کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 4
تعریف ودیعت: به امانت گذاشتن چیزی نزد کسی برای حفظ و نگهداری آن را ودیعت گویند.
احکام ضمانت ودیعت مانند عاریت است.
دلیل:
رسولالله ﷺ: مستودع (امانتدار) بدون خیانت ضامن نیست و مستعیر (عاریت گیرنده) بدون خیانت ضامن نیست. الاختیار لتعلیل المختار ج3ص25
امانتدار حق دارد که امانت (ودیعت) را توسط خودش و خانوادهاش نگهداری کند هرچند از این کار نهی شده باشد.
دلیل:
زیرا انسان مال شخصی را به امانت قبول نمیکند مگر اینکه همانگونه که اموال خود را نگهداری میکند از امانت نیز نگهداری کند و شخص اموال خود را با خانوادهی خود نگهداری میکند. بدائع الصنائع ج6ص208
اگر باکسانی دیگر نگهداری کند، با هلاک ودیعت ضامن میشود مگر اینکه از آتش گرفتن و یا غرق شدن بترسد و نزد همسایهاش و یا در کشتی دیگری بگذارد، در این صورت ضامن نمیشود.
دلیل:
زیرا انسانها در حق امانتداری متفاوت هستند و مودع (امانتگذار) بر نگهداری کسی دیگر راضی نیست.
و در صورت ترس از نابود شدن امانت، حق این است که در هر جا که امانت در امان باشد نگهداری کند. الاختیار لتعلیل المختار ج3ص26
اگر ودیعت را پس از درخواست صاحبش ندهد و نگه دارد، درحالیکه بر تسلیم آن قادر باشد، ضامن میگردد.
اگر ودیعت را انکار کند نیز ضامن میشود؛ یعنی ودیعت ضمانت ندارد و اگر انکار کند و بعد ثابت شود که ودیعت در دست وی بوده است و هلاک شود، ضامن میگردد.
دلیل:
زیرا با درخواست تحویل امانت، عقد ودیعت به پایان رسیده است و با امتناع از تسلیم امانت، امانتدار غاصب شده است، پس وی ضامن میگردد. الاختیار لتعلیل المختار ج3ص27
اگر ودیعت را با اموال خود مخلوط کند، طوری که امکان جداسازی نباشد، نیز ضامن میشود.
دلیل:
زیرا با این کار امانت را هلاک کرده است، پس ضامن آن میگردد. الاختیار لتعلیل المختار ج3ص26
اگر بر ودیعت (امانت) تعدّی کند، مثلاً بپوشد و یا سوار شود و یا در خانهای که امر به نگهداری در آن شده بود نگه ندارد و در خانهای دیگر نگه دارد، ضامن میشود.
دلیل:
زیرا وی در زمان استفاده از امانت غاصب است. جامع الرموز ج2ص463
اگر در هنگام مرگ وجود ودیعت را مجهول بگذارد نیز ضامن است.
دلیل:
زیرا وی با این کار غاصب شده است. جامع الرموز ج2ص463
هرگاه از تعدّی دست بکشد، ضمان نیز تمام میشود.
دلیل:
زیرا عملی که موجب ضمانت بود از بین رفت و به امانت بودن برگشت. الاختیار لتعلیل المختار ج3ص26
اگر ودیعت بدون فعل امانتدار با اموال وی مخلوط شود، با صاحب امانت شریک میگردند.
دلیل:
زیرا این اختلاط توسط امانتدار صورت نگرفته است و تعدّی نکرده است و جدا نمودن آنها متعذر گشت، پس باهم شریک میشوند. الهدایه ج3ص214
اگر چند نفر شیئی را نزد کسی به امانت بگذارند، پس امانتدار حق ندارد سهم یکی از آنها را بدون حضور همهی شرکا بدهد.
دلیل:
زیرا این شخص، بعضی از سهم شریک غائبش را درخواست کرده است؛ زیرا وی در این اموال شریک است و هرکدام از شرکا در هر جزء از این کالا سهمی دارند، پس حق گرفتن را ندارد. الهدایه ج3ص215
اگر نزد دو نفر چیزی را به امانتگذارده شود، اگر امانت تقسیمشدنی نباشد، یکی از آنها میتواند امانت را به دیگری بسپارد و اگر تقسیمشدنی باشد میتواند نصف امانت را به دیگری بدهد.
دلیل:
زیرا امانتگذار به نگهداری کردن این دو باهم رضایت داده است ولی به نگهداری یکی از این دو رضایت ندارد. الهدایه ج3ص215
اگر یکی از دو امانتدار به امانتدار دیگری کل ودیعت تقسیمشدنی را بدهد، امانتداری که کلش را داده است ضامن میشود و کسی که آن را قبول نموده ضامن نمیشود.
دلیل:
زیرا مودعِ مودع (امانتدار امانتدار) ضامن نیست بلکه تسلیمکننده ضامن است. الهدایه ج3ص216
مودعِ مودع: کسی که چیز امانتی را پیش وی به امانت بگذارد یعنی به کسی چیزی به امانت گذاشته شود و این شخص نیز آن را پیش کسی دیگر به امانت بگذارد، به این امانتدار دومی مودعِ مودع و یا امانتدار امانتدار گفته میشود.
نهی از نگهداری کسانی که در نگهداری امانت لازم هستند را اعتباری نیست و میتواند از آنها برای نگهداری استفاده کند.
دلیل:
زیرا با رعایت این شرط امکان نگهداری بر امانتدار نیست. الهدایه ج3ص216
نهی از نگهداری کردن در اتاقی از یک دار اعتبار ندارد مگر اینکه در آن اتاق خللی آشکار وجود داشته باشد که در این صورت نهی معتبر است.
دلیل:
زیرا در این شرط برای امانت نگهداشتن سودی ندارد؛ زیرا یک اتاق یکخانه با اتاقی دیگر از آن خانه تفاوتی ندارد. الهدایه ج3ص216
اگر امانتدار مال امانت را به دیگری به امانت بگذارد، در صورت هلاک امانت، صاحب آن امانتدار اول را ضامن کند.
دلیل:
زیرا با گذاشتن امانت نزد دیگری حق نگهداری را ترک کرده است، پس ضامن است. الهدایه ج3ص216
اگر غاصب مال غصبی را به امانت بگذارد، صاحب آن میتواند هرکدام را که بخواهد ضامن گرداند.
دلیل:
زیرا غاصب ملک دیگری را بدون اجازه مالک گرفته است و امانتدار غاصب نیز بدون رضایت مالک آن قبض نموده است؛ و در صورت ضامن شدن امانتدار، این امانتدار شیئی که ضامن شده است را از غاصب بگیرد، زیرا وی را گولزده است. درر الحکام ج2ص247
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.