ذکر چند روایت که در آن تقریرات و آموزه های رسول الله ﷺ ذکر شده است:
روایت اول حفظ اعتدال در عبادت:
عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ جَاءَ ثَلَاثَة رَهْط إِلَى بيُوت أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْأَلُونَ عَنْ عِبَادَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا أخبروا كَأَنَّهُمْ تقالوها فَقَالُوا وَأَيْنَ نَحْنُ مِنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ قَالَ أحدهم أما أَنا فَإِنِّي أُصَلِّي اللَّيْل أبدا وَقَالَ آخر أَنا أَصوم الدَّهْر وَلَا أفطر وَقَالَ آخر أَنَا أَعْتَزِلُ النِّسَاءَ فَلَا أَتَزَوَّجُ أَبَدًا فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ: «أَنْتُمُ الَّذِينَ قُلْتُمْ كَذَا وَكَذَا أَمَا وَاللَّهِ إِنِّي لَأَخْشَاكُمْ لِلَّهِ وَأَتْقَاكُمْ لَهُ لَكِنِّي أَصُومُ وَأُفْطِرُ وَأُصَلِّي وَأَرْقُدُ وَأَتَزَوَّجُ النِّسَاءَ فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِي فَلَيْسَ مني». (مشكاة المصابيح (1/ 52) شماره روایت:145)

از انس پسر مالک: سه کس به خانه ی زنان پیامبر آمدند و از عبادت رسول الله ص پرسیدند(که در شبانه روز چه اندازه عبادت میکنند) و وقتی از عبادت رسول الله ص باخبر شدند گویا که آنان عبادت رسول الله ص را کم پنداشتند و گفتند: ما کجا و رسول الله ص کجا، ایشان که ذنوب گذشته و آینده اش بخشیده شده است پس یکی از آنها گفت: من یکی که تا ابد شب را به نماز میگذرانم و دیگری گفت: من هم روزه میگیرم و بدون روزه نخواهم بود و آخری گفت: من از زنان دوری میکنم و هیچگاه ازدواج نخواهم کرد. رسول الله ص پیش آنها آمدند و فرمودند: شما آنکسانی هستید که فلان و فلان سخن را گفتید؟ به الله قسم من با خشیت ترین شما برای الله هستم و با تقواترین شما برای الله هستم ولی روزه میگیرم و افطار میکنم و نماز میخوانم و میخوابم و زنان را نکاح میکنم پس هرکس از سنت من دوری کند، از من نیست.
در این روایت رسول الله ص از افراط در عبادت منع نموده اند و فرمودند که روزه بگیرید و در خلال آن روزه نگیرید و اعتدال را رعایت کنید و ازدواج کنید و نماز بخوانید و بخوابید.
روایت دوم دعا را خود شخص انتخاب میکند که چگونه و با چه الفاظی دعا کند:

عن عبد الله بن بريدة عن أبيه رضي الله عنهما: أن رسول الله صلى الله عليه وسلم سمع رجلاً يقول: اللهم إني أسألك بأني أشهد أنك أنت الله لا إله إلا أنت الأحد الصمد الذي لم يلد ولم يولد ولم يكن له كفواً أحد، فقال: لقد سألت الله بالاسم الأعظم الذي إذا سئُل به أعطى، وإذا دعي به أجاب. ابن حبان
از عبدالله پسر بریده از پدرش: رسول الله ص از مردی شنید که اینگونه دعا میکند: بار الها از تو میخواهم برای اینکه من گواهی مدهم که تو الله هستی که الهی غیر تو نیست و یگانه و بی نیاز از دیگران هستی و دیگران به تو نیاز دارند و تو نزاده ای و زاده نشده ای و فردی با تو برابر نیست.
پس رسول الله ص فرمودند: قطعا با اسم اعظم دعا کردی که اگر با آن چیزی خواسته شود، عطا میشود و دعا کرده شود، دعایش مستجاب میشود.
روایت سوم صحابه روش صحابه در ذکر الله و تایید رسول الله ص:

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عُثْمَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ سَابِطٍ الْجُمَحِيَّ يُحَدِّثُ
عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - قَالَتْ: أَبْطَأْتُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - لَيْلَةً بَعْدَ الْعِشَاءِ، ثُمَّ جِئْتُ، فَقَالَ: "أَيْنَ كُنْتِ؟ " قُلْتُ: كُنْتُ أَسْمِعُ قِرَاءَةَ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِكَ لَمْ أَسْمَعْ مِثْلَ قِرَاءَتِهِ وَصَوْتِهِ مِنْ أَحَدٍ، قَالَتْ: فَقَامَ وَقُمْتُ مَعَهُ حَتَّى اسْتَمَعَ لَهُ، ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَيَّ، فَقَالَ: "هَذَا سَالِمٌ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ، الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ فِي أُمَّتِي مِثْلَ هَذَا (سنن ابن ماجه ت الأرنؤوط (2/ 363))
1338 -
از ام المومنین عایشه: در زمان رسول الله ص شبی بعد نماز عشاء دیر کردم و رسول الله ص از دیر کردن من جویا شدند و پرسیدند: کجا بودی؟ جواب دادم یا رسول الله ص قرائت مردی را در مسجد شنیدم که تا بحال چنین قرائتی نشنیده بودم. حضرت عائشه ادامه داد: رسول الله ص پا شدند و من نیز در پی ایشان براه افتادم و به من فرمودند: آیا این شخص را میشناسی؟ گفتم: خیر. فرمودند: ای سالم آزادکرده ی حذیفه است و بعد فرمودند: سپاس الله را که در امت من نیز همانند این قرار داد.
نکته: رسول الله ص از قرائت بعد نماز خبر نداشتند و صحابه نیز اجازه نگرفته اند و بعد که دیدند، الله را سپاس گفتند که چنین افرادی در امت ایشان هستند.
در تایید این مطلب روایتی دیگر ذکر میشود:
حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ: أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَسْجِدَ فَسَمِعَ [ص:501] قِرَاءَةَ رَجُلٍ، فَقَالَ: «مَنْ هَذَا؟» قِيلَ: عَبْدُ اللَّهِ بْنُ قَيْسٍ، فَقَالَ: «لَقَدْ أُوتِيَ هَذَا مِنْ مَزَامِيرِ آلِ دَاوُدَ» مسند أحمد مخرجا (15/ 500) 9806
از ابو هریره: رسول الله ص وارد مسجد شدند پس قرائت مردی را شنیدند پس پرسیدند: این شخص کیست؟ گفته شد: وی عبدالله بن قیس است پس فرمودند: همانا به وی از مزامیر داود عطا شده است.
پس نه صحابه اجازه گرفته اند و نه رسول الله ص خبر داشتند و وقتی دیدند تایید کردند.
روایت چهارم در مورد صدقه دادن برای میت صحابه از رسول الله ص اجازه نمیگیرند بلکه از کدامین صدقه افضل بودن میپرسند:
حدَّثنا محمدُ بنُ كثيرٍ، أخبرنا إسرائيلُ، عن أبي إسحاق، عن رجلٍ
عن سعدِ بن عبادة، أنه قال: يا رسولَ الله، إن أمَّ سعدٍ ماتت، فأيُّ الصَّدَقَة أفضَلُ؟ قال: "الماءُ" قال: فحفر بئراً، وقال: هذه لأم سعد. سنن أبي داود ت الأرنؤوط (3/ 109) 1681 -
از سعد پسر عباده: یا رسول الله ص مادر سعد مرد، کدامین صدقه برایش افضل و بهتر است؟ فرمودند: آب پس سعد چاهی کند و گفت این برای مادر سعد یعنی ثواب استفاده از این آب برای مادر سعد باشد.
نکته: صحابی در مورد اینکه آیا صدقه برای میت جایز است یا خیر، نپرسیدند بلکه از افضل صدقات پرسیدند و رسول الله ص نیز از صدقه با فلان ویژگی منع نکردند بلکه فرمودند: آب و این آب مطلق است و شرایطی ندارد.

در پایان آنچه ابوجعفر طحاوی محدث عالیقدر شافعی بعدا حنفی بعنوان نتیجه بیان میکنیم:
عَنْ طَاوُسٍ قَالَ: " ذُكِرَ الِاجْتِهَادُ، فَقِيلَ: تِلْكَ حِدَّةُ الْإِسْلَامِ وَشِرَّتُهُ , وَلِكُلِّ شِرَّةٍ فَتْرَةٌ، فَمَنْ كَانَتْ فَتْرَتُهُ إِلَى سُنَّةٍ فَقَدْ هُدِيَ , وَمَنْ كَانَتْ فَتْرَتُهُ إِلَى بِدْعَةٍ أَوْ ضَلَالَةٍ فَقَدْ ضَلَّ "
از طاوس: بحث جهاد شد و گفتند این (جهاد) همان نشاط و حدت اسلام است و در پس این نشاط، سستی برای آن است پس هرکس که فترت و سستی وی به سوی سنت باشد و بر سنت باشد هدایت یافته است و هرکس که فترت وی به بدعت و ضلالت باشد، گمراه شده است.
توضیح مطلب: از رسول الله ﷺ برای هر عملی، نشاطی پیش میآید و بعد آن به سستی میگراید پس هرکس سستی وی را به سنت سوق دهد، هدایت یافته است و هر کس به غیر آن مشغول شود، گمراه شده.
نتیجه گیری طحاوی:
با توجه به آنچه از احادیث بیان شد به این نتیجه رسیدیم که شرة به معنی تیزی و تندی در امور است که مسلمانان از نزد خود در مورد انجام اعمالی که به طریق آن به پرودگارشان نزدیکی میجویند، میباشد و رسول الله ص آن اعمالی را که از آن تندی خالی است و تغییر آن به اعتدال باشد، را دوست میداشتند و به تمسک به اعمال صالحی را که مداومت بر آن روا بود، امر میکردند و التزام به آن را تا لقای الله، امر میکردند و از رسول الله ص در کشف این معنا آمده است: بهترین اعمال برای الله، مداوم آن است هرچند که آن عمل کم باشد. شرح مشكل الآثار (3/ 270)