632 - وصحبة يصرف فتح ضمّ وراؤه ... بكسر وذكّر لم يكن شاع وانجلا
شعبة وحمزة والكسائي: مَنْ يُصْرَفْ عَنْهُ را به فتح بجای ضم یاء و راءش را.... به کسر خوانده اند و ثم لم تکن را لم یکن خواندن حمزة والكسائي مشهور و آشکار گشت.
633 - وفتنتهم بالرّفع عن دين كامل ... ويا ربّنا بالنّصب شرّف وصّلا
فتنتهم را به رفع خوانده اند حفص وابن كثير وابن عامر....وربنا را به نصب خوانده اند حمزة والكسائي.پس دیگران به جر خوانده اند.
634 - نكذّب نصب الرّفع فاز عليمه ... وفي ونكون انصبه في كسبه علا
نکذب را به نصب بجای رفع حمزه و حفص خوانده اند.(دانایش نجات یافت).....و نکون را به نصب بجای رفع خوانده اند وقرأ حمزة وابن عامر وحفص.
635 - وللدّار حذف اللّام الاخرى ابن عامر ... والآخرة المرفوع بالخفض وكّلا
للدار اللاخرة را به حذف لام دومش خوانده است ابن عامر. (لدار الاخرة)......... والآخره که مرفوع بود را به جر خواندنش را وکالت کرده است این ابن عامر.
636 - وعمّ علا لا يعقلون وتحتها ... خطابا وقل في يوسف عمّ نيطلا
نافع وابن عامر وحفص لایعقلون در این سوره و در سوره ی بعدی(یعنی اعراف) را... به خطاب خوانده اندو بگو در یوسف را ابن عامر ونافع وعاصم به خطاب خوانده اند.
637 - وياسين من أصل ولا يكذبونك ال ... خفيف أتى رحبا وطاب تأوّلا
و در سوره یاسین را ابن ذكوان ونافع به خطاب خوانده اند و لایکذبونک را به تخفی...ف آورده اند نافع والكسائي و چه خوش است تاویلشان.
638 - أريت في الاستفهام لا عين راجع ... وعن نافع سهّل وكم مبدل جلا
ارأیت در استفهام را بدون عین فعل (به حذف همزه) خوانده است کسائی...و از نافع تسهیل مروی است و چه بسیار راویانی که از ورش به ابدال همزه به الف و اشباع آن را روایت کرده اند.
639 - إذا فتحت شدّد لشام وهاهنا ... فتحنا وفي الأعراف واقتربت كلا
اذا فتحت را به تشدید تاء بخوان برای ابن عامر شامی و در این سوهر ...ففتحنا را نیز همینطور و در اعراف و در اقترب همه را
640 - وبالغدوة الشّاميّ بالضّمّ هاهنا ... وعن ألف واو وفي الكهف وصّلا
بالغدوة را ابن عامر به ضم غین خوانده است در این سوره... وبجای الف واو آورده است و در کهف نیز چنین خوانده است.
641 - وإنّ بفتح عمّ نصرا وبعدكم ... نما يستبين صحبة ذكّروا ولا
به فتح إن خوانده اند نافع وابن عامر وعاصم (در أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ) و بعدی را (فَأَنَّهُ غَفُورٌ را) ابن عامر وعاصم به فتح همزه خوانده اند و ولتستبين را به یاء، شعبة وحمزة والكسائي ذکر کرده اند.
642 - سبيل برفع خذ ويقض بضمّ سا ... كن مع ضمّ الكسر شدّد وأهملا
سبیل المجرمین را به رفع بگیر برای همه به غیر از نافع و یقص الحق را به ضم بجای سکون قاف بخوان و بجای کسر صاد نیز ضم بخوان با تشدید و بدون نقطه. و دیگران با ضاد با نقطه خوانده اند.
643 - نعم دون إلباس وذكّر مضجعا ... توفّاه واستهواه حمزة منسلا
بله هر دو قرائت را بدون اینکه التباسی پیش بیاید بیان کرده ام. و ذکر کن اضجاع (اماله الف) توفاه و استهواه را از حمزه در حالیکه از دیگران پیشی گرفته است. یعنی توفته و استهوته را به الف به جای تاء خوانده و اماله کرده است.
644 - معا خفية في ضمّه كسر شعبة ... وأنجيت للكوفيّ أنجى تحوّلا
وَخُفْيَةً را بجای ضم خاء به کسره خوانده است شعبه.... لَئِنْ أَنْجَيْتَنا را کوفیون انجانا گفته اند.
645 - قل الله ينجيكم يثقّل معهم ... هشام وشام ينسينّك ثقّلا
بگو الله ینجیکم را به تشدید جیم خواند به همراه کوفیون... و هشام و ینسنک را ابن عامر به تشدید سین خواند.
646 - وحرفي رأى كلّا أمل مزن صحبة ... وفي همزة حسن وفي الرّاء يجتلا
دو قسم رأی (حرف بعدش ساکن و یا متحرک باشد) هر دو را اماله کرده اند ابن ذكوان وشعبة وحمزة والكسائي.....و فقط همزه را اماله میکند أبا عمرو و در راء آشکار میکنند
647 - بخلف وخلف فيهما مع مضمر ... مصيب وعن عثمان فى الكلّ قلّلا
با خلاف از سوسی و اگر با ضمیر بیاید خلاف است در اماله همزه و راء.... از ابن ذكوان و از ورش تقلیل هر دو وارد است.
648 - وقبل السّكون الرّا أمل في صفا يد ... بخلف وقل في الهمز خلف يقي صلا
و اگر راء قبل از ساکن واقع شود اماله کن آنرا برای حمزة، وشعبة و برای سوسی.. با خلاف از وی و بگو در اماله همزه خلاف است از سوسی و شعبه در وقت وصل.
649 - وقف فيه كالأولى ونحو رأت رأوا ... رأيت بفتح الكلّ وقفا وموصلا
(در رَأى كَوْكَباً) وقف کن بر رأی مانند حکم اول و در مانند رأت و رأوا.. رأیت به فتح وقف همه را به فتح خوانده اند همه در حالت وقف و در حالت وصل.
650 - وخفّف نونا قبل في الله من له ... بخلف أتى والحذف لم يك أوّلا
نون َتُحاجُّونِّي را بدون تشدید بخوان برای ابن ذكوان ونافع و از هشام... با خلاف روایت شده است و نون محذوف نون اولی نیست بلکه نون دوم است.
651 - وفي درجات النّون مع يوسف ثوى ... وو اليسع الحرفان حرّك مثقّلا
و در نَرْفَعُ دَرَجاتٍ به نون تنوین بخوان در این سوره و در یوسف برای کوفیون... و والیسع در دو موضع را به فتح لام و تشدیدش خواند اند
652 - وسكّن شفاء واقتده حذف هائه ... شفاء وبالتّحريك بالكسر كفّلا
و سکون یاء حمزة والكسائي و اقتده را به حذف هاءش... خوانده اند حمزة والكسائي و به کسر هاء خوانده است ابن عامر
653 - ومدّ بخلف ماج والكلّ واقف ... بإسكانه يذكو عبيرا ومندلا
و مد کسر هاء با خلاف از ابن ذكوان مروی است و همه ی قراء در وقت وقف... به اسکانش خواندنشان عطر عبیر(زعفران) و مندل(عود هندی) میفشاند.
654 - وتبدونها تخفون مع تجعلونه ... على غيبه حقّا وينذر صندلا
این سه کلمه (تبدونها و تخفون و تجعلونه ) را .. غائب خوانده اند ابن کثیر و ابوعمرو و لتنذر أمّ القرى را غائب خواندن شعبه عطر( صندل )افشانی میکند.
655 - وبينكم ارفع في صفا نفر وجا ... عل اقصر وفتح الكسر والرّفع ثمّلا
و بینکم را رفع کن برای حمزة وشعبة وابن كثير وأبو عمرو وابن عامر و جاعل اللَّيْلَ را قصر کن (بدون الف بخوان) و کسر عین ر ابه فتح و همینطور رفع لام را نیز به فتح برای کوفیون اصلاح کن.
656 - وعنهم بنصب اللّيل واكسر بمستقر ... ر القاف حقّا خرّقوا ثقله انجلا
و از طرف آنها اللیل را نصب کن و قاف بمستقر را کسر کن برای ابن كثير وأبو عمرو و خرقوا را به تشدید راء خواندن نافع آشکار گشت.
657 - وضمّان مع ياسين في ثمر شفا ... ودارست حقّ مدّه ولقد حلا
و به دو ضم (ضم ثاء و میم) در این سوره و در یاسین در کلمه ثمر حمزه و کسائی قرائت کرده اند... و درست را به الف(دارست) خوانده اند ابن كثير وأبو عمرو و زینت داده اند.
658 - وحرّك وسكّن كافيا واكسرنّها ... حمى صوبه بالخلف درّ واوبلا
و سین درست را فتح ده و ساکن کن برای ابن عامر و کسر کن همزه إنها را .... أبو عمرو وابن كثير وشعبة با خلاف از شعبه اینگونه بسیار بارید و دارای قطره های درشت است.
659 - وخاطب فيها يؤمنون كما فشا ... وصحبة كفؤ في الشّريعة وصّلا
به خطاب خوانده اند یؤمنون را ابن عامر وحمزة همچنانکه مشهور گشت... ابن عامر وشعبة وحمزة والكسائي برابر خواندند در سوره جاثیه. یعنی در سوره جاثیه نیز به خطاب خوانده اند.
660 - وكسر وفتح ضمّ في قبلا حمى ... ظهيرا وللكوفيّ في الكهف وصّلا
كُلَّ شَيْءٍ قُبُلًا را به جای کسر قاف و فتح باء هر دو را به ضم خوانده اند ابن كثير وأبو عمرو والكوفيون و کوفیون انچه در سوره کهف است را نیز به این قرائت اضافه کرده اند.
661 - وقل كلمات دون ما ألف ثوى ... وفي يونس والطّول حاميه ظلّلا
کلمات ربک را بدون الف خوانده اند کوفیون... و در یونس و غافر نیز أبو عمرو وابن كثير والكوفيون خوانده اند.
662 - وشدّد حفص منزل وابن عامر ... وحرّم فتح الضّمّ والكسر إذ علا
به تشدید خوانده اند منزل(أَنَّهُ مُنَزَّلٌ) را حفص و ابن عامر... و حرم علیکم را به فتح ضم حاء و کسر راء خوانده اند نافع و حفص.
663 - وفصّل إذ ثنّى يضلّون ضمّ مع ... يضلّوا الّذي في يونس ثابتا ولا
وقد فصل را هر دو نافع و کوفیون معلوم خوانده اند. لَيُضِلُّونَ را به ضم یاء خوانده اند باضافه ... یضلوا که در یونس هست را کوفیون.
664 - رسالات فرد وافتحوا دون علّة ... وضيقا مع الفرقان حرّك مثقّلا
يجعل رسالاته را مفرد خوانده اند ابن کثیر و حفص و فتح کنید تاء را بدون علت کسر... ضیقا در این سوره و در سوره فرقان را حرکت کسرده و مشدد بخوان
665 - بكسر سوى المكّي ورا حرجا هنا ... على كسرها إلف صفا وتوسّلا
برای همه بغیر از ابن کثیر و راء حرجا را در این سوره... بر کسر بخوان برای نافع وشعبة و به آن صفا یافتند و رسیدند.
666 - ويصعد خفّ ساكن دم ومدّه ... صحيح وخفّ العين داوم صندلا
كَأَنَّما يَصَّعَّدُ را تخفیف کن و ساکن کن صادش را برای ابن کثیر و مد دادنش ...برای شعبه صحیح است و عینش را بدون تشدید دوام ده صندلش را برای ابن کثیر و شعبه.
667 - ونحشر مع ثان بيونس وهو في ... سبا مع نقول اليا في الاربع عمّلا
و نحشر در این سوره و نحشر دوم در یونس را و در .. سبأ را و نقول را به یاء خواندنش را در این چهار موضع حفص عمل کرده است.
668 - وخاطب شام يعملون ومن تكو ... ن فيها وتحت النّمل ذكّره شلشلا
ابن عامر به خطاب خوانده است یعملون را . و من تکو..ن در این سوره و در سوره بعد نمل (یعنی قصص) را مذکر خوانده است حمزة والكسائي
669 - مكانات مدّ النّون في الكلّ شعبة ... بزعمهم الحرفان بالضّمّ رتّلا
على مكانتكم را به مد نون خوانده است همه را شعبه...و بزعمهم را در دو موضع به ضم زاء ترتیل کرده است کسائی.
670 - وزيّن في ضمّ وكسر ورفع قت ... ل أولادهم بالنّصب شاميّهم تلا
و زین را به ضم و کسر و رفع قتل و نصب اولادهم را ابن عامر تلاوت کرده است.
671 - ويخفض عنه الرّفع في شركاؤهم ... وفي مصحف الشّامين بالياء مثّلا
و رفع شرکاؤهم را به جر خوانده است... و در مصحف شامیین شرکاؤهم به یاء نوشته شده است.
672 - ومفعوله بين المضافين فاصل ... ولم يلف غير الظّرف في الشّعر فيصلا
و مفعول قتل بین مضاف و مضاف الیه فاصله انداخته است ... و در شعر چیزی غیر از ظرف نمیتواند فاصل بین مضاف و مضاف الیه شود.
673 - كلله درّ اليوم من لامها فلا ... تلم من مليمي النحو إلّا مجهّلا
مانند شعر لله درّ الیوم من لامها (الیوم ظرف بین در و من که مضاف و مضاف الیه هستند فاصله انداخته است و معنیش از خدا است خیر کثیر برای کسی که ملامتش کرده است).. پس ملامت نکن از اهل نحو مگر آنکسی را که به ابن عامر نسبت جهل داده است.
674 - ومع رسمه زجّ القلوص أبي مزا ... دة الاخفش النّحويّ أنشد مجملا
و رسم الخط مصحف و جمله زج القلوص ابی مزاده را که اخفش نحوی روایت کرده است زینت دهنده ی قرائت ابن عامر است یعنی هم رسم الخط و هم روایت اخفش قرائت ابن عامر را تائید میکند.
675 - وإن يكن انّث كفؤ صدق وميتة ... دنا كافيا وافتح حصاد كذي حلا
إن یكن ميتة را مونث خوانده اند ابن عامر و شعبه و میتة را ... به رفع و مذکر خواندن ابن کثیر نزدیک و کافی است و فتح کن حاء حصاد را برای ابن عامر وأبو عمرو
676 - نما وسكون المعز حصن وأنّثوا ... يكون كما في دينهم ميتة كلا
وعاصم. و عین المعز را به سکون خوانده اند كوفيون ونافع و مونث خوانده اند... یکون را همچنانکه روش آنان (ابن عامر وحمزة وابن كثير)بود. در میتة و دم را ابن عامر به رفع خوانده است.
677 - وتذّكّرون الكلّ خفّ على شذا ... وأنّ اكسروا شرعا وبالخفّ كمّلا
تذکرون را در همه ی مواضع به تخفیف خوانده اند حفص و کسائی و حمزه... أن را به کسر همزه بخوان و تخفیف نون خوانده است ابن عامر .
678 - وياتيهم شاف مع النّحل فارقوا ... مع الرّوم مدّاه خفيفا وعدّلا
يأتيهم الملائكة را در این سوره و در نحل به یاء مذکر خوانده اند حمزه و کسائی. الّذين فرقوا دينهم دینهم را فارقوا ... خوانده اند و در سوره روم و مد داده اند با تخفیف راء و تعدیل کرده اند.
679 - وكسر وفتح خفّ في قيما ذكا ... ويا آتها وجهي مماتي مقبلا
قیما را به کسر قاف و فتح یاء و بدون تشدید خوانده اند ابن عامر و کوفیون.. و یاء اضافه اش وجهی و مماتی است و
680 - وربّي صراطي ثمّ إنّي ثلاثة ... ومحياي والإسكان صحّ تحمّلا
ربی و صراطی بعدش سه موضع انی... محیای و اسکان محیای صحیح است و منقول.