بر تو ای محمد، هدایت مشرکین نیست تا آنان را مجبور به اسلام کنی و بر تو فقط تبلیغ اسلام است و این الله است که به هرکس خواست توفیق هدایت میدهد و آنچه از اموال صدقه میدهید برای خودتان است و برای استفاده ی خودتان است و شما مومنان خالص نفقه نمیدهید بجز برای کسب رضای الله متعال و آنچه از اموال خود صدقه داده اید، پاداش آن را و هرآنچه درقبال آن وعده داده شده است برای شما کامل ادا خواهد شد و از اجرتان کم کرده نشود.
این صدقات مستحقش فقرائی هستند که خود را برای الله محصور کرده اند و همیشه آماده به خدمت هستند و از این جهت نمیتوانند برای کسب و تجارت بروند، و کسیکه از حال انان خبر ندارد، فکر میکند که آنان غنی و بی نیاز هستند، و از مردم نیاز خود را درخواست نمیکنند و اینکار آنان برای این است که از سوال پرهیزگاری میکنند، و شما نیز اگر از اموال خود انفاق کنید، الله ان انفاق شما را میداند وبر آن اساس جزا خواهد داد.
کسانیکه اموال خود را در راه کسب رضای الله خرج میکنند چه شب باشد و چه روز و چه سری و چه جهری، اینکار را انجام میدهند و تعلل نمیکنند، پس برای چنین اشخاصی الله متعال نزد خود، پاداش آنها را آماده کرده است و مهیا است و ترسی از ضایع شدن اجرشان نیست و ترسی ندارند چراکه میدانند که الله متعال مکان مال خرج شده را پر خواهد کرد. و این نوع انفاق غم آور نیست چراکه با ایمان و اخلاص به الله صورت گرفته است.
کسانیکه ربا میخورند، بلند نمیشوند مگر مثل کسیکه وی را شیطان زده باشد و دچار صرع شده باشد، و این جزا برای این است که گفتند: بیع نیز مثل ربا است ولی باید بدانند که الله متعال بیع را حلال گردانده است و ربا را حرام گردانده است. پس اگر برای کسی پندی در مورد حرام بودن ربا آمد، و وی دست از ربا کشید پس آنچه در گذشته از طریق ربا کسب کرده است، برای وی است و امر وی و حسابرسی به وی دست الله است، و کسیکه به حلال دانستن ربا برگردد، پس آنان ملازمان آتش هستند و همیشه در ان خواهند ماند. نکته: در ربا چند درصد بودن مطرح نشده است تا که ادعا کنند چهار درصد و یا دو درصد حلال است پس این ادعا مبنای اسلامی ندارد و آیه مطلقا اضافه بر آنچه گرفته است را حرا میداند و این قطعی است. نکته: در اسلام مهلت و زمان، عوض حساب نمیشود و در برابرش مبلغی قرار نمیگیرد. نکته: کافران تحریم ربا، مدعی بودند که سود سود است چه در اول بیع صحبت شود و چه اینکه در آخر به آن اضافه شود و الله متعال این ادعای آنها را باطل کرده و بیان داشت که الله بیع را حلال کرده و ربا را حرام کرده است.
الله متعال از مالی که در آن ربا راه یافته است ذره ذره کم میکند و الله متعال صدقه را پرورش داده زیاد میکند و الله متعال کفر ورزنده ای را که بر استحلال حرام اصرار میکند و در گناه فرورفته است را دوست ندارد. نکته: محق ربا همان اصطلاحی است که در اقتصاد وجود دارد یعنی متورم میشود و از برکتش کم میشود یعنی مثل ماه که خودش به یک اندازه است ولی هلال آن کوچکتر و کوچکتر میشود، در نتیجه وام بانکی امروز، همان ربایی است که نه برکت میگذارد و نه صاحب آن روی خوش زندگی میبیند.
قطعا کسانیکه ایمان آورده اند به آنچه که باید ایمان آورده شود که یکی از آنها حرام دانستن آنچه الله حرام کرده است میباشد و انواع اعمال صالحه را انجام داده اند و نماز را در اوقات خودش با رعایت ارکان و حدود آن برپا داشته اند و زکات مفروضه را درست ادا کرده اند برای چنین اشخاصی اجری که به آنها وعده داده شده است نزد الله محفوظ و مهیا است و برای اینها ترس از اینکه در آینده چه خواهد شد نیست و غمی از آنچه از آنها فوت شده، نیست.
ای کسانیکه ایمان آورده اید از عذاب الهی بترسید و خود را از آن دور کنید با امتثال امر و اجتناب نواهی و ترک کنید آنچه از ربای جاهلی مانده است، اگر مومن هستید به فرمان الهی تن دهید و از منهیات دوری کنید. نکته: شان نزول آیه و طلب سود صاحبان ربا از بدهکاران از این جهت بود که آنان این عقود ربا را قبل آمدن حکم تحریم انجام داده بودند و موعد آن بعد نزول آیه بوده است و آنان فکر میکردند که آنچه قبلا انجام شده را میتوانند تمام کنند که این آیه نازل شد.
اگر آنچه که بدان امر شدید از تقوای الله و ترک بقایای ربا، را انجام ندهید، پس بدانید که جنگ با الله و رسولش است، و اگر توبه کردید پس میتوانید از آنچه به ربا داده اید سرمایه ی خود را بگیرید با گرفتن بیشتر از سرمایه به مدیون ظلم نکنید و با تاخیر در پرداخت و کمتر از سرمایه دادن شما نیز مورد ظلم قرار نگیرید. نکته: در بحث ربا فقط حق گرفتن سرمایه ای است که داده است پس نیم درصد و یا کمتر از آن یا بیشتر از آن باشد ظلم است و مشمول جنگ با الله و رسولش است.
و اگر بدهکار، تنگدست باشد و نمیتواند بدهی خود را پرداخت کند، پس به وی مهلت داده شود و اگر آن طلب را به وی با بخشیدن، به وی صدقه دهید، این برای شما بهتر است. اگر میدانید که چنین است مهلت دادن و بخشیدن برشما سخت نخواهد بود و مهلت میدهید.
و از روزی بترسید که به الله بازگشت داده میشوید و هر فردی بر طبق آنچه عمل کرده است جزای کامل داده خواهد شد و در آن روز به کسی ظلم کرده نشود. نکته: با توجه به وعید بعد آیه ی ربا و امر به ترک آن، معلوم میشود که ربا از گناهان بزرگی است که در یک آیه به جنگ تهدید میکند و در آیه ای دیگر آنان را از روز قیامت که در آن روز کسی غیر از الله حاکم نیست تهدید میکند.
ای کسانیکه ایمان اورده اید وقتی که بین خودتان معامله ای انجام دادید که یک طرف آن نقد نبود، و این بدهی به وقت معلوم خواهد بود، پس آن را بنویسید، و این کتابت را بین طرفین معامله، کاتبی بنویسد و این نوشتن با رعایت عدالت باشد، کاتبی را که الله به وی نوشتن آموخته است از کتابت چنین معاملاتی امتناع نکند، و بنویسد و آنکس که بر گردن وی دین ثابت میشود، متن آن را بر کاتب املاء کند، و این املاء کننده از تحریف حق از الله بترسد و از حقی که بر گردن وی است در املاء کم نگوید، اگر آنکس که بر گردن وی حق است، سفیه باشد و یا که ضعیف باشد و یا که ناتوان از املائ حق بر گردن خود، پس ولی وی از قبیل وکیل و وصی و قیم و امثال آن، املاء کند، و این املاء باید بر اساس عدالت باشد، و بر معامله ی خود دو شاهد از مردان خود بخواهید، اگر دو مرد نشد، از یک مرد و دو زن، طلب شهادت کنید، و این شاهدان از کسانی باشند که در دین و عدالتش مورد رضایت شما باشد، برای این است که اگر یکی از انها فراموش کرد، دیگری به وی یادآوری کند و وقتی یادش امد شهادت دهد. و شاهدان از شهادت دادن در وقت درخواست شهادت از آنان از شهادت امتناع نکنند، از نوشتن متن معامله دچار خستگی نشوید چه این معامله و حق بزرگ باشد و چه کوچک. این نوشتن نزد الله به عدالت نزدیکتر است و بر اقامه ی شهادت، کمک کننده تر است. باعث میشود که کمتر دچار شک و تردید شوید، مگر در تجارتهاییکه نقدا و دست به دست معامله میکنید که در اینصورت بر شما باکی نیست که ننویسید، و در کل تجارات در وقت معامله شاهد بگیرید، به شاهد و کاتب ضرر وارد نکنید و همچنین شاهد و کاتب نیز حق ضرر رساندن ندارند، اگر چنین کنید، این فسق و عصیان ورزی است، و از الله بترسید و الله متعال به شما تعلیم میدهد و الله متعال به همه چیز داناست. نکته: در واتقوا الله و یعلمکم الله، علمای بزرگورا چنین میگویند: اگر از الله بترسید الله راه درست را نشان میدهد.
و اگر در سفر بودید و اسباب نوشتن متن مبایعه نامه را نیافتید، پس میتوانید در برابر دین، رهن قبض شده داشته باشید، اگر بعض شما بر بعض دیگر اعتماد دارد و بدون کتابت و رهن، از وی طلبکار شدید، پس آنکس که در این معامله امانتدار شده بود، امانتش را به درستی ادا کند، و در ادای امانت از الله پروا کند و درست انجام دهد، و شما شاهدان ویا شما بدهکاران، انچه شاهد بودید را و آنچه بر علیه خود اقرار کردید را کتمان نکنید، چه هرکس کتمان کند، قلب وی که اشرف اعضای وی است و عبارت از کل شخص است، گناهکار شده است و الله متعال به انچه انجام میدهید دانا است و بر ان اساس جزا خواهد داد پس فکر کتمان را از سر خود بیرون کنید.
هرآنچه در آسمانها و زمین است، برای الله مملوک هستند و مخلوق وی تعالی هستند. و اگر شما آنچه در دل دارید را آشکار کنید و کاری یا سخنی بگویید و مردم را از آن با خبر کنید، و یا اینکه آن را از مردم خفی نگهدارید، پس الله متعال هر دوی آنها را مورد محاسبه قرار خواهد داد، پس الله متعال هرکس را که خواست، آمرزش کند و هرکس را که خواست عذاب دهد، و کسی را حق سوال نیست چراکه همه ملک الله متعال هستند. و الله متعال بر همه چیز من جمله محاسبه و جزای اعمال و غفران و عذاب، قادر است.
رسول الله ص به آنچه بر وی نازل شده است باور و تصدیق دارد و همینطور مومنان نیز ایمان دارد و هر یک از اینها، ایمان دارند که الله متعال هست و فرشتگان وی تعالی هستند و کتب فرستاده است و رسولان فرستاده است و به تمامی رسولان ایمان دارند و اینطور نیست که به برخی ایمان داریم و برخی دیگر را کفر ورزیم بلکه سخن ما این است، حکمت را شنیدیم و اطاعت کردیم و تسلیم تو هستیم، مسالت ما این است که ما را مورد آمرزش ویژه ی خود قرار دهی، چراکه بازگشت همه چیز و امر همه چیز به تو است.
الله متعال به نفس چیزی که تکلیف نمیکند مگر آنچه که طاقتش را دارد، منتها همین تکلیف در طاقت نیز آسان و سخت دارد، و نفع و ضرر عمل نفس بر خودش برمیگردد. ای پروردگار ما، به آنچه از روی فراموشی انجام داده ایم و به آنچه از روی خطا انجام داده ایم ما را مواخذه نکن. ای پروردگار ما، بر ما چیزی تحمیل نکن مثل انچه را که بر کسان قبل از ما، تحمیل کرده ای. ای پروردگار ما، آنچه را ما تحملش را نداریم بر ما بار نکن. از ما ببخش و بیامرز و بپوشان رحم کن. تو صاحب امر ما هستی، پس ما را بر غلبه بر کسانیکه تو را انکار میکنند و یا غیر تو را عبادت میکنند، یاری کن.
الم: معنی و هدف از این کلمات را فقط الله میداند.
الله آن چیزی است که الهی نیست جز وی تعالی که تنها وی تعالی مستحق عبادت است و الهی غیر وی تعالی وجود ندارد، و الله متعال، زنده ای است که فنا بر وی راه ندارد و برپادارنده ی همه چیز است و کسی است که از وی چیزی مخفی نمیماند و تمام امور به دست وی است.
الله حی و قیوم است که بر تو کتاب که قرآن باشد و مستحق کتاب نامیده شدن است را، نازل کرده است و همین قرآن مشتمل بر حق است و همراه حق است و این کتاب، تصدیق کننده ی کتب قبل خودش نیز هست و الله است که تورات و انجیل را نازل کرده است.
و فرقان را نیز نازل کرده است و این کتب هدایت کننده ی مردم هستند که فصل کننده ی بین حق و باطل است و آن کتابی که چنین صفتی تا بحال در خود حفظ کرده است، قرآن است و بقیه تحریف شده اند والا آنان نیز اگر کتاب منزل باشند، چنین صفتی دارند. قطعا کسانیکه آیات الله را کفر میورزند، برای آنان عذابی بس سخت است.
قطعا الله تعالی، بر ایشان هیچ چیزی در زمین و آسمان، مخفی نمیماند.
قطعا الله متعال شما انسانها را در رحم مادرانتان به هرشکل و رنگی که خواست و به هر نوعی که خواست و چه کامل باشید یا ناقص همه را الله متعال شکل میدهد و غیر از الله متعال الهی نیست و الله متعال است که در برابر دشمن همیشه غالب است و در کارهایش با مدبر و حکیم است.
اوست که بر تو کتاب قرآن را نازل کرده است که از این قرآن مقداری محکم هستند که معنای آن برای بشر قابل درک است و این آیات، اصل کتاب هستند که بقیه ی آیات باید بر آن عرضه شوند و آن آیات آن را تایید کنند و دیگر آیات هستند که متشابه هستند، و کسانیکه قلب بیمار دارند و دنبال حقیقت نیستند و دنبال فریب مردم هستند، پس آیات متشابه را دنبال میکنند و برای توجیه گمراهی خود آن را تاویل میکنند در حالیکه تاویل حقیقی آن را غیر از الله کسی نمیداند. و راسخان در علم بخاطر یقینی که پیدا کرده اند، میگویند که همه ی آیات از نزد الله هستند و به آن باور داریم، و این را جز افراد دارای عقل، نمیدانند. نکته: در هر علمی کسی واقعا در آن علم به تبحر رسیده باشد و با دید یقینی خود به قرآن نظر بیاندازد، قطعا ایمان خواهد آورد و این در طول تاریخ کم نبوده است. نکته: حتی کسانیکه برای کشف حقیقت هستی رفته و دانش کسب کرده اند، در آخر به ایمان رسیده اند.
راسخان گویند و یا آنچه شایسته ی مومن است اینکه بگوید: پروردگارا، قلبهای ما را از راه حق نگردان، بعد اینکه به نور ایمان و اسلام، هدایت کردی، و از نزد خود به ما رحمت ده تا بر راه درست باشیم. قطعا تو بسیار بخشنده هستی به هر درخواستی که از تو شود.
پروردگار، قطعا تو جمع میکنی مردم را برای روزی که در آمدن شکی. قطعا الله متعال در وعده ای که داده است، خلف وعده نمیکند.
قطعا کسانیکه کفر ورزیده اند، نزد الله متعال، این اموالی که جمع کرده اند و آن اولادی که دارند، هیچ نفعی برای آنان ندارد و چیزی را از آنها در وقت نزول عذاب دنیوی و اخروی، دفع نمیکند و آنها سوخت جهنم و یا آتش زنه ی آن هستند.
مثل عادت و شان آل فرعون و کفار قبل آنها که آیات و نشانه های الهی را دروغ شمردند پس الله متعال آنان را بخاطر گناهشان، مواخذه کرد. و این مواخذه از این قرار است که الله متعال، عذابش سخت است.
بگو به کسانیکه از اهل مکه و یهود که کفر ورزیده اند: زود است که مغلوب خواهید شد و بعد این شکست، مرجع شما و مکان رفتن شما در آخرت، جهنم است و این جهنم چه بد فراش و مکان قراری است.
قطعا در برخورد دو گروه، نشانه ای بزرگ است بر حقانیت اسلام، گروهی در راه الله متعال جنگ میکند و دیگری کافری است که شما مومنان را دو برابر خود میبینند و این دیدن با چشم بوده است، و الله متعال هرکه را خواهد بدون سبب نیز یاری میکند، و در این یاری رساندن الله متعال برای کسانی که چشم دیدن دارند و دل روشن، عبرتی بزرگ است.
زینت داده شد، دوست داشتن آنچه را که مورد میل نفس است از زنان و فرزندان و اموال بسیار از طلا و نقره را و همینطور اسبان زیبا و فربه را و حیوانات اهلی از شتر و گاو و گوسفند را و زراعت را، این انواع مورد میل نفس همگی، چیزهایی هستند برای لذت در دنیا و بعد تمام میشوند و آنچه نزد الله است، خوب و نیک مکان برگشت است و این چیزی است که بر آن باید رغبت کرد و تلاش کرد.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.