291 - وحمزة منهم والكسائيّ بعده ... أمالا ذوات الياء حيث تأصّلا
و حمزه ی قراء و کسائی بعد از اوی ... اماله کردند کلمات دارای یاء اصلی (که به الف قلب شده باشند.)
292 - وتثنية الأسماء تكشفها وإن ... رددت إليك الفعل صادفت منهلا
و تثنیه کردن اسماء اصل بودن یاء را آشکار کند و اگر .. فعل را به تو برگدانم (متکلم و مخاطب کنم) آن وقت راهت را یافته ای.
293 - هدى واشتراه والهوى وهداهم ... وفي ألف التّأنيث في الكلّ ميّلا
در کلمه هدی و اشتراه و هوی و هداهم.. و در الف تانیث در هر دو (حمزه و کسائی) اماله کرده اند.
294 - وكيف جرت فعلى ففيها وجودها ... وإن ضمّ أو يفتح فعالى فحصّلا
و الف تانیث به هر حرکتی باشد بر وزن فعلی پس در آن اماله است.... و اگر بر وزن فعالی باشد به ضم یا فتح فاء پس اماله حاصل کرده اند.
295 - وفي اسم في الاستفهام أنّى وفي متى ... معا وعسى أيضا أمالا وقل بلى
و در اسم انی استفهام و در متی ... با هم و عسی باز هم اماله کرده اند و بلی را هم بگو.
296 - وما رسموا بالياء غير لدى وما ... زكى وإلى من بعد حتّى وقل على
و آنچه با یاء نوشته شده باشد به غیر از لدی و به غیر و ما... زکی و الی بعدش حتی و علی را هم بگو (اماله شوند)
297 - وكلّ ثلاثيّ يزيد فإنّه ... ممال كزكّاها وأنجى مع ابتلى
و همه ی ثلالیات مزید پس آنها... اماله شده اند مثل زکاها و انجی باضافه ابتلی
298 - ولكنّ أحيا عنهما بعد واوه ... وفيما سواه للكسائيّ ميّلا
لیکن در احیا که بعد از واو (امات و احیا) اماله کرده اند (کسائی و حمزه).... و به غیر از این موضع کسائی احیا را اماله کرده است.
299 - ورؤياى والرّؤيا ومرضاة كيفما ... أتى وخطايا مثله متقبّلا
و رؤیای و رؤیا و مرضاة هر گونه(صیغه) که... بیاید و خطایا هم مثل آن اماله اش مقبول آمد.
300 - ومحياهمو أيضا وحقّ تقاته ... وفي قد هداني ليس أمرك مشكلا
و محیاهم نیز و حق تقاته... و در قد هدانی امرت مشکل نیست.
301 - وفي الكهف أنساني ومن قبل جاء من ... عصاني وأوصانى بمريم يجتلا
و در سوره کهف انسانی و از قبل آمده من..... عصانی و اوصانی در مریم متبلور شدند.
302 - وفيها وفي طس آتاني الّذي ... أذعت به حتّى تضوّع مندلا
و در آن و در طس آتانی الذی... اعلام کردم تا خوشبو کند مندل را (مندل دایره ای که جادوگران و دعا خوانان به دور خود کشند.)
303 - وحرف تلاها مع طحاها وفي سجى ... وحرف دحاها وهي بالواو تبتلا
و لفظ تلاها با طحاها و در سجی... و لفظ دحاها و این با وجود واوی بودن امتحان کرده شده است. قبلی به یاء بود.
304 - وأمّا ضحاها والضّحى والرّبا مع ال ... قوي فأمالاها وبالواو تختلى
و اما ضحاها و ضحی و ربا باضافه ال... قوی پس این دو اماله کرده اند در حالیکه واوی هستند.
305 - ورؤياك مع مثواي عنه لحفصهم ... ومحياى مشكاة هداى قد انجلى
و رؤیاک و مثوای از حفص اماله روایت شده است.... و محیای و مشکاة و هدای آشکار شد.(اماله شدنش)
306 - وممّا أمالاه أواخر آي ما ... بطه وآي النّجم كي تتعدّلا
و از جمله مواضعی که اماله کرده اند اواخر آیات ... طه و آیات والنجم است تا تعادل حاصل شود.
307 - وفي الشّمس والأعلى وفي اللّيل والضّحى ... وفي اقرأ وفي والنّازعات تميّلا
و در والشمس و الاعلی و در واللیل و الضحی... و در اقرأ و در والنازعات اماله کرده اند.
308 - ومن تحتها ثمّ القيامة ثمّ في ال ... معارج يا منهال أفلحت منهلا
و در من تحتها و سوره قیامت و در ... معارج ای کثیر النفع به آبشخور دست یافته ای.
309 - رمى صحبة أعمى في الاسراء ثانيا ... سوى وسدى في الوقف عنهم تسبّلا
رمی را حمزه و کسائی اماله کردند اعمی دوم در اسراء را .... سوی و سدی در وقف از آنان ثابت است.
310 - وراء تراءى فاز في شعرائه ... وأعمى في الإسرا حكم صحبة أوّلا
وراء و تراءی در سوره شعراء پیروز شد به اماله... و اعمی اولی در سوره اسراء حکم به اماله داد (صحبه یعنی حمزه و کسائی و ابوعمرو)
311 - وما بعد راء شاع حكما وحفصهم ... يوالي بمجراها وفي هود أنزلا
و اماله بعد از راء حکمش شایع است و حفصشان... در مجراها ادامه میدهد به اماله و در سوره هود اماله نازل شده است.
312 - نأى شرع يمن باختلاف وشعبة ... في الاسرا وهم والنّون ضوء سنا تلا
و در نأی را حمزه و کسائی با اختلاف اماله کنند و شعبه... در سوره اسراء اماله کند و همچنین آنان و اماله نون در ضوء سنا تلاوت کرده است.
313 - إناه له شاف وقل أو كلاهما ... شفا ولكسر أو لياء تميّلا
اناه را هشام و حمزه و کسائی اماله کردند (برای اماله دلیل کافی وجود دارد) و بگو او کلاهما را.... اماله کردند بخاطر مکسور بودن و یا بخاطر یاءش اماله کرده اند.
314 - وذو الرّاء ورش بين بين وفي أرا ... كهم وذوات اليا له الخلف جمّلا
و راء دار را ورش بین بین خوانده است و در ارا.... کهم و یاء داران برای وی به خلاف اماله آمده است.
315 - ولكن رءوس الآي قد قلّ فتحها ... له غير ما ها فيه فاحضر مكمّلا
و لیکن در سر آیات فتح آمدنش کم شد (بین بین خوانده است)..... برای ورش به غیر از مواضعی که کلمه ها (ضمیر مونث) آمده است پس کاملا یادت باشد و حضور ذهن داشته باش.
316 - وكيف أتت فعلى وآخر آي ما ... تقدّم للبصري سوى راهما اعتلى
و وزن فعلی هر گونه بیاید و آخری آیات آنچه... قبلا گفتم برای بصری بین بین است به غیر از کلماتی که دارای راء (قبل از الف) هستند بلندی یافت.
317 - ويا ويلتا أنّى ويا حسرتى طووا ... وعن غيره قسها ويا أسفى العلا
و یا ویلتا و انی و یا حسرتی دوری از ابی عمرو را اماله کرده است ..... و از غیر وی قیاس کن و یا اسفی را .
318 - وكيف الثّلاثي غير زاغت بماضي ... أمل خاب خافوا طاب ضاقت فتجملا
و ثلاثی هر نوع باشد غیر از زاغت در ماضی (ثلاثی) را... اماله کن مثل خاب و خافوا و طاب پس جمال گرفت.
319 - وحاق وزاغوا جاء شاء وزاد فز ... وجاء ابن ذكوان وفي شاء ميّلا
و حاق و زاغوا و جاء و شاء و زاد برای حمزه .... و جاء و شاء ابن ذکوان اماله کرده است.
320 - فزادهم الأولى وفي الغير خلفه ... وقل صحبة بل ران واصحب معدّلا
و فزادهم اول را و در غیر از این مواضع از وی به اختلاف روایت شده است... و بگو شعبة وحمزة والكسائي بل ران را اماله کرده اند و با مرد درست اخلاق مصاحبت کن به حق راهنماییت کند.
321 - وفي ألفات قبل را طرف أتت ... بكسر أمل تدعى حميدا وتقبلا
و در الفهایی که قبل از راء صرف کلمه آمد... به کسر اماله کن ابوعمرو و دوری و کسائی و قبول کردند.
322 - كأبصارهم والدّار ثمّ الحمار مع ... حمارك والكفّار واقتس لتنضلا
مثل ابصارهم و الدار و الحمار باضافه... حمارک و کفار و قیاس کن تا خصمت را با حجت شکست دهی.
323 - ومع كافرين الكافرين بيائه ... وهار روى مرو بخلف صد حلا
و کافرین و الکافرین را به یاء اماله کرده اند (ابوعمرو و دوری و کسائی).... و هار را الكسائي وشعبة وأبا عمرو وقالون اماله کردند و از ابن ذکوان در مورد اماله ی این کلمه به خلاف آورده اند
324 - بدار وجبّارين والجار تمّموا ... وورش جميع الباب كان مقلّلا
و در بدار و جبارین و الجار دوری از کسائی اماله ی الفش را آورده است.... و در جمیع این مواضع ورش الف را تقلیل کرده است.
325 - وهذان عنه باختلاف ومعه في ال ... بوار وفي القهّار حمزة قلّلا
و این دو از ورش به تقلیل کردنش به اختلاف مذکور است و همراه وی در ال... بوار و در قهار حمزه است در تقلیل الف.
326 - وإضجاع ذي راءين حجّ رواته ... كالابرار والتّقليل جادل فيصلا
و اماله کلمه دارای دو راء سوره حج راویانش ... مانند الابرار و تقلیل در این مواضع از حمزه و ورش است.
327 - وإضجاع أنصاري تميم وسارعوا ... نسارع والباري وبارئكم تلا
و اماله ی انصاری را (دوری از کسائی) و سارعوا ... نسارع و الباری و بارئکم تلاوت کرد.
328 - وآذانهم طغيانهم ويسارعو ... ن آذاننا عنه الجواري تمثّلا
و اذانهم طغیانهم و یسارعو...ن و آذاننا از وی الجواری مثال زده شده است.
329 - يواري أواري في العقود بخلفه ... ضعافا وحرفا النّمل آتيك قوّلا
و یواری و اواری در سوره مائده با خلاف اماله روایت شده است... و ضعافا و کلمه آتیک در سوره نمل نیز گفته است.
330 - بخلف ضممناه مشارب لامع ... وآنية في هل أتاك لأعدلا
و با خلاف مشارب نیز به اماله شده ها اضافه کردمی... و آنیه در هل اتاک را نیز از برای هشام از ابن عامر
331 - وفي الكافرون عابدون وعابد ... وخلفهم في النّاس في الجرّ حصّلا
و سوره کافرون عابدون و عابد را .... و با خلاف در کلمه الناس مجرور اماله حاصل کرده اند (از ابی عمرو)
332 - حمارك والمحراب إكراههنّ وال ... حمار وفي الإكرام عمران مثّلا
در کلمه حمارک و المحراب و اکراههن و ال... الحمار و در الاکرام و عمران را مثال زندند
333 - وكلّ بخلف لابن ذكوان غير ما ... يجرّ من المحراب فاعلم لتعملا
و هر یک از این کلمات را برای ابن ذکوان با خلاف اماله اش را در غیر از المحراب مجرور پس بدان تا عمل کنی.
334 - ولا يمنع الإسكان في الوقف عارضا ... إمالة ما للكسر في الوصل ميّلا
و اسکان کردن بخاطر وقف عارضی منع نمیکند.... اماله ی آنچه مکسور بود در هنگام وصل پس اماله کرده اند.
335 - وقبل سكون قف بما في أصولهم ... وذو الرّاء فيه الخلف في الوصل يجتلا
و اماله قبل سکون وقف کن طبق اصول هر قارئ .... و کلمه دارای راء خلاف در هنگام وصل متجلی است.
336 - كموسى الهدى عيسى ابن مريم والقرى ال ... لتي مع ذكرى الدّار فافهم محصّلا
مثل موسی الهدی و عیسی ابن مریم و القری اللتی.... همراه ذکری الدار پس فهم کن در حالیکه حاصل کرده ای.
337 - وقد فخّموا التّنوين وقفا ورقّقوا ... وتفخيمهم في النّصب أجمع أشملا
و اگر الف مماله بعدش تنوین بیاید تفخیم کن (به فتح بخوان) در وقف و ترقیق نیز کرده اند (با اماله نیز خوانده اند)..... و تفخیمشان در حالت نصبی از همه شامل است.
338 - مسمّى ومولى رفعه مع جرّه ... ومنصوبه غزّى وتترا تزيّلا
مثل مسمی و مولی در حالت رفع و جر... و در حالت نصبش غزی و تترا پس بیان شد انواع قرائات تنوین.