الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
وَالصَّلَاةُ والسَّلَامُ عَلَى مُحَمَّدٍ رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ
وَعَلَى آلِهِ وَأصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإحْسَانٍ إلَى يَوْمِ الدِّينِ
أمَّا بَعْدُ
سلام.
دو القرنین اسم شخص است.
یح مرد صالح و خوب که بعضی گفته‌اند که پیامبر است و دور دنیا را گشته و اسلام را تبلیغ می‌کرده است و عجایبی را مشاهده کرده است.
روایت و تفسیر:

( و يسالونک عن ذي القرنين . قل : سآتلو عليکم منه ذكراً » .
( اي پيغمبر! از تو درباره ( سرگذشت ) ذوالقرنين مي پرسند. بگو: گوشه اي از سرگذشت او را برايتان بازگو خواهم کرد.
محمّد پسر اسحاق سبب نزول اين سوره را ذکرکرده است وگفته است :
( پيرمردي از اهالي مصر چهل و اند سال قبل به پيش ما آمد. او برايم روايت کرد که عکرمه از ابن عباس نقل نموده است که اوگفته است : قريش نضر پسر حارث ، و عقبه پسر ابومعيط را به پيش پيشوايان مذهبي يهوديان مدينه فرستادند و بديشان سفارش کردند که از پيشوايان يهوديان راجع به محمّد بپرسند، و وصف حال او را بديشان بگويند، و از سخنانش آنان را بياگاهانند. چه ايشان اهل کتاب پيشين هستند و از دانش پيغمبراني برخوردارند که قريشيان از آن برخوردار نيستند ... نضر و عقبه به مدينه رفتند و از پيشوايان يهوديان درباره پيغمبر خدا صلي الله عليه و آله و سلم پرسشهائي نمودند و وصف حال او را نيز بديشان گفتند و برخي از سخنانشان را برايشان روايت کردند. بديشان گفتند: شما اهل تورات هستيد. آمده ايم تا از اين دوست ما به ما چيزي بگوئيد و اطلاعي به ما بدهيد. ابن عباس گفته است : پيشوايان يهوديان به قريشيان گفتند: سه چيز را از او بپرسيدکه ما آنها را به شما دستور مي دهيم . اگر او از آن سه چيز به شما خبر داد او پيغمبري از سوي خدا است . اگر خبر نداد او از خود چيزهائي به هم مي بافد و به دروغ آنها را به خدا نسبت مي دهد. ديگر خود دانيدکه با او چه مي کنيد: از او درباره جواناني بپرسيد که در روزگاران کهن بوده اند. بگويد کارشان به کجا کشيده است و سرگذشتشان چه بوده است ؟ اين جوانان داستان شگفتي داشته اند. از او درباره مرد جهانگردي بپرسيد که به مشرقها و مغربهاي زمين رفته است .
بپرسيدکارش به کجا کشيده است و سرگذشت او چگونه بوده است ؟ از او درباره روح سوال کنيد و بپرسيد: روح چيست ؟ اگر د رباره اينها به شما خبر داد، او پيغمبر است و از وي پيروي کنيد. اگر هم از آنها به شما خبر نداد، او دروغ پرداز است و هرچه مي خواهيد و مصلحت مي دانيد در حق او انجام دهيد ... نضر و عقبه برگشتند و به پيش قريش رفتند وگفتند: اي گروه قريش سخن داورانه و فيصله بخشي را با خود آورده ايم که مي تواند کار شما و محمّد را يکسره کند. پيشوايان مذهبي يهوديان چيزهائي به ما آموخته اندکه مي توانيم درباره آنها از او سوال کنيم ... آنچه در مدينه بديشان گفته بودند براي قريش نقل کردند. قريشيان به پيش پيغمبر خدا (ص)آمدند وگفتند: اي محمّد به ما خبر بده از اين چيزها ... آنچه پيشوايان مذهبي يهوديان بديشان دستور داده بودند از او پرسيدند.
نص از شخصيت ذوالقرنين و از زمان يا مکان او چيزي نمي گويد. اين هم نشانه مستمر و هميشگي داستانها در قرآن است . نگارش تاريخ مقصود نيست . بلکه مراد عبرتي است که از داستان گرفته مي شود. عبرت نيز تحقق پيدا مي کند بدون اين که به تعيين زمان و مکان در اغلب اوقات نيازي باشد.
تاريخ مدون ، شاهي را به نام اسکندر ذوالقرنين مي شناسد. امّا قطعاً اسکندر ذوالقرنين شخصي نيست که در قرآن به نام ذوالقرنين مذکور افتاده است . چه اسکندر يوناني شخص بت پرستي بوده است . امّا اين شخص که قرآن از او صحبت مي کند مومن به خدا و يکتاپرست است و به رستاخيز و آخرت باور دارد.
او را ذوالقرنين ناميده اند چون به دو قرن خورشيد يعني مشرق و مغرب رسيده است .
روند قرآني از ذوالقرنين سه کوچ را ثبت و ضبط کرده است : يکي به سوي مغرب ، و يکي به سوي مشرق ، و ديگري به سوي مکاني که ميان دو سد قرار دارد ... بگذار روند قرآني را در اين کوچهاي سه گانه پيگيري کنيم .

مشخص نمودن یک شخص بعنوان ذوالقرنین درست نیست و اینکه میگویند کوروش بود نیز قابل قبول نیست بلکه اشخاصی که احتمال میدهند کوروش باشد، این نیز ثابت نیست و هیچ مدرکی بر آن نیست.
همچنین در مورد سد وی نیز غیر از آنچه در قرآن و روایات آمده چیز دیگری نمی‌توان بیان کرد.