ترجمه فارسی شاطبیه
وليست بلام الفعل ياء إضافة❖وما هي من نفس الأصول فتشكلا
یاء اضافه (یاء متکلم) لام فعل نیست.. و ای یاء از نفس اصول کلمات نیست تا شکلی داشته باشد
ولكنّها كالهاء والكاف كلّ ما❖تليه يرى للهاء والكاف مدخلا
و لیکن مانند هاء و کاف (ضمیر) است برای هر آنچه که .... نزدیکش باشد این است که در موضع این یاء میتوان هاء یا کاف را داخل کرد. (علامت شناخت یاء اضافه صحت آمدن ه و ک ضمیر است)
وفي مائتي ياء وعشر منيفة❖وثنتين خلف القوم أحكيه مجملا
و در دویست یاء و دوازده یاء و اندی .... و در دو یاء خلاف قوم را برایت حکایت کنم به اجمال.
فتسعون مع همز بفتح وتسعها❖سما فتحها إلّا مواضع همّلا
پس در نود و نه یاء که بعدش همزه مفتوح میآید هم نافع وابن کثیر وأبو عمرو به فتح خوانده اند مگر در مواضعی که مهمل مانده است.
فأرني وتفتنّي اتّبعني سكونها❖لكلّ وترحمني أكن ولقد جلا
در کلمات ارنی و تفتنی و اتبعنی همه ی قراء به سکون خوانده اند و در ترحمنی اکن و این آشکار گشت.
۳۹۲ذرونی وادعونی اذکرونی فتحها ... دواء وأوزعنی معا جاد هطّلا
و در ذرونی و ادعونی و اذکرونی فتح کرد... ابن کثیر و اوزعنی را نیز فتح کرده اند ورش و بزی (جاد هطلا باران بسیار ریزنده سخاوت کرد)
۳۹۳لیبلونی معه سبیلی لنافع ... وعنه وللبصری ثمان تنخّلا
در لیبلونی و سبیلی برای نافع... و از وی و برای بصری در هشت موضع فتح اختیار کرده اند.
بيوسف إنّي الأوّلان ولي بها❖وضيفي ويسّر لي ودوني تمثّلا
در یوسف در دو انی اول و در ولی بها ... و ضیفی و یسر لی و دونی را مثال زدند.
وياءان في اجعل لي وأربع إذ حمت❖هداها ولكنّي بها اثنان وكّلا
و دو یا در اجعل لی و در چهار موضع دیگر وقتی حمایت کردند.... هادیان وی (نزد نافع والبصری والبزی)و لکنی بها در دو موضع وکیل گشتند (مفتوح شدن)
وتحتي وقل في هود إنّي أراكمو❖وقل فطرن في هود هاديه أوصلا
و در تحتی ودر انی اراکمو هود... و بگو فطرن در هود البزی ونافع وصل کرده اند.
ويحزنني حرميّهم تعدانني❖حشرتني أعمى تأمروني وصّلا
و یحزننی را(به فتح خوانده اند) حرمیشان (نافع وابن کثیر)و تعداننی را ... حشرتنی اعمی تأمروننی را وصل کرده اند یعنی به فتح خوانده اند.
أرهطي سما مولى وما لي سما لوى❖لعلّي سما كفؤا معي نفر العلا
ارهطی را نافع وابن کثیر وأبو عمرو وابن ذکوان به فتح خوانده اند و مالی را نافع وابن کثیر وأبو عمرو وهشام به فتح خوانده اند.... لعلی را سما کفوا(نافع وابن کثیر وأبو عمرو وابن ذکوان به فتح خوانده اند و وابن عامر) و معی را به فتح خوانده اند
عماد وتحت النّمل عندي حسنه❖إلى درّه بالخلف وافق موهلا
عندی را أبو عمرو ونافع وابن کثیر به فتح خوانده اند...... با خلاف موافق و اهل آمد.
وثنتان مع خمسين مع كسر همزة❖بفتح أولي حكم سوى ما تعزّلا
و پنجاه و دو موضع به همراه همزه ی مکسور.. به فتح خواندن اولی گفته اند نافع وأبو عمرو به غیر از مستثنیات.
بناتي وأنصاري عبادي ولعنتي❖وما بعده إن شاء بالفتح أهملا
در این کلمات بناتی و انصاری و عبادی و لعنتی.. و آنچه ما بعدش ان شاء هست را نافع به فتح خواند و اصل را اهمال کرد
وفي إخوتي ورش يدي عن أولي حمى❖وفي رسلي أصل كسا وافي الملا
و در اخوتی ورش به فتح خوانده است و یدی را حفص نافع وأبو عمرو.. و در رسلی نافع و ابن عامر به فتح خوانده اند
وأمّي وأجري سكّنا دين صحبة❖دعائي وآبائي لكوف تجمّلا
و امی و اجری را ساکن خواندن عادت ابن عامر وحفص است.. و دعائی و آبائی برای کوفیان سکون است تا جمال یابد.
وحزني وتوفيقي ظلال وكلّهم❖يصدّقني انظرني وأخّرتني إلى
و حزنی و توفیقی را ابن کثیر و کوفیون به سکون خوانند و همه ی قراء ... یصدقنی و انظرنی و اخرتنی الی را .
وذرّيّتي يدعونني وخطابه ... ....و عشر یلیها الهمز بالضم مشکلا.
ذریتی و یدعوننی و تدعوننی.... و ده موضع که نزدیکش همزه ی مضموم بیاید
۴۰۶فعن نافع فافتح وأسکن لکلّهم ... بعهدی وآتونی لتفتح مقفلا
پس از نافع فتح کن و برای همه اشان.... بعهدی و آتونی را فتح کن
وفي اللّام للتّعريف أربع عشرة❖فإسكانها فاش وعهدي في علا
و در لام تعریف در چهارده موضع... پس اسکانش برای حمزه است و در کلمه عهدی همراه وی حفص است
۴۰۸وقل لعبادی کان شرعا وفی النّدا ... حمی شاع آیاتی کما فاح منزلا
و قل لعبادی را ابن عامر والکسائی به ساکن خوانده اند و در نداء عبادی را.... أبو عمرو حمایت کرده است و آیاتی هر کجا که باشد ابن عامر نیز به سکون خوانده است. همچنانکه بوی خوشش پراکنده شد در منزل گاه.
فخمس عبادي اعدد وعهدي أرادني❖وربّي الّذي آتان آياتي الحلا
در پنج موضع عبادی را و عهدی و ارادنی... و ربی الذی و آتان و آیاتی را حمزه به سکون خوانده است.
وأهلكني منها وفي صاد مسّني❖مع الأنبيا ربّي في الاعراف كمّلا
و اهلکنی نیز از آن است و در صاد مسنی .... همراه انبیاء و ربی در اعراف کامل کردند.
وسبع بهمز الوصل فردا وفتحهم❖أخي مع إنّي حقّه ليتني حلا
و هفت موضع به همزه وصل بدون لام و فتحشان را ....و اخی همراه إنی و لیتنی را ابوعمرو گوید.
۴۱۲ونفسی سما ذکری سما قومی الرّضا ... حمید هدی بعدی سما صفوه ولا
و نفسی و ذکری را سما (نافع وابن کثیر وأبو عمرو)به فتح خوانند و قومی را نافع وأبو عمرو والبزی و بعدی را سما و ص (نافع وابن کثیر وأبو عمرو وشعبة)
به فتح خوانند.
ومع غير همز في ثلاثين خلفهم❖ومحياي جي بالخلف والفتح خوّلا
و بدون همزه در سی موضع خلافشان مذکور است(با خلاف فتح مروی است).... و محیای با خلاف آمده است از قالون و فتحش از ورش مروی است.
وعمّ علا وجهي وبيتي بنوح عن❖لوى وسواه عدّ أصلا ليحفلا
نافع وابن عامر وحفص وجهی و بیتی در نوح را حفص وهشام و نافع به فتح خوانده اند...و غیر این را اصل بشمار تا محفل بگیرند.
ومع شركائي من وراءي دوّنوا❖ولي دين عن هاد بخلف له الحلا
و شرکائی و من ورائی را نوشتند از ابن کثیر.... ولی دین (کافرون)را با خلاف از بزی روایت کرده اند به فتح، حفص والبزی وهشام ونافع.
مماتي أتى أرضي صراطي ابن عامر❖وفي النّمل ما لي دم لمن راق نوفلا
و مماتی را نافع به فتح خواند و ارضی و صراطی را ابن عامر.... و در نمل مالی ابن کثیر وهشام والکسائی وعاصم به فتح خوانند (دائمی باشی بر کسی که سید را صفا دهد)
ولي نعجة ما كان لي اثنين مع معي❖ثمان علا والظّلّة الثّان عن جلا
و لی نعجه را و ما کان لی در دو موضع همراه حفص به فتح خواند با معی ثمان... را حفص وورش به فتح خوانند در ظله(موضع ) دوم
۴۱۸ومع تومنوا لی یؤمنوا بی جا ویا ... عبادی صف والحذف عن شاکر دلا
و تومنوا لی یؤمنوا بی را ورش و یا ... عبادی را شعبة به فتح خواند و به حذف یاء حفص وحمزة والکسائی وابن کثیر خوانده اند.
۴۱۹وفتح ولی فیها لورش وحفصهم ... وما لی فی یس سکّن فتکملا
و ورش و حفص به فتح ولی فیها خوانده اند...و مالی در یس را حمزه به سکون خوانده است پس کامل گشت.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.