ترجمه فارسی شاطبیه
وحمزة منهم والكسائيّ بعده❖أمالا ذوات الياء حيث تأصّلا
و حمزه ی قراء و کسائی بعد از اوی ... اماله کردند کلمات دارای یاء اصلی (که به الف قلب شده باشند.)
وتثنية الأسماء تكشفها وإن❖رددت إليك الفعل صادفت منهلا
و تثنیه کردن اسماء اصل بودن یاء را آشکار کند و اگر .. فعل را به تو برگدانم (متکلم و مخاطب کنم) آن وقت راهت را یافته ای.
هدى واشتراه والهوى وهداهم❖وفي ألف التّأنيث في الكلّ ميّلا
در کلمه هدی و اشتراه و هوی و هداهم.. و در الف تانیث در هر دو (حمزه و کسائی) اماله کرده اند.
وكيف جرت فعلى ففيها وجودها❖وإن ضمّ أو يفتح فعالى فحصّلا
و الف تانیث به هر حرکتی باشد بر وزن فعلی پس در آن اماله است.... و اگر بر وزن فعالی باشد به ضم یا فتح فاء پس اماله حاصل کرده اند.
وفي اسم في الاستفهام أنّى وفي متى❖معا وعسى أيضا أمالا وقل بلى
و در اسم انی استفهام و در متی ... با هم و عسی باز هم اماله کرده اند و بلی را هم بگو.
وما رسموا بالياء غير لدى وما❖زكى وإلى من بعد حتّى وقل على
و آنچه با یاء نوشته شده باشد به غیر از لدی و به غیر و ما... زکی و الی بعدش حتی و علی را هم بگو (اماله شوند)
وكلّ ثلاثيّ يزيد فإنّه❖ممال كزكّاها وأنجى مع ابتلى
و همه ی ثلالیات مزید پس آنها... اماله شده اند مثل زکاها و انجی باضافه ابتلی
ولكنّ أحيا عنهما بعد واوه❖وفيما سواه للكسائيّ ميّلا
لیکن در احیا که بعد از واو (امات و احیا) اماله کرده اند (کسائی و حمزه).... و به غیر از این موضع کسائی احیا را اماله کرده است.
ورؤياى والرّؤيا ومرضاة كيفما❖أتى وخطايا مثله متقبّلا
و رؤیای و رؤیا و مرضاة هر گونه(صیغه) که... بیاید و خطایا هم مثل آن اماله اش مقبول آمد.
ومحياهمو أيضا وحقّ تقاته❖وفي قد هداني ليس أمرك مشكلا
و محیاهم نیز و حق تقاته... و در قد هدانی امرت مشکل نیست.
وفي الكهف أنساني ومن قبل جاء من❖عصاني وأوصانى بمريم يجتلا
و در سوره کهف انسانی و از قبل آمده من..... عصانی و اوصانی در مریم متبلور شدند.
وفيها وفي طس آتاني الّذي❖أذعت به حتّى تضوّع مندلا
و در آن و در طس آتانی الذی... اعلام کردم تا خوشبو کند مندل را (مندل دایره ای که جادوگران و دعا خوانان به دور خود کشند.)
۳۰۳وحرف تلاها مع طحاها وفی سجی ... وحرف دحاها وهی بالواو تبتلا
و لفظ تلاها با طحاها و در سجی... و لفظ دحاها و این با وجود واوی بودن امتحان کرده شده است. قبلی به یاء بود.
وأمّا ضحاها والضّحى والرّبا مع ال❖قوي فأمالاها وبالواو تختلى
و اما ضحاها و ضحی و ربا باضافه ال... قوی پس این دو اماله کرده اند در حالیکه واوی هستند.
ورؤياك مع مثواي عنه لحفصهم❖ومحياى مشكاة هداى قد انجلى
و رؤیاک و مثوای از حفص اماله روایت شده است.... و محیای و مشکاة و هدای آشکار شد.(اماله شدنش)
وممّا أمالاه أواخر آي ما❖بطه وآي النّجم كي تتعدّلا
و از جمله مواضعی که اماله کرده اند اواخر آیات ... طه و آیات والنجم است تا تعادل حاصل شود.
وفي الشّمس والأعلى وفي اللّيل والضّحى❖وفي اقرأ وفي والنّازعات تميّلا
و در والشمس و الاعلی و در واللیل و الضحی... و در اقرأ و در والنازعات اماله کرده اند.
ومن تحتها ثمّ القيامة ثمّ في ال❖معارج يا منهال أفلحت منهلا
و در من تحتها و سوره قیامت و در ... معارج ای کثیر النفع به آبشخور دست یافته ای.
رمى صحبة أعمى في الاسراء ثانيا❖سوى وسدى في الوقف عنهم تسبّلا
رمی را حمزه و کسائی اماله کردند اعمی دوم در اسراء را .... سوی و سدی در وقف از آنان ثابت است.
وراء تراءى فاز في شعرائه❖وأعمى في الإسرا حكم صحبة أوّلا
وراء و تراءی در سوره شعراء پیروز شد به اماله... و اعمی اولی در سوره اسراء حکم به اماله داد (صحبه یعنی حمزه و کسائی و ابوعمرو)
۳۱۱وما بعد راء شاع حکما وحفصهم ... یوالی بمجراها وفی هود أنزلا
و اماله بعد از راء حکمش شایع است و حفصشان... در مجراها ادامه میدهد به اماله و در سوره هود اماله نازل شده است.
نأى شرع يمن باختلاف وشعبة❖في الاسرا وهم والنّون ضوء سنا تلا
و در نأی را حمزه و کسائی با اختلاف اماله کنند و شعبه... در سوره اسراء اماله کند و همچنین آنان و اماله نون در ضوء سنا تلاوت کرده است.
إناه له شاف وقل أو كلاهما❖شفا ولكسر أو لياء تميّلا
اناه را هشام و حمزه و کسائی اماله کردند (برای اماله دلیل کافی وجود دارد) و بگو او کلاهما را.... اماله کردند بخاطر مکسور بودن و یا بخاطر یاءش اماله کرده اند.
وذو الرّاء ورش بين بين وفي أرا❖كهم وذوات اليا له الخلف جمّلا
و راء دار را ورش بین بین خوانده است و در ارا.... کهم و یاء داران برای وی به خلاف اماله آمده است.
ولكن رءوس الآي قد قلّ فتحها❖له غير ما ها فيه فاحضر مكمّلا
و لیکن در سر آیات فتح آمدنش کم شد (بین بین خوانده است)..... برای ورش به غیر از مواضعی که کلمه ها (ضمیر مونث) آمده است پس کاملا یادت باشد و حضور ذهن داشته باش.
۳۱۶وکیف أتت فعلی وآخر آی ما ... تقدّم للبصری سوی راهما اعتلی
و وزن فعلی هر گونه بیاید و آخری آیات آنچه... قبلا گفتم برای بصری بین بین است به غیر از کلماتی که دارای راء (قبل از الف) هستند بلندی یافت.
ويا ويلتا أنّى ويا حسرتى طووا❖وعن غيره قسها ويا أسفى العلا
و یا ویلتا و انی و یا حسرتی دوری از ابی عمرو را اماله کرده است ..... و از غیر وی قیاس کن و یا اسفی را .
۳۱۸وکیف الثّلاثی غیر زاغت بماضی ... أمل خاب خافوا طاب ضاقت فتجملا
و ثلاثی هر نوع باشد غیر از زاغت در ماضی (ثلاثی) را... اماله کن مثل خاب و خافوا و طاب پس جمال گرفت.
۳۱۹وحاق وزاغوا جاء شاء وزاد فز ... وجاء ابن ذکوان وفی شاء میّلا
و حاق و زاغوا و جاء و شاء و زاد برای حمزه .... و جاء و شاء ابن ذکوان اماله کرده است.
فزادهم الأولى وفي الغير خلفه❖وقل صحبة بل ران واصحب معدّلا
و فزادهم اول را و در غیر از این مواضع از وی به اختلاف روایت شده است... و بگو شعبة وحمزة والکسائی بل ران را اماله کرده اند و با مرد درست اخلاق مصاحبت کن به حق راهنماییت کند.
۳۲۱وفی ألفات قبل را طرف أتت ... بکسر أمل تدعی حمیدا وتقبلا
و در الفهایی که قبل از راء صرف کلمه آمد... به کسر اماله کن ابوعمرو و دوری و کسائی و قبول کردند.
كأبصارهم والدّار ثمّ الحمار مع❖حمارك والكفّار واقتس لتنضلا
مثل ابصارهم و الدار و الحمار باضافه... حمارک و کفار و قیاس کن تا خصمت را با حجت شکست دهی.
۳۲۳ومع کافرین الکافرین بیائه ... وهار روی مرو بخلف صد حلا
و کافرین و الکافرین را به یاء اماله کرده اند (ابوعمرو و دوری و کسائی).... و هار را الکسائی وشعبة وأبا عمرو وقالون اماله کردند و از ابن ذکوان در مورد اماله ی این کلمه به خلاف آورده اند
بدار وجبّارين والجار تمّموا❖وورش جميع الباب كان مقلّلا
و در بدار و جبارین و الجار دوری از کسائی اماله ی الفش را آورده است.... و در جمیع این مواضع ورش الف را تقلیل کرده است.
وهذان عنه باختلاف ومعه في ال❖بوار وفي القهّار حمزة قلّلا
و این دو از ورش به تقلیل کردنش به اختلاف مذکور است و همراه وی در ال... بوار و در قهار حمزه است در تقلیل الف.
وإضجاع ذي راءين حجّ رواته❖كالابرار والتّقليل جادل فيصلا
و اماله کلمه دارای دو راء سوره حج راویانش ... مانند الابرار و تقلیل در این مواضع از حمزه و ورش است.
وإضجاع أنصاري تميم وسارعوا❖نسارع والباري وبارئكم تلا
و اماله ی انصاری را (دوری از کسائی) و سارعوا ... نسارع و الباری و بارئکم تلاوت کرد.
وآذانهم طغيانهم ويسارعو❖ن آذاننا عنه الجواري تمثّلا
و اذانهم طغیانهم و یسارعو...ن و آذاننا از وی الجواری مثال زده شده است.
يواري أواري في العقود بخلفه❖ضعافا وحرفا النّمل آتيك قوّلا
و یواری و اواری در سوره مائده با خلاف اماله روایت شده است... و ضعافا و کلمه آتیک در سوره نمل نیز گفته است.
بخلف ضممناه مشارب لامع❖وآنية في هل أتاك لأعدلا
و با خلاف مشارب نیز به اماله شده ها اضافه کردمی... و آنیه در هل اتاک را نیز از برای هشام از ابن عامر
وفي الكافرون عابدون وعابد❖وخلفهم في النّاس في الجرّ حصّلا
و سوره کافرون عابدون و عابد را .... و با خلاف در کلمه الناس مجرور اماله حاصل کرده اند (از ابی عمرو)
حمارك والمحراب إكراههنّ وال❖حمار وفي الإكرام عمران مثّلا
در کلمه حمارک و المحراب و اکراههن و ال... الحمار و در الاکرام و عمران را مثال زندند
وكلّ بخلف لابن ذكوان غير ما❖يجرّ من المحراب فاعلم لتعملا
و هر یک از این کلمات را برای ابن ذکوان با خلاف اماله اش را در غیر از المحراب مجرور پس بدان تا عمل کنی.
ولا يمنع الإسكان في الوقف عارضا❖إمالة ما للكسر في الوصل ميّلا
و اسکان کردن بخاطر وقف عارضی منع نمیکند.... اماله ی آنچه مکسور بود در هنگام وصل پس اماله کرده اند.
وقبل سكون قف بما في أصولهم❖وذو الرّاء فيه الخلف في الوصل يجتلا
و اماله قبل سکون وقف کن طبق اصول هر قارئ .... و کلمه دارای راء خلاف در هنگام وصل متجلی است.
كموسى الهدى عيسى ابن مريم والقرى ال❖لتي مع ذكرى الدّار فافهم محصّلا
مثل موسی الهدی و عیسی ابن مریم و القری اللتی.... همراه ذکری الدار پس فهم کن در حالیکه حاصل کرده ای.
وقد فخّموا التّنوين وقفا ورقّقوا❖وتفخيمهم في النّصب أجمع أشملا
و اگر الف مماله بعدش تنوین بیاید تفخیم کن (به فتح بخوان) در وقف و ترقیق نیز کرده اند (با اماله نیز خوانده اند)..... و تفخیمشان در حالت نصبی از همه شامل است.
مسمّى ومولى رفعه مع جرّه❖ومنصوبه غزّى وتترا تزيّلا
مثل مسمی و مولی در حالت رفع و جر... و در حالت نصبش غزی و تترا پس بیان شد انواع قرائات تنوین.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.