرم و افطار میکنم و نماز میخوانم و میخوابم و زنان را نکاح میکنم پس هرکس از سنت من دوری کند، از من نیست.
در این روایت رسول الله ص از افراط در عبادت منع نموده اند و فرمودند که روزه بگیرید و در خلال آن روزه نگیرید و اعتدال را رعایت کنید و ازدواج کنید و نماز بخوانید و بخوابید.
روایت دوم دعا را خود شخص انتخاب میکند که چگونه و با چه الفاظی دعا کند:
از عبدالله پسر بریده از پدرش: رسول الله ص از مردی شنید که اینگونه دعا میکند: بار الها از تو میخواهم برای اینکه من گواهی مدهم که تو الله هستی که الهی غیر تو نیست و یگانه و بی نیاز از دیگران هستی و دیگران به تو نیاز دارند و تو نزاده ای و زاده نشده ای و فردی با تو برابر نیست.
پس رسول الله ص فرمودند: قطعا با اسم اعظم دعا کردی که اگر با آن چیزی خواسته شود، عطا میشود و دعا کرده شود، دعایش مستجاب میشود.
روایت سوم صحابه روش صحابه در ذکر الله و تایید رسول الله ص:
1338 -
از ام المومنین عایشه: در زمان رسول الله ص شبی بعد نماز عشاء دیر کردم و رسول الله ص از دیر کردن من جویا شدند و پرسیدند: کجا بودی؟ جواب دادم یا رسول الله ص قرائت مردی
را در مسجد شنیدم که تا بحال چنین قرائتی نشنیده بودم. حضرت عائشه ادامه داد: رسول الله ص پا شدند و من نیز در پی ایشان براه افتادم و به من فرمودند: آیا این شخص را میشناسی؟ گفتم: خیر. فرمودند: ای سالم آزادکرده ی حذیفه است و بعد فرمودند: سپاس الله را که در امت من نیز همانند این قرار داد.
نکته: رسول الله ص از قرائت بعد نماز خبر نداشتند و صحابه نیز اجازه نگرفته اند و بعد که دیدند، الله را سپاس گفتند که چنین افرادی در امت ایشان هستند.
در تایید این مطلب روایتی دیگر ذکر میشود:
از ابو هریره: رسول الله ص وارد مسجد شدند پس قرائت مردی را شنیدند پس پرسیدند: این شخص کیست؟ گفته شد: وی عبدالله بن قیس است پس فرمودند: همانا به وی از مزامیر داود عطا شده است.
پس نه صحابه اجازه گرفته اند و نه رسول الله ص خبر داشتند و وقتی دیدند تایید کردند.
روایت چهارم در مورد صدقه دادن برای میت صحابه از رسول الله ص اجازه نمیگیرند بلکه از کدامین صدقه افضل بودن میپرسند:
از سعد پسر عباده: یا رسول الله ص مادر سعد مرد، کدامین صدقه برایش افضل و بهتر است؟ فرمودند: آب پس سعد چاهی کند و گفت این برای مادر سعد یعنی ثواب استفاده از این آب برای مادر سعد باشد.
نکته: صحابی در مورد اینکه آیا صدقه برای میت جایز است یا خیر، نپرسیدند بلکه از افضل صدقات پرسیدند و رسول الله ص نیز از صدقه با فلان ویژگی منع نکردند بلکه فرمودند: آب و این آب مطلق است و شرایطی ندارد.
در پایان آنچه ابوجعفر طحاوی محدث عالیقدر شافعی بعدا حنفی بعنوان نتیجه بیان میکنیم:
از طاوس: بحث جهاد شد و گفتند این (جهاد) همان نشاط و حدت اسلام است و در پس این نشاط، سستی برای آن است پس هرکس که فترت و سستی وی به سوی سنت باشد و بر سنت باشد هدایت یافته است و هرکس که فترت وی به بدعت و ضلالت باشد، گمراه شده است.
توضیح مطلب: از رسول الله ﷺ برای هر عملی، نشاطی پیش میآید و بعد آن به سستی میگراید پس هرکس سستی وی را به سنت سوق دهد، هدایت یافته است و هر کس به غیر آن مشغول شود، گمراه شده.
با توجه به آنچه از احادیث بیان شد به این نتیجه رسیدیم که شرة به معنی تیزی و تندی در امور است که مسلمانان از نزد خود در مورد انجام اعمالی که به طریق آن به پرودگارشان نزدیکی میجویند، میباشد و رسول الله ص آن اعمالی را که از آن تندی خالی است و تغییر آن به اعتدال باشد، را دوست میداشتند و به تمسک به اعمال صالحی را که مداومت بر آن روا بود، امر میکردند و التزام به آن را تا لقای الله، امر میکردند و از رسول الله ص در کشف این معنا آمده است: بهترین اعمال برای الله، مداوم آن است هرچند که آن عمل کم باشد.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.