235 - وحمزة عند الوقف سهّل همزه ... إذا كان وسطا أو تطرّف منزلا
و حمزه در هنگام وقف همزه را تسهیل میکند (تغییر میدهد نه تسهیل).... هر گاه میان کلمه باشد یا طرف کلمه.
236 - فأبدله عنه حرف مدّ مسكّنا ... ومن قبله تحريكه قد تنزّلا
پس ابدال کن از حمزه همزه را مد ساکن... و قبلش متحرک باید باشد.
237 - وحرّك به ما قبله متسكّنا ... وأسقطه حتّى يرجع اللّفظ أسهلا
و متحرک گردان به حرکت همزه ماقبلش را در حالیکه همزه را ساکن میکنی.... و همزه را اسقاط کن تا لفظ آسان آید.
238 - سوى أنّه من بعد ما ألف جرى ... يسهّله مهما توسّط مدخلا
جز اینکه اگر حمزه همزه ای که بعد از الف بیاید.... را تسهیل میکند هرگاه میان کلمه وارد باشد.
239 - ويبدله مهما تطرّف مثله ... ويقصر أو يمضي على المدّ أطولا
و ابدال میکند هرگاه طرف کلمه به مانند بیت قبل باشد... و قصر میکند و یا مد را طول میدهد.
240 - ويدغم فيه الواو والياء مبدلا ... إذا زيدتا من قبل حتّى يفصّلا
و در چنین مواضعی به واو و یاء ابدال میشود... وقتیکه واو ویاء زائد قبل از همزه بیایند تا واو و یاء زائد از اصلی شناخته شود.
241 - ويسمع بعد الكسر والضّمّ همزة ... لدى فتحه ياء وواوا محوّلا
و میشنواند حمزه بعد از کسره و بعد از ضمه، از همزه... در وقت مفتوح بودن، یاء و واو تغییر یافته.
242 - وفي غير هذا بين بين ومثله ... يقول هشام ما تطرّف مسهلا
و به غیر این بین بین میشنواند و به مانند وی .... هشام میگوید در مورد همزه ای که طرف کلمه باشد به تسهیل.
243 - ورئيا على إظهاره وادّغامه ... وبعض بكسر الها لياء تحوّلا
و رئیا را به اظهار همزه و ادغامش (از حمزه قرائت شده است)... و بعضی بخاطر کسر هاء همزه را به یاء ابدال میکند
244 - كقولك أنبئهم ونبّئهم ... ... .........
مثل گفته ات انبیهم و نبیهم.
244 - ............. .......... وقد ... رووا أنّه بالخطّ كان مسهّلا
و روایت کرده اند که حمزه به بر وفق مصحف عثمان میخوانده است. (بر طبق نوشتار مصحف عمل میکرده است)
245 - ففي اليا يلي والواو والحذف رسمه ... والاخفش بعد الكسر ذا الضّمّ أبدلا
پس حمزه در یا و واو و حذف تابع رسم المصحف بوده است.. و اخفش همزه مضموم بعد از کسر را ابدال میکند
246 - بياء وعنه الواو في عكسه ومن ... حكى فيهما كاليا وكالواو أعضلا
به یاء و از وی روایت است به واو ابدال کردن در صورت عکس این قضیه.. و هرکس...حکایت کند در هر دو صورت به یاء و واو ابدال کردن پس وی پیچیده کرده است و به اغتشاش کشیده است.
247 - ومستهزءون الحذف فيه ونحوه ... وضمّ وكسر قبل قيل وأخملا
و در مستهزءون و امثال آن حذف همزه... و ضم ما قبل از حمزه آمده است و اگر کسی گوید کسر ماقبل باقی میماند، به خطا رفته است
248 - وما فيه يلفى واسطا بزوائد ... دخلن عليه فيه وجهان أعملا
و همزه ایکه وسط کلمه شده باشد بخاطر زائدی... که بر کلمه داخل شده است پس در آن دو وجه اعمال کرده اند.
249 - كما ها ويا واللّام والبا ونحوها ... ولامات تعريف لمن قد تأمّلا
مانند داخل شدن ها و یا و لام و ب و مانند آنها..... و الف و لام تعریف برای کسی که تامل میکند.
250 - وأشمم ورم فيما سوى متبدّل ... بها حرف مدّ واعرف الباب محفلا
و اشمام کن یا روم کن در غیر از همزه ی ابدال شده.... حرف و این باب را در محفل بیان کن.
251 - وما واو اصليّ تسكّن قبله ... أو اليا فعن بعض بالادغام حمّلا
و واو اصلی که ما قبلش ساکن باشد... و یا یاء پس از بعض روایت شده است که بر ادغام حمل شود.
252 - وما قبله التّحريك أو ألف محر ... ركا طرفا فالبعض بالرّوم سهّلا
و اگر ما قبلش متحرک باشد و الف متح... رک و طرف کلمه پس بعض با روم کردن آسان گردانده اند.
253 - ومن لم يرم واعتدّ محضا سكونه ... وألحق مفتوحا فقد شذّ موغلا
و کسانی روم نکردند و همزه ی ساکن خالص خواندند.... و بعض دگر مفتوح را نیز به اینها اضافه کردن پس هر دو بعض تک روی کرده اند و دور افتاده اند.
254 - وفي الهمز أنحاء وعند نحاته ... يضيء سناه كلّما اسودّ أليلا
و در تخفیف همزه طرق مختلفی ثابت است و به نزد اهل علم نحو (صرف)... نورش میدرخشد هر گاه شب تاریک شود.