0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ۖ كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ ۚ وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَٰلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ ۚ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً ۚ وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَاضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا ﴿24﴾
النِّسَآء
تفسیر

و حرام است نکاح زنانی که دارای شوهر هستند مگر آن زنانی که اسیر شده و کنیز گشته اند که نکاح این زنان حلال است و عقد زن و شوهری قبل از اسارت آنان منقضی است. این حکم از محرمها در نکاح ، نوشته و حکم الله متعال است. و غیر از آنچه که از محرمات در قرآن و در سنت بیان شده است، بر شما حلال است اینکه آن زنان را بطلبید با اموال خودتان، در حالیکه با اینکار صفت پاکدامنی دارید و صفت زناکار دارید. پس اگر آنچه که لذت بردید و از زنان استفاده کردید پس مهر معین و فرض شده ی آنان را بدهید. و بر شما بعد اینکه مهر را تعیین کردید گناهی نیست اگر به چیزی یا بخشش با هم به رضایت برسید. قطعا الله متعال دانا و با حکمت است.

مستندات
وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ۖ
یعنی حرام گردانیده شد زنان شوهر دارد اینکه به زن شوهر دار محصن اطلاق میشود از این جهت است که آن زن با شوهرداشتن، فرج خود را محفوظ داشته است. (نسفی)
یعنی زنان شوهر دار بر شما حرام هستند مگر اینکه زنی را بدون شوهر از دار الحرب اسیر کرده و به دار اسلام آورده شود، که در اینصورت بخاطر تباین دارین ؛تضاد دو دار حرب و اسلام؛ زوجیت بین آنها از بین میرود و این اسیر برای مسلمانان بعد استبراء به یک حیض، حلال است(نسفی)
یعنی زنان شوهردار نکاحشان حرام است تا وقتی که وی طلاق دهد و یا بمیرد و بعد عدتشان هم بگذرد. (مظهری)
كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ
این احکام حرمت نوشته ی الله متعال و فرض کرده ی الله متعال است. (نسفی)
ۚ وَأُحِلَّ لَكُم مَّا وَرَاءَ ذَٰلِكُمْ
آن شمار شدگان قبلی را الله متعال حرام گردانیده و غیر اینها را بر شما حلال دانسته است. (نسفی)
أَن تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُم مُّحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ
یعنی بیان داشت آنچه حرام است و آنچه حلال است تا با پرداخت مهر،طلب کنید و نکاح کنید. (نسفی)
در این دلیل است بر اینکه نکاح بدون مهر نمیشود و مهر واجب میشود هرچند که مهر صحبت نکنند و دیگر اینکه غیر مال، نمیتواند مهر باشد و دیگر اینکه کم نیز نمیتواند مهر باشد چراکه یک دانه گندم را مثلا، در عرف مال گفته نمیشود. (نسفی)
در حالیکه شما با اینکار محصن باشید، زناکار نباشید تا اموالتان را ضایع نکنید و با خرج کردن در راه غیر حلال فقیر نمانید که در دین و دنیای خود زیان دیده خواهید گشت که فسادی بزرگتر از زیان در دین و دنیا نیست. (نسفی)
احصان یعنی عفت و پاکدامنی و نگهداشت نفس از وقوع در حرام است. (نسفی)
مسافح: زناکار. (نسفی)
یعنی غیر از آنچه از محرمات بیان کردیم را برای شما حلال قرار دادیم تا آن زنان را به نکاح طلب کنید به وسیله ی آنچه از امواتان را به آنها بعنوان مهر میدهید و بدینوسیله شما خود را پاک و محصن داشته اید و نفس خود را از زنا و فجور منع کرده اید. (وسیط طنطاوی)
در جاهلیت اینگونه بوده است که وقتی کسی به خواستگاری زنی میرفت، به وی میگفت: من را نکاح کن و اگر قصدش زنا بود میگفت: سافحینی یعنی مسافحه کنیم و معنی مسافحه این است که مرد همراه زن به طریق فجور و بدون ازدواج صحیح باشد. (وسیط طنطاوی)
ۚ فَمَا اسْتَمْتَعْتُم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ
پس آن زنی از زنان را که از انها به نکاح لذت بردید و استفاده کردید، مهرهایشان را به آنها بدهید. چراکه مهر در مقابل بضع آنان است. (نسفی)
بضع: فرج و جای استفاده مرد از زن در زناشویی.
فَرِيضَةً ۚ
این دادن مهر فریضه است یا آن مهری که مقدر شده است. (نسفی)
وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَاضَيْتُم بِهِ مِن بَعْدِ الْفَرِيضَةِ
بعد تعیین مهر بر شما گناهی نیست در اینکه از این مهر کم کنید یا اضافه کنید و یا زن کل مهر را هبه دهد. (نسفی)
إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا
الله به اشیاء قبل خلقشان، داناست و دارای حکمت است در آنچه از نکاح که بر شما فرض کرده است و از طریق نکاح است که نسب را حفظ کرده است. (نسفی)
الله متعال دانای به مصالح بندگانش است و حکیم در آنچه مشروع گردانده است وبرای همین این احکام مناسب حال شما را حکم کرده است. (ابوسعود)
الله متعال به آنچه که بر شما از زنان اجنبی حلال کرده داناست و بر آنچه که بر شما حرام گردانده از روی حکمتش بوده است. (بحر العلوم)
رسول الله ص: ای مردم من امر کرده بودم به استمتاع ؛به صیغه کردن؛ این زنان، هان آگاه باشید که این صیغه کردن تا روز قیامت، حرام است. (بیضاوی)
متعه و صیغه در فتح مکه به طول سه روز مباح گشت و بعد تا روز قیامت منسوخ شد و حرام گردید. (ابوسعود)
گفته شده است: متعه دو بار حلال و دو بار حرام گردیده است. (ابوسعود)
از ابن عباس قبل مرگش از حکم به حلال بودن متعه توبه کرده و گفت: بار الها من در مورد انچه در مورد متعه و صرف گفته ام توبه کرده ام. (ابوسعود)
اجماع امت بر این منعقد است که متعه جایز نیست و در حرام بودن آن کسی اختلافی ندارد مگر گروهی از شیعه. (مظهری)
وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ۚ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُمْ ۚ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ ۚ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ ۚ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ۚ ذَٰلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ ۚ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ ۗ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ ﴿25﴾
النِّسَآء
تفسیر

و کسیکه از شما اگر از نظر توانایی مالی، عاجز گشت از اینکه زنان آزاد را نکاح کند، پس از بین کسانیکه دستان راست شما صاحبش شده است یعنی کنیزان، عقد کنند. کنیزانی که مسلمان هستند. در مورد ایمان آنان، همینکه در ظاهر مسمان باشند، کفایت میکند و حقیقت ایمان آنان را الله متعال بهتر میداند. یادتان باشد که کنیز و غیر انها، همگی از یک صنف و نوع هستید یعنی فرزندان آدم هستید. پس اگر قصد نکاح کنیز کردید، باید که با اجازه ی صاحبان آنها باشد و مهرشان را به درستی و نیکی ادا کنید. آن کنیزانی را که پاکدامن باشند و آشکارا زناکار نباشند و همچنین و دوست پنهان گیر نیز نباشند. وقتی که این کنیزان به عقد در آمدند، و زنا انجام دادند، پس بر آنها نصف آنچه باری زنان آزاد است، میباشد. این امر به ازدواج با کنیزان برای کسانی است که از در گناه افتادن میترسند، و اگر از نکاح کنیزان، شکیبایی کنید و ازدواج نکنید، این برای شما خیر است. و الله متعال آمرزنده و مهربان است. نکته: در اینکه بعد دستور به ادای اجر زنان، کلمات محصنات و متخذات اخدان را میآورد برای اعلام این مطلب است که منظور از اجر مهر آنان است نه چیز دیگر یعنی آنچه شما به زنان میدهید از یک جهت اجری برای زنان است و از طرف دیگر با گفتن اجر ذهنتان به این نرود که منظور چیزی غیر از مهرشان باشد.

مستندات
و هر كس از شما كه توانگرى و فراخدستى ندارد تا با زنان پاكدامن و با ايمان ازدواج كند، از كنيزان با ايمان كه مالك آنيد [به زنى گيرد]، و خدا به ايمان شما داناتر است، برخى‌تان از برخى ديگريد- همه يكسان و برابريد-. پس آنان را با اجازه كسانشان به زنى گيريد و كابينشان را به شيوه‌اى نيكو بدهيد، در حالى كه پاكدامنان باشند نه زشتكاران- زناكاران- و نه دوست‌گيران به پنهانى. و چون شوهر كنند اگر زشتكارى- زنا- كنند بر آنهاست نيمى از شكنجه‌اى كه بر آزادان است. اين- ازدواج با كنيزان- براى كسى از شماست كه از رنج و فشار [عزوبت و از گناه زنا بر خويشتن‌] بترسد، و اينكه شكيبايى و خوددارى كنيد براى شما بهتر است، و خدا آمرزگار و مهربان است.
وَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ مِنكُمْ طَوْلًا
یعنی کسیکه از شما توانایی مالی ندارد.. (بحر العلوم)
أَن يَنكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِن مَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُم
یعنی از زنان آزاد را نکاح کند (بحر العلوم)
مِّن فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ۚ
پس با کنیزان ازدواج کند. (بحر العلوم)
یعنی با کنیز مسلمان ازدواج کند. منظور این نیست که غیر مسلمان از مسیحی و یهودی جایز نیست بلکه منظور توصیه به این است که با کنیز مسلمان ازدواج کند. (بحر العلوم)
همانطور که در مورد نکاح زنان آزاد قید ایمان را آورد در حالیکه به اتفاق، مسلمان بودن آنها شرط نیست در مورد کنیزان نیز چنین است و امر مسلمان بودن، جهت استحباب است. (نسفی)
یعنی اگر زن آزادی ندارد با کنیز میتواند ازدواج کند. (بحر العلوم)
چراکه هرکس که برای ازدواج با کنیز مالی داشته باشد میتواند که با همان مال با زن آزاد ازدواج کند پس منظور این است که اگر زن آزاد در نکاح نداشته باشد میتواند با کنیز ازدواج کند. (بحر العلوم)
ابن عباس گفت: از فراخی هاییکه الله متعال در حق این امت، قرار داد این استکه کنیز یهودی و مسیحی را با وجود غنی بودن، حلال گرداند. (نسفی)
وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُم
و الله به حقیقت ایمانتان، داناست. (بحر العلوم)
یعنی ظاهر ایمان آنها را قبول کنید. دیگر اینکه معلوم میشود که حقیقت ایمان، در قلب است جراکه علم به ایمان زبانی، برای همه یکسان است. (نسفی)
بَعْضُكُم مِّن بَعْضٍ ۚ
از عقد کنیزان، ننگ ندارید چراکه همگی شما فرزندان آدم هستید. (نسفی)
یعنی شما در نسب از یکدیگر هستید و همگی فرزند و از نظر نسبی فخری بین شما نیست. (بحر العلوم)
یعنی بعضی از شما بر دین بعض دیگرتان هستید. (بحر العلوم)
فَانكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ
کنیزان را با اذن صاحبان آنها نکاح کنید. (بحر العلوم)
یعنی اجازه دست صاحبان است و خود کنیزان نیز میتوانند اقدام به نکاح کنند. دیگر اینکه کنیز و بنده بدون اجازه ی صاحبش حق ازدواج ندارد. (نسفی)
وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ
یعنی مهر کنیزان را با اجازه ی صاحبان آنها بدهید چراکه اگر زوج بدون اجازه ی صاحب کنیز ، مهر را به کنیز بدهد، ضامن مهر است. (بحر العلوم)
بالمعروف یعنی مهر بدهید نه مزد زنا. (بحر العلوم)
یعنی بدون تعلل و بدون ضرر مهرشان را بپردازید و صاحب مهرشان، صاحبانشان هستند. (نسفی)
مُحْصَنَاتٍ
عفیفان را. (بحر العلوم)
غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ
نه زنا کاران را. (بحر العلوم)
نه از کسانیکه آشکارا زنا میکنند. (بحر العلوم)
وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ
نه دوست پنهانی باشند. (بحر العلوم)
در جاهلیت دو نوع زنا وجود داشت یک عده از زنان، زناکار بودنشان را آشکار میکردند و بر در خانه ی خود، پرچمهایی نصب میکردند به نشانه ی زناکار بودن و یک نوع دیگر زناکارانی که این امر را پنهانی انجام میدادند، پس الله متعال از ازدواج با هر دو نوع نهی کرده است. (بحر العلوم)
فَإِذَا أُحْصِنَّ
پس اگر مسلمان شدند. (بحر العلوم)
پس اگر عفیف شدند. یعنی با ازدواج کردن عفیف گشتند. (بحر العلوم)
فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ
اگر فاحشه ای انجام دهند یعنی زنا کردند. (بحر العلوم)
فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ
یعنی اگر کنیز زنا کند، جزای وی نصف جزای زن آزاد است یعنی پنجاه ضربه شلاق است. (بحر العلوم)
دلیل نقصان جزای کنیزان از این جهت است که آنان از زنان آزاد ضعیفتر هستند. (بحر العلوم)
گفته میشود که از آنجا که کنیزان به مراد خود نمیتوانند مانند آزادان برسند. (بحر العلوم)
گفته شده: جزا به اندازه ی نعمت است. (بحر العلوم)
نشانگر این مطلب است که جزای کنیزان شلاق است نه رجم چراکه رجم را نمیتوان نصف کرد و اینکه منظور از مصحنات در اینجا زنان آزاد ازدواج نکرده است. (نسفی)
ذَٰلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنكُمْ
این رخصت عقد کنیزان برای کسیکه از گناه در دینش بترسد. (بحر العلوم)
برای کسیکه از زنا و فجور بترسد. (بحر العلوم)
وَأَن تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَّكُمْ
از عقد کنیزان شکیبایی کنید بهتر است چراکه آنچه از ازدواج با کنیزان متولد میشود، بنده خواهد بود. (بحر العلوم)
از حضرت عمر: هرکس که با کنیز ازدواج کند، آگاه باشد که نصف خودش را بنده گردانده است یعنی فرزندش بنده خواهد بود. پس صبر از آن بهتر است تا فرزندش بنده نگردد. (بحر العلوم)گ
مجاهد: اگر بر نکاح کردن کنیزان، صبر کنید بهتر از آن است که در زنا بیافتید. (بحر العلوم)
وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
و الله متعال بر آنچه قبل تحلیل آن انجام داده اید آمرزنده است و مهربان است وقتی که عقد کنیزان را رخصت داد. (بحر العلوم)
رحیم است چراکه در عذاب شماف تعجیل نمیکند. (بحر العلوم)
مبالغه کننده در آمرزیدن کسانی است که کنیزان را نکاح میکنند و در منتهای رحمت است چراکه به آنان این امر را رخصت داده است. (ابوسعود)
يُرِيدُ اللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ وَيَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَيَتُوبَ عَلَيْكُمْ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ﴿26﴾
النِّسَآء
تفسیر

و الله متعال اراده دارد تا که برای شما بیان کند آنچه به نفع شماست و آنچه که به ضرر شماست و اراده دارد که شما را به آنچه که قبل شما بوده اند از انبیاء و صالحان ارشاد کند تا راهنمایی یابید و اراده ی توبه ی شما را دارد و از شما میخواهد که به سوی وی بگردید تا الله نیز از مجازات شما برگردد. و الله متعال دانا به همه چیز است و در هر حکمش، حکمت است. نکته: یادآوری اینکه الله دانا است و حکیم است برای این است که بفرماید خیالتان راحت باشد، و در احکام الهی شک نکنید چراکه این احکام را الله متعالی که دانا به همه چیز است و صفت حکمت دارد، حکم میکند.

مستندات
يُرِيدُ اللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ
الله متعال اراده میکند که برای شما آنچه را از مصالحتان و فضایل که بر شما مخفی میماند را بیان کند. (نسفی)
آنچه از شما از حلال و حرام بندگی خواسته است، را بیان کند. (بیضاوی)
این تشریع حلال و حرام برای بیان به شما است. (ابوسعود)
وَيَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ
و منهج و طریقه ی کسانیکه قبل شما بوده اند از انبیاء و صالحین را به شما راهمایی کند. آن راههایی که آنان در راه دین پیموده اند تا از آنها در این راه پیروی کنید (نسفی)
وَيَتُوبَ عَلَيْكُمْ ۗ
و شما را توفیق توبه عنایت کند از آنچه از اختلاف که داشتید. (نسفی)
وگناهانتان را بیامرزد. (بیضاوی)
شما را به آنچه که مانع گناهتان میشود، راهنمایی کند و شما را به توبه تشویق کند. (بیضاوی)
شما را به آنچه که باعث کفارت گناهانتان میشود، راهنمایی کند. (بیضاوی)
از نقصانی که در انجام آنچه به آن مکلف شده اید، توبه کنید الله نیز توبه اتان را بپذیرد. چراکه کمتر تکلیفی هست که در آن نقصان راه نداشته باشد پس آن نقصان خود را با توبه تلافی میکنیم .(ابوسعود)
وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
و الله دانای به مصالح بندگانش است و حکیم است در آنچه بر شما دستور میدهد. (نسفی)
در جمیع احکامش حکمت و مصلحت را رعایت میکند. (ابوسعود)
وَاللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَوَاتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيمًا ﴿27﴾
النِّسَآء
تفسیر

و الله متعال از هرکس که قصد توبه دارد، اراده ی توبه دارد و کسانیکه پیرو شهوت خود هستند، قصد دارند که شما از راه درست، کجروی کنید کجروی بزرگ که در حد انجام گناه نمیایستد بلکه به استحلال حرام برسانند.

مستندات
وَاللَّهُ يُرِيدُ أَن يَتُوبَ عَلَيْكُمْ
و الله متعال توبه ی کسانی را که در علمش، توبه میکنند را اراده کرده است. (تاویلات اهل سنت)
الله متعال امر به توبه میکند. (تاویلات اهل سنت)
برای بیان این مطلب است که آنچه الله اراده میکند، منفعت کامل است و آنچه فاجران میخواهند، مضرت کامل است. (ابوسعود)
از شما بگذرد آنچه که قبل تحریم صورت گرفته است. (بحر العلوم)
لغزشها و خطاهای شما را در گذرد. (بحر العلوم)
وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَوَاتِ أَن تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيمًا
و کسانیکه دنیا بر دین و اینجا را بر آخرت، اختیار کرده اند،... (تاویلات اهل سنت)
و این تبعیت از شهوات از این جهت است که تفکر در عاقبت امور را ترک کرده اند بخاطر طلب ریاست است ویا بخاطر فراخی که در دنیا خواسته اند، بوده است والا الله متعال کامل بیان کرده است. (تاویلات اهل سنت)
منظور از شهوات پیروی کنندگان، فاجران هستند و منظور از تبعیت، فرمانبرداری از آنها است. اما کسانیکه از شهوات آنچه را که شرع اجازه داده را انجام میدهند، پیرو شرع هستند نه پیرو شهوات. (ابوسعود)
گفته شده: اینان همان یهود و مسیحیان هستند. (ابوسعود
بعضی نیز گفته اند: مجوس هستند که خواهران و دختران برادر و خواهر را حلال میدانستند وقتی الله متعال این افراد را حرام گرداند، مجوس گفتند: شما دختر خاله و دختر عمه را حلال میدانید در حالیکه خاله و عمه بر شما حرام است، در نتیجه دختر برادر و خواهرتان نیز چنین است. پس این آیه نازل شد. (ابوسعود)
یعنی میخواهند که شما هم مثل خودشان زناکار شوید. (نسفی)
أَن تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيمًا
از حق کج شوید با موافقت با آنها در پیروی از شهوات خود و با حلال دانستن حرام خدا. (ابوسعود)
کج شدنی بزرگ به نسبت میل کسیکه گناهی را به ندرت بدون حلال دانستن آن انجام داده است. (ابوسعود)
يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُخَفِّفَ عَنْكُمْ ۚ وَخُلِقَ الْإِنْسَانُ ضَعِيفًا ﴿28﴾
النِّسَآء
تفسیر

هدف و اراده ی الله از تشریع این احکام و این نوع عبادات، از جهت تخفیف دادن به شما و بخاطر آسانگیری بر شما است. و انسان ضعیف خلق شده است چه در بنیه و چه در فطرت. نکته: همین احکام که در اسلام ثابت است و جاری است، آسان هستند و منظور از آسانگیری این نیست که بر اساس هوای خود و با ادعای سخت نگیر، احکام تغییر داده شوند.

مستندات
يُرِيدُ اللَّهُ أَن يُخَفِّفَ عَنكُمْ
الله متعال اراده دارد تا امر را بر شما آسان بگرداند برای همین برای شما ازدواج با کنیزان را اجازه داد. (بحر العلوم)
با حلال گرداندن نکاح کنیزان و دیگر رخصتها. (نسفی)
ضحاک: الله اراده میکند تا گناهانتان را از دوشتان بردارد. (بحر العلوم)
برای همین برای شما شریعت آسان و راحت و حنیف را بر شما شرع قرار داد. (بیضاوی)
بر ما امت محمدی سهل گرفته است و انچه بر امتهای گذشته تکلیف کرده است بر ما تکلیف نکرده است مثلا توبه ی آنها این بود که خود را بکشند و توبه ی امت محمدی این است که از ته قلب پشیمان شده و از آنچه مرتکب میشود برگردد، است. (تاویلات اهل سنت)
الله متعال به ما تخفیف داده و ما را بخاطر گناه و خلاف شرع که انجام میدهیم ریشه کن نکرده است همانطور که در مورد امتهای پیشین چنین کرده است. (تاویلات اهل سنت)
بر ما آسان گردانده است، عباداتی مثل حج و جهاد و غیر اینها را طوریکه انجام این عبادات از انجام عبادات راحتتر نیز آسانتر شده است. (تاویلات اهل سنت)
وَخُلِقَ الْإِنسَانُ ضَعِيفًا
ضعیف است و بر نکاح نمیتواند صبر کند. (بحر العلوم)
نمیتواند بر شهوت خود غلبه کند و نمیتواند بر سختی طاعت و عبادت، شکیبایی کند. (نسفی)
منظور انسان کافر است که سینه اش از عبادت به تنگ میآید و خسته میشود. (تاویلات اهل سنت)
انسان چه مسلمان و چه کافر ضعیف است که با انجام عبادات خسته میشود و مثل فرشتگان نیستند. (تاویلات اهل سنت)
هرچه به قیامت نزدیکتر میشویم، انسان ضعیف تر میشود برای همین بر این امت آسان گرفته است. (مظهری)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ ۚ وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا ﴿29﴾
النِّسَآء
تفسیر

ای کسانیکه ایمان آورده اید، نخورید اموال یکدیگر را به باطل و به وجه غیر شرعی مگر اینکه تجارتی باشد که با رضایت طرفین صورت گرفته باشد که این تجارت شرعی همراه با رضایت، حلال است و همدیگر را نکشید و خودکشی نکنید و چیزی را که باعث اعادم شدنتان میشود را نیز مرتکب نشوید. نکته: در تجارت رضایت طرفین معامله یک وجه است و وجه دیگر آن اینکه باید بر اساس عقود شرعی باشد حال اگر طرفین راضی باشند ولی معامله چیزی خلاف شرع باشد، آن جزو اکل مال به باطل است.

مستندات
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
خطاب با کلمه ی ندا و حرف تنبیه برای اظهار کمال اهمیت موضوع است. (ابوسعود)
لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ
منظور از اکل به باطل از طرقی است که مخالف شرع باشد مثل سرقت و خیانت و قمار و عقود ربا و غیر اینها که شرع مباح ندانسته است میباشد. (ابوسعود)
با قسم دروغ مال برادرتان را نخورید. (بحر العلوم)
إِلَّا أَن تَكُونَ تِجَارَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ
استثناء منقطع است. (ابوسعود)
یعنی مگر اینکه اموال، اموال تجاری باشند. (ابوسعود)
مگر تجارتی که با رضایت هم انجام شده باشد. (ابوسعود)
یعنی لیکن تجارتی را که با رضایت طرفین است را قصد کنید. (ابوسعود)
منظور از رضایت طرفین، رضایت در وقت ایجاب و قبول است. (ابوسعود)
در این آیه دلیل است بر اینکه بیع تعاطی و بیع موقوف اگر اجازه داده شود، جایز هستند. (نسفی)
دیگر اینکه همینکه در مجلس عقد، با رضایت ایجاب و قبول صورت گرفت، دیگر معامله تمام است و نیازی به تاخیر تا جدا شدن از همدیگر نیست. (نسفی)
بیع تعاطی: معامله بدون به زبان آوردن همینکه به فروشگاهی میروی و اجناس را انتخاب میکنی و بدون اینکه ایجاب و قبولی صورت گیرد، کارت میکشی و تمام میشود.
بیع موقوف: مال غیر را معامله میکنی و بعد به صاحب کالا خبر میدهی که آن را فروخته ای حال اگر مالک ان معامله را اجازه دهد، بیع جایز است.
گفته میشود منظور چشیدن برای خرید است که با رضایت مباح است. (بحر العلوم)
اکل مال به باطل از جنس تجارت نیست و تجارت از جنس اکل مال به باطل نیست. (تاویلات اهل سنت)
وَلَا تَقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ
یعنی کسانی را که از جنس خودتان یعنی مومن هستند را نکشید. (ابوسعود)
از حسن: برادرانتان را نکشید. (ابوسعود)
یعنی خودتان را با قرار دادن در معرض عذاب، هلاک نکنید. یعنی با انجام آنچه باعث عذاب میشود. (ابوسعود)
گفته شده است: خودکشی نکنید. (ابوسعود)
با انجام آنچه باعث اعدامتان میشود، خود را نکشید. (ابوسعود)
إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا
از آنجا که الله متعال در غایت مهربانی است، شما را از بعضی اشیاء نهی میکند. (ابوسعود)
چراکه شما را از قتل و گرفتن اموال نهی کرده است. (بحر العلوم)
وَمَنْ يَفْعَلْ ذَٰلِكَ عُدْوَانًا وَظُلْمًا فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَارًا ۚ وَكَانَ ذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا ﴿30﴾
النِّسَآء
تفسیر

و کسیکه این محرمات را از روی دشمنی با الله متعال و از روی ظلم به دیگران و یا خود، انجام دهد، زود باشد که وی را به آتشی وصف ناشدنی وارد خواهیم کرد و انجام این مجازات برای الله متعال آسان است. نکته: آنچه از عدوان در اینجا برداشت میشود به نظر میرسد به معنی دشمنی با الله متعال گرفتن با از روی استحلال انجام دهدی که مفسرین بیان کرده اند، همخوانی دارد چراکه خود انجام این قتل و اکل مال به باطل خودش مشخص است که دشمنی در حق شخص مقابل است حال وقتی عدوانا را میآورد، باید معنایی داده شود که از آن اهانت به شرع و استحلال حرام، برداشت شود.

مستندات
وَمَن يَفْعَلْ ذَٰلِكَ
کسیکه قتل را انجام دهد. (ابوسعود)
و این اکل مال به باطل را انجام دهد. (ابوسعود)
و یا حرامهاییکه قبلا بیان شد. (بیضاوی)
عُدْوَانًا وَظُلْمًا
به طریق افراط در تجاوز انجام دهد. (ابوسعود)
و انجام آنچه مستحق انجامش نیست. (ابوسعود)
گفته شده: عدوان یعنی تعدی به ظلم بر دیگری است. (ابوسعود)
ظلم به خود با انجام کاری که خود را در معرض عذاب قرار میدهد. (ابوسعود)
عدوان است چراکه تجاوز از حدود الهی است و ظلم است چراکه ظلم بر صاحب آن مال و آن نفس است. (تاویلات اهل سنت)
ظلم به خودش است. (تاویلات اهل سنت)
این وعید برای کسی است که حدو الهی را خوار شمرده است و حلال دانسته است. (تاویلات اهل سنت)
این وعید در حق حلال داننده ی حرام است و بیان مستحق داخل شدن به آتش بودن کسانیکه بدون حلال دانستن انجام میدهند همراه با وعده ی مغفرت است. (نسفی)
نه قتلی از روی خطا و قتل قصاص. (نسفی)
فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَارًا ۚ
بر آتش داخلش خواهیم کرد. آتشی مخصوص که هولناک و سخت عذاب است. (ابوسعود)
وَكَانَ ذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا
و این داخل کردن آنان بر آتش بر الله متعال، آسان است چراکه باعث آن محقق است و منصرف کننده ای از آن نیست. (ابوسعود)
إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرِيمًا ﴿31﴾
النِّسَآء
تفسیر

اگر شما از بزرگهای آنچه که از ان نهی شده اید، دوری کنید، گناهان شما را کفارت خواهم کرد و محو خواهم کرد و شما را داخل خواهیم کرد به مکانی پراحترام و همراه با احترام. نکته: اینکه گناهی را نباید کوچک شمرد، چراکه بخشیدن گناهان در دستان الله متعال است و ما نمیدانیم که کدام را خواهد بخشید پس این کوچک شمردن گناه باعث میشود که خود را از عذاب الهی، در امان ببینیم و این احساس در امان بودن از عذاب الهی کفر است. از طرف دیگر نیز انسان ممکن الخطا است و مرتکب گناه میشود و معصوم نیست پس از اینور هم همه ی گناهان را بزرگ نشماریم طوری که از بخشش الهی ناامید شویم که این نیز کفر است و ایمان بین ترس و امید است به ببخشش امیدوار و از عذابش در ترس باشیم.

مستندات
إِن تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ
اگر از بزرگهایی که از آن نهی شدید، اجتناب کنید.
از ابن مسعود: گناهان کبیره هرآنچه از حرامها که از اول سوره ی نساء تا ایه ان تجتنبوا یعنی تا آیه 31 است. (نسفی)
از ابن مسعود: کبیره سه است: 1- شرک به الله متعال. 2- ناامیدی از رحمت الله متعال. 3 خود را از مکر الله در امان دیدن. (نسفی)
گفته شده است: کبیره، انواع کفر است چراکه در قرائت آمده است از کبیر ماتنهون عنه یعنی همان کفر است. (نسفی)
گفته شده : کبیره هر گناهی که در شرع بر انجام آن، حدی (مجازات) تعیین کرده و یا وعید بر آن مترتب شده است. (نسفی)
گناه کبیره، گناهانی که حرام بودن آنها قطعی است. (بیضاوی)
از رسول الله ص: گناهان کبیره هفت هستند: شرک به الله متعال. قتل نفسی که قتل آن را حرام گردانده است. نسبت زنا به پاکدامنان. خوردن مال یتیم. ربا. فرار از جنگ. عاق والیدن (آزار دهنده ی پدر و مادر خود). (بیضاوی)
از ابن عباس: گناهان کبیره از هفت به هفتصد نزدیکتر هستند. (بیضاوی)
گفته اند: در اینجا منظور شرک به الله متعال است. (بیضاوی)
گفته شده: کبیره و صغیره بودن نسبی است یعنی به نسبت گناه بالاتر از خودش صغیره است و به نسبت گناه پایینتر از خودش کبیره است پس بزرگترین کبیره ها، شرک است و کوچکترین آنها، حدیث نفس است و بین این دو گناهان بسیاری هستند که به آنها کبیره و صغیره بودن صدق میکند و (بیضاوی)
مورد هفتم را تعرب بعد هجرت یعنی بادیه نشین شدن بعد هجرت آورده است. (العز بن عبدالسلام)
یا که نه است: شرک به الله متعال. قتل مومن. نسبت زنا به پاکدامنان. خوردن مال یتیم. ربا خواری. فرار از جنگ. عاق والدین (آزار دهنده ی پدر و مادر خود) و جادو و زنا و دزدی و الحاد به ظلم در بیت الحرام. (العزب بن عبدالسلام)
مفسرین گفته اند: این نماز تا آن نماز و این رمضان تا آن رمضان کفارت گناهان بین اینها هستند اگر از کبیره ها اجتناب کنند. (ابوسعود)
هیچ گناهی صغیره نیست اگر همراه اصرار بر ان باشد و هیچ گناهی کبیره نیست اگر همراه آن استغفار و طلب آمرزش باشد. (ابوسعود)
از رسول الله ص: آیا شما را از بزرگترین گناهان کبیره، آگاه سازم؟ بدانید که آن شرک به الله متعال است و عقوق والدین و قسم عمدی به دروغ است. (بحر العلوم)
نُكَفِّرْ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ
از گناهان صغیره، گذشت میکنیم و میآمرزیم. (بیضاوی)
آمرزیده شدن گناهان صغیره به دو چیز محقق میشود یکی به اجتناب از کبیره ها و دیگری با حسنات. (تاویلات اهل سنت)
از رسول الله ص: شفاعتم برای اهل کبائر از امت من، ثابت است. (تاویلات اهل سنت)
از حضرت علی: دعای زنی را شنید که میگفت: بار الها مرا از جمله کسانیکه مشمول شفاعت محمد میشوند، قرار ده، حضرت علی گفت: بلکه بگو: بار الها مرا از جمله ی فائزین و پیروزمندانت قرار ده، چراکه شفاعت محمد در حق اهل کبیره است و این آیه را تلاوت کردند. (تاویلات اهل سنت)
وقتی محو صغیره را با اجتناب کبائر بیان داشت بدین معنا نیست بدون اجتناب ، کفارت نمیشود بلکه آن در مشیت الهی است خواست ببخشد میبخشد و خواست مواخذه کند، مواخذه میکند. (تاویلات اهل سنت)
وَنُدْخِلْكُم مُّدْخَلًا كَرِيمًا
به مکانی نیک داخلتان میکنیم. (نسفی)
یعنی بهشت و آنچه از ثواب که وعده داده شده است. (بیضاوی)
داخل شدن همراه با کرامت و احترام. (بیضاوی)
وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۚ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا ۖ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ ۚ وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا ﴿32﴾
النِّسَآء
تفسیر

و تمنا نکنید آنچه را که الله متعال به فضل به بعضی از شما داده است بدانید که برای مردان سهمی از آنچه کسب میکنند، ثابت است وبرای زنان نیز سهمی از آنچه کسب میکنند ثابت است و بلکه از الله متعال از فضلش بخواهید. در نوع تقسیم و اختصاص سهم تمنای سهم دیگران را نکنید و نخواهید که ای کاش سهم شما هم مثل سهم آنان باشد چراکه الله متعال داناست و میداند که چه کسی را چه سهمی در نظر بگیرد. نکته: انسان همیشه ناراضی از وضعیت خودش است زن میخواهد مثل مرد باشد و مرد نیز اگر همیشه نگوییم در خیلی چیزها تمنا میکرد که ای کاش زن بود پس یادمان باشد که این احکام اسلامی را الله متعال که دانا به همه ی اشیاء است، حکم کرده است و وقتی یک متخصص و دانا حکم میکند آدم عاقل قبول میکند و اعتراض نمیکند.

مستندات
وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ
از آنجا که گرفتن مال دیگری به باطل و قتل نفس از آرزوی آنچه الله متعال به دیگران تفضل کرده است، ناشی میشود، پس آنان را از این آرزو و تمنا نهی فرمود. (نسفی)
چراکه این نوع قسمت الله متعال از روی حکمت و تدبیر و علم به احوال بندگانش است. (نسفی)
از ابن عباس: کسی آرزو نکند که ای کاش مال برادرش برای وی بود و همچنین نه زن وی را و نه مرکب وی را آرزو نکند، بلکه بگوید: بار الها مرا همانند آن رزق ده. (بحر العلوم)
مردان گفتند: ما را دو سهم است و زنان را یک سهم پس امید داریم که اجر اعمال ما نیز چنین باشد، در اینجا ام سلمه رض گفت: ای کاش جهاد بر زنان نیز فرض میشد پس این آیه نازل گشت. (بحر العلوم)
حسادت آن است که آرزو کنی که آنچه برای برادرت است را برای خود بخواهی و زوالش را از برادرت بخواهی و غبطه آن است که مثل آنچه برای دیگران است را برای خود بخواهی و این رخصت است. (نسفی)
لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبُوا
گفته میشود: زنان گفتند که از انجا که سهم ما کمتر است پس بار گناه ما نیز از مردان حتما کمتر است پس چنین نازل شد و فرمود: کسی از شما بیشتر از آنچه کسب کرده، آرزو و تمنا نکند. (بحر العلوم)
وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبْنَ
هر یک از مردان و زنان که از گناه کسب میکنند، بر آنان سهمی هست و زن بودن یا مرد بودن از آن کم نمیکند. (بحر العلوم)
اجر و گناه بر اساس مقدار ارث نیست بلکه بر اساس کسب هر یک است. (نسفی)
منظور از مال مکتسب، سهم الارث است هرچند که خودش کسب نکرده است بلکه بر این اساس سهم هر یک برای خودش است و به دیگری نمیرسد، پس انگار که کسب خودش است. (ابوسعود)
وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِن فَضْلِهِ
همه ی شما مردان و زنان از الله متعال روزی بخواهید. (بحر العلوم)
از الله بخواهید چراکه خزاینش را تمامی نیست و آنچه از فضل نزد دیگران است را نخواهید. (نسفی)
از رسول الله ص: از الله متعال از فضلش بخواهید که الله متعال از خودش خواستن را دوست دارد و بهترین عبادت انتظار حصول فرج در امور است. (ابوسعود)
ابن عیینه گوید: امر به مسالت نکرد مگر برای عطا کردن. (نسفی)
إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا
و الله متعال دانا است به اینکه کدام یک از شما مردان و زنان چه مقدار سهم را مستحق میشوید و میداند که بر چه کسی باید جهاد فرض شود. (بحر العلوم)
وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ ۚ وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا ﴿33﴾
النِّسَآء
تفسیر

و برای هر یک از شما، ولی هایی قرار دادیم برای ارث بری از آنچه که پدر و مادر و خویشان، بعد مرگ خود بجای میگذارند، و کسانیکه با آنان عقد موالاة بستید پس که سهمشان را به آنها بدهید. قطعا الله متعال بر هر چیزی گواه است و از جمله ی گواه بودن الله متعال همین نظارت بر اینکه شما سهم الارث را به صاحبش میدهید یا نمیدهید است. نکته: ترتیب ارث بری اینگونه است که اول اصحاب فرض، سهم میگیرند اگر آنها نبودند یا از آنها چیز بماند به عصبه ی میت میرسد و بعد اگر اینها نبودند، ذوی الارحام و اگر نبودند به مولی العتاقه یعنی کسیکه وی را آزاد کرده است و اگر نبود به مولی الموالاة تعلق میگیرد بعد به بیت المال.

مستندات
وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ
یعنی موالی شما را بیان کردیم یعنی ورثه را از فرزند و برادر و پسرعمو را بیان کردیم. (بحر العلوم)
موالی یعنی عصبه نیز گفته شده است یعنی عمو و پسرعمو و خویشاوندان. (بحر العلوم)
یعنی برای هر یک از شما وارثانی تعیین کردیم تا از شما ارث ببرند آنچه که شما ترک میگویید و آن ورثه پدر و مادر و خویشاوندان هستند. (بحر العلوم)
وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ
برای هرکس و هر چیزی، وارثانی قرار دادیم که ارث را احراز میکنند. (نسفی)
کلبی و مقاتل گویند: چنین بود که کسی با دیگری دوست میشد و با وی همپیمان میشد و وی را مثل فرزندان خود سهمی از میراث در نظر میگرفت. پس در این آیه فرمود که سهم آنان را بدهید و بعد این آیه با 75 سوره انفال منسوخ گردید. (بحر العلوم)
گفته میشود که برای این همپیمانان وصیت میکردند پس امر شد که از یک سوم به آنها داده شود. (بحر العلوم)
گفته میشود که منظور مولی الموالات است که به آنها یک ششم میدادند. (بحر العلوم)
مولی الموالاة: کسیکه وارثی ندارد و با دیگری عقد میکند که اگر جنایتی مرتکب شود، ارش و تاوانش بر گردن وی باشد و وقتی بمیرد، ارثش برای وی باشد. (درر الحکام شرح غرر الاحکام)
وراثت موالاة، نزد عامه ی صحابه ثابت است و این قول ما احناف است. تفسیر موالاة اینکه مردی یا زنی مسلمان میشود و عرب و آزاده نیز نیست و وارثی هم ندارد، به کسی میگوید: اگر جنایتی از من سر زد و دیه واجب شد، آن را بدهی و وقتی من مردم، از من ارث میبری و طرف نیز قبول کند، این قبول کننده ارث میبرد. (نسفی)
إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا
قطعا الله متعال گواه است که سهمشان را داده اید یا نداده اید. (بحر العلوم)
عالم غیب و عیان است و این وعده و وعید شدیدی است. (نسفی)
الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ ۚ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ ۚ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ ۖ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا ﴿34﴾
النِّسَآء
تفسیر

مردان بر زنان، سرپرستی دارند و این دو دلیل دارد یکی اینکه الله متعال مردان را بر زنان فضیلت در خلقت و عقل و رفتار داده است و دیگری اینکه این شوهران هستند که بر زنان نفقه میدهند و بر عهده ی مردان است که نفقه ی زنان خود را تامین کنند، پس زنان نیک زنانی هستند که فرمانبردار از الله متعال هستند و در وظایف محوله از الله اطاعت میکنند که در ضمن آن اطاعت از شوهر نیز هست و دیگر اینکه این زنان حافظ مردان و اموال و زندگی شوهرشان هستند. و دیگر زنانیکه با توجه به نشانه ها ناسازگاری احساس میکنید این است که آنان را نصیحت کنید و در رختخواب روی گردانی کنید و یا ترک آمیزش کنید از جهت تنبیه و بزنید البته زدنی که نه رنج آور باشد و نه اینکه نشانه ای از آن بماند که باعث توهین به زن شود. پس اگر در هر مرحله که مطیع شدند، دیگر به مجازات ادامه ندهید. قطعا الله متعال والای بزرگ است پس در رفتارتان مواظب باشید که الله بالاسر شما است. نکته: این امور که الله متعال برای چگونگی برخورد زن و شوهر بیان داشته است برای کسانی است که واقعا میخواهند زندگی زناشویی داشته باشند و آرامش حکم فرما باشد والا کسانی که از مردان و زنان به دنبال بهره وری به سود خودش است هیچگاه روی آرامش نمیبنند و برای همین است که با ادعای اصلاح قوانین و برابری زن و مرد، کانون خانواده دیگر از هم پاشیده است و چه بسا دیگر هیچ مردی به سمت همسر اختیار کردن نرود چراکه وقتی هزینه را بر مرد تحمیل کنیم دیگر از خیر زندگی زناشویی میگذرد و از راه حلال یا حرام، غریزه ی جنسی خودش را تامین میکند و این زن است که بی سرپرست و بی پناه میماند و دقیقا همین مساله را در خیلی از جوامع امروزی شاهد هستیم. نکته: ادبیات قرآنی را بهتر درک کنیم تا متوجه بشویم که قرآن دنبال چیست مثلا در همین آیه که اجازه ی زدن (ضرب) را میآورد باید یادمان باشد این آن زدنی که ما مردم برداشت میکنیم نیست چراکه در آیه 9 حجرات میآورد که اگر دو گروه از مومنان با هم کشتار (قتال ) کنند بین آنها اصلاح کنید در حالیکه این آیه در حق دو گروه مسلمانی نازل شده بود که با کفش همدیگر را زده بودند پس نه به معنی کشت و کشتار است که در شان مومن نیست که با مومن کشت و کشتار انجام دهد پس در اینجا نیز دعوای زن و شوهری است پس این ضرب و زدن در شان مسلمان نیست بلکه در معنا و ادای ضرب است. باشد که الله متعال ما را درک اهداف الله متعال را عنایت کند و بدون تفکر در آیه، نظر ندهیم و به چیزی که درست متوجه نشده ایم، اعتراض نکنیم.

مستندات
الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ
یعنی مردان بر سر زنان هستند و امر و نهی میکنند همانطور که والیان بر رعیت رسیدگی میکنند. (نسفی)
آیه در مورد شوهران نازل شده است. (تاویلات اهل سنت) یعنی منظور از الرجال، شوهران هستند.
دیگر اینکه دلیل بر این استکه نفقه ی زنان بر عهده ی شوهران است. (تاویلات اهل سنت)
اگر با استدلیل به این آیه کسی خواست بگوید که این نشان میدهد که نکاح دست اولیای زنان است باید به آنها گفت پس با توجه به این اظهارات، نفقه ی زنان نیز باید بر اولیا باشد در حالیکه کسی چنین چیزی را نه قبول دارد و نه چنین است. (تاویلات اهل سنت با تصرفات در کلمات)
روایت است که سعد ابن ربیع از سروران انصار: زن وی ناسازگاری کرد و شوهرش وی را سیلی زد و پدر زنش دخترش را پیش رسول الله ص به شکایت برد و رسول الله ص فرمود: از وی قصاص کند ؛یعنی مکافات کند؛ پس این آیه نازل شد و رسول الله ص فرمودند: ما حکمی را اراده کردیم و الله متعال حکمی دیگر اراده کرد و آنچه الله متعال اراده کرده است، خیر است. (ابوسعود)
بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ
این سیطره ی مردان بر زنان از این جهت است که الله متعال آنان را در قدرت و جنگ و نظر و عزم و به هوشیاری و نماز و روزه و جماعت و امامت و خطبه، بر زنان برتری داده است. و در تکبیر تشریق نزد امام ابوحنیفه برتری داده است. (نسفی)
و در نسب نیز به مردان منتسب میشوند. (نسفی)
وَبِمَا أَنفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ
و از این جهت که نفقه ی زنان بر عهده ی مردان است. (نسفی)
فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ
زنان دو قسم هستند: اولی زنانی که مطیع هستند و بر آنچه بر عهده ی آنان است در حق شوهران، ادا میکنند. (نسفی)
پس نیکان زنان: مطیع الله هستند و حقوق شوهر را بجای میآورند. (ابوسعود)
حَافِظَاتٌ لِّلْغَيْبِ
محافظان هستند در وقتی که شورهشان حضور ندارد در محافظت از ناموس و اموال و خانه . (نسفی)
حافظ اسرار شوهرانشان هستند. (نسفی)
رسول الله ص: بهترین زنان بعنوان همسر، زنانی هستند که وقتی به آنان مینگری خوشحالت میکنند و اگر به آنها امر کنی، فرمان میبرند و وقتی از آنان غایب هستی مال و نفس خود را حفظ میکنند و این آیه را تلاوت کردند. در این حدیث مال شوهر را به زنش نسبت داد و نشان میدهد که تصرف در اموال شوهر همانند تصرف در اموال خود زن است. (ابوسعود)
بِمَا حَفِظَ اللَّهُ
بخاطر اینکه الله متعال نیز آنان را حفاظت کرده است با توصیه به شوهرانشان که با زنان خود به نیکی رفتار کنید. (نسفی)
و یا بخاطر اینکه الله متعال آنان را در عصمت خود داشت تا که بر غیب محافظ باشند. (نسفی)
بدین خاطر که الله متعال با امر به حفظ غیب و تشویق و تهدید به آن، آنان را حفظ کرد. (ابوسعود)
یعنی با امری که حفظ حق الله و طاعت الله حساب میشود و آن به پاکدامنی و دلسوزی در حق شوهران است. (ابوسعود)
وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ
قسم دوم زنان کسانیکه عصیان میورزند و از اطاعت از شوهرشان، سر باز میزنند. (نسفی)
از ابن عباس: نشوز یعنی اینکه حقوق شوهر را وقعی ننهد و از وی فرمانبرداری نکند. (نسفی)
اشاره و ارشاد چگونگی قیام بر زنان است. (ابوسعود)
خوف؛ترس؛ حالتی است که در وقت حدوث یا گمان وقوع و یا علم به وقوع امری ناگوار بر قلب عارض میشود. (ابوسعود)
فَعِظُوهُنَّ
پس آنان را از عذاب الهی و از کتک کاری بترسانید. (نسفی)
عظه و وعظ: کلامی که قلبهای سخت را نرم میکند و طبایع رمنده را آرام میکند. (نسفی)
با تهدید و ترغیب نصیحت کنید. (ابوسعود)
وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ
از همخوابی با آنان دوری کنید یعنی از آمیزش دوری کنید. (نسفی)
و یا اینکه منظور این استکه رویش را از زنش بگرداند در حالیکه در یک تشک هستند چراکه نگفت از تشک دوری کنید. (نسفی)
وَاضْرِبُوهُنَّ
و آنان را بزنید زدنی که رنج آور نباشد. (نسفی)
ضربی نه رنج آور و نه عیب آور. (ابوسعود) یعنی زدنی که نه باعث رنج شود و نه باعث رسیدن عیبی به وی شود.
نخست امر به موعظه کرد اگر افاقه نکرد امر به ترک در همخوابی امر کرد اگر این نیز فایده ای نداشت امر به ضرب کرد. (نسفی)
فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ
اگر با ترک ناسازگاری از شما اطاعت کرد. (نسفی)
فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا
پس از تعرض و آزار آنان دست بردارید. (نسفی)
إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا
اگر دستان شما بر بالای زنان است پس بدانید که قدرت الله بر شما بزرگتر از قدرت شما بر زنانتان است. پس از ظلم به آنان بپرهیزید. (نسفی)
یعنی الله متعال که بزرگ و والا است، با این وجود شما نافرمانی میکنید و بعد توبه میکنید و الله متعال نیز توبه ی شما را میپذیرد پس شما نیز اولی به این هستید که وقتی کسی به بدی میکند، وبعد از بدی خود برگشت، وی را ببخشید. (نسفی)
وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا إِنْ يُرِيدَا إِصْلَاحًا يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا ﴿35﴾
النِّسَآء
تفسیر

و اگر شما اهل و خانواده ی زن و شوهر، متوجه شدید که بین آنها اختلافی هست و قصد جدایی دارند، پس شما اولیای هر دو، یک نفر از طرف مرد و دیگری از طرف زن، را بعنوان حکم به پیش این دو بفرستید، اگر قصد این دو حکم اصلاح باشد و یا قصد هردوی زوجین اصلاح باشد، الله نیز توفیق همدلی میدهد. قطعا الله متعال دانا و آگاه است و باید که هدف زن و شوهر و حکمین، خیر باشد و مواظب خودشان باشند.

مستندات
وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا
شقاق دشمنی و اختلاف چراکه هر دو کاری انجام میدهد که باعث سختی بر دیگری میشود و یا به طرفی میل میکند که دیگری به آن میل ندارد. (نسفی)
بعد به اولیای زنان گفت: اگر اختلاف بین زن و شوهر را متوجه شدید. (بحر العلوم)
اگر جدایی بین آنها را متوجه شدید و مشخص نشد که ناسازگاری از کدام یک است. (بحر العلوم)
فَابْعَثُوا حَكَمًا مِّنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِّنْ أَهْلِهَا
کسی را که برای حَکَمیت و اصلاح بین این دو، صلاحیت داشته باشد. (نسفی)
برای اصلاح بین زوجین بفرستید. (ابوسعود)
اینکه از هر دو طرف حکم خواسته میشود از این جهت است که خویشاوندان به هم شناخت بیشتری دارند و خواهان صلاح هم هستند و نفس نیز به آنان آرام میگیرد در نتیجه آنچه در درون دارند را راحتتر بیان میکنند. (نسفی)
إِن يُرِيدَا إِصْلَاحًا
اگر عدل بین آنها را اراده کنند پس با نصیحت و زجر و نهی برخورد کنند. (بحر العلوم)
اگر قصد هر دو حکم خیر باشد به اصلاح برکت مییابند. (نسفی)
از ابن عباس: اگر هر دوی زن و شوهر قصدشان اصلاح باشد. (تاویلات اهل سنت)
يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا ۗ
الله متعال به صلاح توفیق دهد. (بحر العلوم)
گفته میشود: هر یک از این دو به اصلاح بپردازند، صلح بین زوجین برقرار خواهد شد. (بحر العلوم)
إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا
الله دانای به این دو است و آگاه به نصیحت آنان است. (بحر العلوم)
در این آیه اثبات تحکیم است. (بحر العلوم)
الله به اراده ی حکمین دانا است و آگاه است که کدام یک از زوجین ظالم هستند. (نسفی)
حکمین حق تفرقه و جدایی بین زوجین را ندارند. (نسفی)
الله تعالی عالم به ظاهر و باطن است پس میداند که چگونه اختلاف را بردارد و چگونه توفیق عنایت کند. (نسفی)
وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ۖ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا ﴿36﴾
النِّسَآء
تفسیر

و الله متعال را یگانه بدارید و از وی تعالی اطاعت کنید و هیچ چیز و هیچ کس را شریک وی تعالی قرار ندهید و به پدر و مادر، نیکی کنید و به خویشاوندان نیز نیکی کنید و به یتیمان حقشان را نگهدارید و نیکی کنید و به مساکین نیز نیکی کنید و به همسایه که خویش نیز هست و به همسایه که خویش نیست و به همراه و همنشین و همسفر نیز نیکی کنید و به مهمان و به مسافر در راه مانده و به بندگان نیز نیکی کنید. قطعا الله متعال متکبر فخرفروش را دوست ندارد. نکته: دوست نداشتن الله به مثابه ی عذاب دادن است.

مستندات
وَاعْبُدُوا اللَّهَ
گفته شده است: بندگی به چهار چیز است: 1- وفای به عهد. 2 – رضا به موجود. 3- حفظ حدود. 4- صبر بر مفقود. (نسفی)
الله را یگانه بدانید. (تاویلات اهل سنت)
از الله متعال اطاعت کنید. (تاویلات اهل سنت)
خطاب به کفار است یعنی الله متعال را یگانه بدارید. (بحر العلوم)
گفته میشود که خطاب به همه است: در حق مومنان امر به اطاعت است و در حق منافقین امر به اخلاص است و در حق کفار امر به توحید است. (بحر العلوم)
عکرمه از ابن عباس: هر عبادت که در قرآن است منظور همان توحید است. (بحر العلوم)
وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ۖ
و بر شرک نمانید. (بحر العلوم)
بت و غیر آن را شریک ندارید. (نسفی)
هیچ قسم شرکی از جلی و خفی به وی تعالی نورزید. (ابوسعود)
وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا
با قول و فعل به هر دوی والدین، و با انفاق در وقت نیاز نیکی کنید. (نسفی)
وَبِذِي الْقُرْبَىٰ
و به هرکسی که بین تو و وی، خویشاوندی باشد از برادر و عمو و غیر اینها. (نسفی)
صله ی رحم بر هر دو طرف لازم و فرض است و احسان باید از هردو طرف باشد و این فرض است. (تاویلات اهل سنت)
وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ
در مورد یتیمان امر به وصیان است که در حفظ مال یتیم بکوشند و به مهربانی رفتار کنند. (تاویلات اهل سنت)
از اجنبیان. (ابوسعود)
یعنی بر شما لازم است که مساکین را غذا دهید. (بحر العلوم)
وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ
کسیکه همسایگیش به تو نزدیک است. (نسفی)
جار قریب، همسایه که خویشاوند نیز هست. (نسفی)
همسایه که در دین و نسب نیز با تو نسبتی دارد. (ابوسعود)
وَالْجَارِ الْجُنُبِ
همسایه که به تو نسبتی ندارد. (نسفی)
از رسول الله ص: همسایه سه است: همسایه ایکه سه حق برگردنت دارد حق همسایگی و حق خویشاوندی و حق اسلام. دیگری دو حق دارد حق همسایگی و حق اسلام و دیگری همسایه ای است که یک حق دارد و آن حق همسایگی است یعنی همسایه که از اهل کتاب است. (ابوسعود)
در بحر العلوم بجای اهل کتاب کافر را آورده است. (بحر العلوم)
وَالصَّاحِبِ بِالْجَنبِ
یعنی زوجه. (نسفی)
یعنی رفیق در امری نیک مثل در تعلیم و صنعت و سفر. (ابوسعود)
از حضرت علی: هرکس که با تو رفیق و همراه شود چه در سفر و یا شریک در درس و یا کسیکه در مجلسی و مسجدی همنشینت شود. (نسفی)
وَابْنِ السَّبِيلِ
غریب یا مهمان. (نسفی)
مهمان که پیش شما میآید و مهمان تا سه روز است و بعد آن صدقه حساب میشود. (بحر العلوم)
مسافر در راه مانده. (نسفی)
وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ
بندگان و کنیزان. (نسفی)
در روایت آمده است: از آنچه میخورید به بندگان نیز بدهید و از آنچه میپوشید بپوشانید و آنان را به کاری که طاقتش را ندارند تکلیف نکنید چراکه اینان نیز از گوشت خون هستند و خلقی مثل خودتان هستند. (بحر العلوم)
از مالک بن انس از رسول الله ص: آنقدر جبرئیل در مورد همسایه توصیه کرد که گمان کردم که به همسایه نیز ارث برسد و آنقدر جبرئیل در مورد زنان توصیه کرد که گمان کردم که طلاق آنها حرام خواهد شد و آنقدر جبرئیل در مورد بندگان توصیه کرد که گمان کردم که برای بندگی مدتی ذکر خواهد شد که بعد آن خود به خود آزاد شوند و آنقدر جبرئیل در مورد مسواک توصیه کرد که گمان کردم که دهانم لخت شود و گوشتش کنده شود و آنقدر جبرئیل در مورد نماز شب توصیه کرد که گمان کردم که قطعا بهترین امت من اصلا شبی را نخوابند. (بحر العلوم)
إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا
مختال، متکبری که خویشاوند بودن و همسایه بودن کسی را ننگ بداند برای همین به آنان نظر و مهربانی ندارد. (نسفی)
فخور، شایستگی و نیکی خود را از برای فخر فروشی و تکبر، بر میشمارد. اگر این مناقب را از برای اعتراف به نعمت الله بر شمارد، شکرگزار است. (نسفی)
شکر خدای بجای نیاورد بلکه آن را مایه فخر فروشی قرار میدهد و بر مردم تکبر میورزد. (بحر العلوم)
بر خویشان و همسایگان و رفقا، فخر فروشی میکند. (ابوسعود)
و این دو صفت، علت دوست نداشتن الله متعال آنها را است. (ابوسعود)
الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَيَكْتُمُونَ مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ۗ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا ﴿37﴾
النِّسَآء
تفسیر

آن مختال فخور کسانی هستند که از ادای واجبات بر گردن خود بخل میورزند و دیگران را نیز امر به بخل میکنند و آنچه را که الله متعال از مال و علم به آنان از فضل خودش داده است را کتمان و مخفی میکنند. و ما برای کافران حقیقی و کسانی که کتمان نعمت میکنند، عذابی بس اهانت کننده، مهیا کرده ایم.

مستندات
الَّذِينَ يَبْخَلُونَ
مختال فخور کسانی هستند که بخل میورزند. (نسفی)
کسانیکه بر آنچه بر گردنشان واجب شده است، بخل میورزند. (مظهری)
وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ
یعنی هم آنچه را که دست خودشان است را دریغ میورزند و همینطور چیزهایی که دست دیگران است را نیز دریغ میورزند و به دیگران امر میکنند تا بخل بورزند از این جهت که سخاوت را دشمن میدارند. (نسفی)
بخل یعنی اینکه خودت بخوری و به دیگران نخورانی و شح یعنی اینکه نه خود بخوری و نه دیگران را بخورانی و سخاوت این است که خود بخوری و به دیگران نیز بخورانی و جود یعنی اینکه بخورانی و نخوری. (نسفی)
رسول الله ص: سخی نزدیک به الله هست و نزدیک به بهشت است و نزدیک به مردم است و دور از آتش و بخیل دور از الله و دور از بهشت و دور از مردم است و نزدیک به آتش است و اینکه نادان سخی برای الله دوستتر از عابد بخیل است. (مظهری)
دیگران را به بخل امر میکردند از این جهت بوده است که وقتی کسی گناهی انجام میدهد برای اینکه عیبش آشکار نشود دیگران را نیز به آن تشویق میکند. (بحر العلوم)
بخل در دین همان منع واجب است. (احکام القرآم جصاص)
از نظر دینی اطلاق کلمه ی بخل جایز نیست مگر اینکه فاعل آن کبیره ای را مرتکب شود. (احکام القرآم جصاص)
وَيَكْتُمُونَ مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ
گفته اند: در مورد یهود نازل شده است که صفت محمد رسول الله ص را کتمان میکردند. (نسفی)
در مورد یهود نازل شده است که به انصار میگفتند که در راه خدا خرج نکنید چراکه ما میترسیم که فقیر بمانید. (بیضاوی)
و آنچه الله متعال از مال و فراخی به آنان داده است، را مخفی میدارند. (نسفی)
در حدیث امده است: وقتی الله متعال به کسی نعمتی میدهد، دوست دارد که اثر آن نعمت در وی دیده شود. (نسفی)
از مال و علم را کتمان میکنند و اینان اولی به ملامت هستند. (بیضاوی)
وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُّهِينًا
عذابی که به وسیله ی آن در آخرت مورد اهانت واقع میشوند. (نسفی)
یعنی کسیکه شان وی این باشد، پس وی کافر به نعمت الهی است پس کسی که کفران نعمت کند، مستحق اهانت است همانطور که به نعمت اهانت کرده است.(بیضاوی)
وَالَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ ۗ وَمَنْ يَكُنِ الشَّيْطَانُ لَهُ قَرِينًا فَسَاءَ قَرِينًا ﴿38﴾
النِّسَآء
تفسیر

و کسانیکه انفاق میکنند از روی ریا و اینکه مردم وی را بستایند در حالیکه به الله متعال ایمان و باور ندارند و به روز رستاخیز و واپسین که محل جزای اعمال است نیز باور ندارند و کسیکه همدم و یارش شیطان باشد چه بد یار و همدمی است این شیطان. اینکه اگر شیطان با کسی رفیق شود، کارش این میشود که انفاقش نیز از روی ریا باشد و اینکه اگر کسی کارش ریا باشد و به الله و آخرت ایمان نداشته باشد در آخرت، با شیطان در جهنم خواهد بود و مشخص است که چه بد همراهی است این شیطان.

مستندات
وَالَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَاءَ النَّاسِ
گفته اند: در حق منافقین نازل شده است که از جهت ریا انفاق میکردند و از جهت ریا نماز میخواندند تا با مومنان موافق امده باشند در حالیکه به الله و قیامت ایمان نداشتند. (تاویلات اهل سنت)
در حق کسانیکه به مشرکان در روز بدر طعام داده اند نازل شده است و آنان رؤسای اهل مکه بودند. (بحر العلوم)
بعضی گفته اند در شان کسانی نازل گشت که در راه دشمنی با رسول الله ص کوشش میکردند و از جهت ریا انفاق میکردند و هدفشان، ریاست بوده است. (تاویلات اهل سنت)
یعنی انفاق میکنند تا مردم به آنها بگویند چه با سخاوت است و هدفشان کسب رضای الله نیست. (خازن)
رسول الله ص: الله متعال فرموده است: من بی نیازترین شریکان هستم هرکس دیگری را درکاری با من شریک سازد وی و شریکش را برای هم وامیگذارم. (خازن)
هرکار خیری که بنده از برای غیر وجه الله انجام دهد، قربت حساب نمیشود و مستحق ثواب نیز نمیشود چراکه کسیکه برای ریا انجام میدهد عوض دنیوی را میخواهد از قبیل ذکر جمیل و ستوده شدن پس این اصلی ثابت است که هرکس بر انجام کار خیرش عوض دنیوی مد نظر داشته باشد قربت نیست مثل اجرت بر انجام حج و نماز و دیگر قربتها که هر گاه در مقابلش عوض دنیوی خواسته شود، از قربت بودن خارج میشود و دانسته شد که راه کسب ثواب این است که فقط بوجه الله انجام شود و ثابت شد که جایز نیست که بر انجام خیر مستحق اجرت گردد و اجاره بر کار خیر نیز باطل است. (احکام القرآن جصاص)
وَلَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ
نه الله متعال را یگانه میدارند و نه به معاد که در آن جزای اعمال است ایمان دارند. (خازن)
وَمَن يَكُنِ الشَّيْطَانُ لَهُ قَرِينًا فَسَاءَ قَرِينًا
یعنی هرکس که شیطان یار و همدمش باشد، چه بد یاری است. (خازن)
در آخرت برای هر کافری شیطانی همدم است و در زنجیر هستند. (خازن)
چراکه این شیطان است که آنان را بر بخل و ریا و هر شری، باعث شده است. (نسفی)
ممکن است که این دوستی شیطان در دنیا باشد و یا اینکه در آخرت باشد. (تاویلات اهل سنت)
مساله ای که بین تمام اقوام و تمام مردم از مشرک و مومن هست اینکه همگی بر اینکه شیطان بد و پلید است و فرشته خوب و نیک است، اتفاق نظر دارند در حالیکه هیچ یک را کسی ندیده است و این دلیل بر این است که اینان شنیده اند و معلوم است که انبیا برای آنها بیان کرده اند پس دلیل وجود نبوت است. (تاویلات اهل سنت)
وَمَاذَا عَلَيْهِمْ لَوْ آمَنُوا بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّهُ ۚ وَكَانَ اللَّهُ بِهِمْ عَلِيمًا ﴿39﴾
النِّسَآء
تفسیر

و چه بر سرشان میآمد اگر که به الله متعال ایمان میآوردند و به روز آخرت نیز همچنین و در راه الله متعال انفاق میکردند. در حالیکه الله متعال به آنان داناست و میداند که به چه هدفی انجام میدهید و باورتان چیست. نکته: آنچه باید توجه داشت این است که وقتی عده ای انسانیت را مطرح میکنند الله متعال انان را به تفکر فرامیخواند و میفرماید اگر این انسانیت را همراه باور به الله متعال و اخرت انجام دهید هیچ ضرری متوجه شما نمیشود بلکه باعث میشود که دنیا و آخرتتان آباد گردد پس هیچ عاقلی همراه کار خیر، الله متعال که خالقش است و در رد آن کسی را دلیلی نیست، انکار نمیکند بلکه همراه ایمان انجام میدهد تا مطمئن باشد که در اخرت نیز جزو نجات یافتگان خواهد بود.

مستندات
وَمَاذَا عَلَيْهِمْ لَوْ آمَنُوا بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ
یعنی چیزی بر علیه آنان نیست اگر بجای کفر به الله ایمان میآوردند و به روز آخر ایمان میآوردند. (بحر العلوم)
گفته میشود: بر انان عذابی نبود اگر بر الله و روز اخر ایمان میآوردند و صدقه میدادند. (بحر العلوم)
یعنی در ایمان آوردن و انفاق فی سبیل الله چه تبعاتی و چه وبالی بر آنها است؟ منظور توبیخ و ذم آنان است. (نسفی)
یعنی آنانکه به جهت ریا و ریاست و بقای در ریاست انفاق میکردند اگر در راه الله اینکار را انجام میدادند، ریاست و حسن ذکر برایشان حاصل میشد بلکه اگر ایمان میآوردند یاد و خاطره اشان بیشتر میشد بعنوان مثال کسانی مثل عبدالله ابن سلام که ایمان آوردند همان منزلت را حفظ کردند و بعد مرگشان نیز ذکر خیرشان ماند ولی کسانیکه همزمان با وی بودند وایمان نیاوردند، یادی از انان نمانده است. (تاویلات اهل سنت)
وَأَنفَقُوا مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّهُ
و چیزی بر علیه آنان نبود اگر بجای بخل و ریا در راه الله انفاق میکردند. (بحر العلوم)
وَكَانَ اللَّهُ بِهِمْ عَلِيمًا
و الله متعال داناست به اینکه اینان ایمان نیاورده اند. (بحر العلوم)
الله متعال دانای به ثواب اعمال انان است و از ثواب اعمالشان ذره ای ظلم به خرج نمیدهد. (بحر العلوم)
وعید به آنان است. (نسفی)
الله متعال همیشه بر انان علم دارد و لیکن بر این عملشان واگذاشت تا بدانند که عصیان کسی برای الله متعال ضرری نمیرساند و اطاعت کسی نفعی برای الله متعال نمیرساند بلکه ضرر و نفع به خودشان میرسد. (تاویلات اهل سنت)
این جمله تحذیر و آگاهی دادن به انان است که بدانند که الله متعال بر انان داناست پس بر حذر باشند چراکه کسیکه بداند کسی مراقب اعمالش هست، بیشتر میترسد. (تاویلات اهل سنت)
یعنی در وقت خلق آنان الله متعال به آنان عالم بود تا خلائق بدانند که مخالفت انان با الله متعال هیچ ضرری برای الله تعالی ندارد. (تاویلات اهل سنت)
إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ ۖ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا ﴿40﴾
النِّسَآء
تفسیر

قطعا الله متعال ظلمی حتی به اندازه ی کوچکترین اشیاء در حق کسی، انجام نمیدهد، اگر این ذره، نیکیی باشد، آن را چند برابر میکند، و از پیش خودش نیز اجری بس بزرگ عطا میکند.

مستندات
إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ
ذره مورچه ی کوچک را گویند. (نسفی)
از ابن عباس: خاک را به دستش گرفت و بر آن فوت کرد و گفت: هر یک از اینها، ذره هستند. (نسفی)
همان است که در شعاع و نور آفتاب آشکار میشود. (بحر العلوم)
گفته شده: هر یک از اجزای غبار که از روزنه دیده میشود، ذره است. (نسفی)
به اندازه ی کوچکترین چیز مثل ذره، از اجرش کم نمیکند و در عذابش زیاد نمیکند. (بیضاوی)
اشاره به این دارد که هرچند نیکی کم ارزش باشد، جزایش بزرگ است. (بیضاوی)
این قبیل آیات والله اعلم، هدفش بیان این مطلب است که جاهل با دیدن درد در کودک و ناگواری در آنها، گمان نکند که اینها ظلم هستند بلکه این صحت و سلامت فضل الهی هستند نه اینکه حقی برای آنها باشد. (تاویلات اهل سنت)
از رسول الله ص: الله متعال به مومن ظلمی نمیکند اگر حسنه ای داشته باشد برایش پاداش میدهد این پاداش ممکن است رزقی در دنیا باشد و یا جزایی در آخرت باشد. (تاویلات اهل سنت)
وَإِن تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا
اگر به اندازه ی ذره ای، نیکی باشد، ثواب آن را دو چندان میکند. (نسفی)
در قرائت مکی و شامی، یضعّفها امده است. (نسفی)
یعنی اگر ذره ای به حسناتش اضافه کند الله متعال آن را چند برابر میکند تا که مثل کوه احد میشود و برایش بهشت واجب میگرداند. (بحر العلوم)
از عثمان نهدی، به ابوهریره گفت: از تو به من خبر رسیده است که میگویی که رسول الله ص فرموده اند که الله متعال به بنده ی مومنش در قبال حسنه اش، هزار هزار حسنه میدهد، ابوهریره گفت: نه چنین نگفته ام بلکه شنیدم که رسول الله ص میفرمود: دو هزار هزار حسنه میدهد و بعد این آیه را تلاوت کرد. منظور کثیر بودن است نه محدود کردن به یک عدد. (ابوسعود)
وَيُؤْتِ مِن لَّدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا
به صاحب نیکی و حسنه، از پیش خودش، پاداشی عظیم میدهد. (نسفی)
اجر عظیم یعنی بهشت. (بحر العلوم)
حساب کنید آنچه الله متعال عظیم بگوید آن الله که متاع دنیا را قلیل میداند، چه عظمتی خواهد داشت. (نسفی)
این آیه دلالت دارد بر اینکه مرتکب کبیره جاودان در جهنم نخواهد ماند چراکه دارای حسنات زیاد است. (نسفی)
فضل را اجر نامید چراکه تابع اجر است. (بیضاوی)
از ابن مسعود: در سوره نساء پنج آیه هست که آنها برای من از دنیا و آنچه در آن است، محبوبتر است:
1-: إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ [سورة النساء: 31] الآية.
2-: وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ [سورة النساء: 64] الآية.
3-إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ الآية.
4: إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ [سورة النساء: 48] الآية.
5-: ومَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ [سورة النساء: 123] الآية. (بحر العلوم)
فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَىٰ هَٰؤُلَاءِ شَهِيدًا ﴿41﴾
النِّسَآء
تفسیر

چگونه خواهد بود، حال و عکس العمل مشرکین و کفار و منافقین وقتی که در روز قیامت بر علیه آنان، گواهانی بیاوریم که بر عمل کرد آنان گواهی دهند که همان انبیاء الهی هستند و تو را بیاوریم ای محمد بعنوان شاهد تا بر رسولان و بر امتت شاهد باشی. نکته: هر چند در تفاسیر در مورد اینکه منظور مشرکان و کفار و منافقین هستند ما نیز باید این سوال را از خود داشته باشیم که وقتی در پیشگاه پروردگار حاضر شدیم و گواهان نیز حاضر شوند، حال ما چگونه خواهد بود و طوری رفتار کنیم که در آن روز خجل نباشیم.

مستندات
فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ
حال مشرکان و منافقین چگونه خواهد بود. (خازن)
چه خواهند کرد و حالشان چگونه خواهد بود؟ (بحر العلوم)
وقتی که نبی آن قوم را بعنوان شاهد آورده شود که بر رساندن رسالت، گواه هستند. (بحر العلوم)
نبی هر قوم بر انچه انجام داده اند گواهی دهند. (نسفی)
که بر فساد عقایدشان و زشتی کردارشان گواهی دهند. (بیضاوی)
وَجِئْنَا بِكَ عَلَىٰ هَٰؤُلَاءِ شَهِيدًا
و تو نیز بر امتت شاهد هستی. (نسفی)
گواه بر ایمان ایمان آورندگان و بر کفر کفر ورزندگان و بر نفاق منافقین. (نسفی)
و تو بر صدق آن شاهدان گواهی دهی چراکه عقاید آنان را میدانی و اینکه شرع تو جامع قواعد آنان است. (بیضاوی)
گفته اند که بر کفار گواه خواهی بود. (بیضاوی)
و تو را بیاوریم بعنوان شاهد بر اینکه امتت تصدیق کرده اند. چراکه امت محمدی بر امتهای تکذیب کننده، گواهی میدهند که آنان را رسالت امده است. شهادتشان اینگونه است که در روز قیامت الله متعال بر امتهای پیشین گوید: آیا رسولان من پیامهای من را به شما رساندند؟ امتها جواب دهند: خیر. و رسولانشان گویند ما بر رساندن رسالت گواه داریم. الله تعالی گوید: شاهدان شما چه کسانی هستند؟ گویند: امت محمد پس امت محمد آورده شود و به تبلیغ رسالت رسولان گواهی دهند بر اساس آنچه از وحی از داستان رسالت آن دانسته بودند. (بحر العلوم)
يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَعَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوَّىٰ بِهِمُ الْأَرْضُ وَلَا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا ﴿42﴾
النِّسَآء
تفسیر

در آن روز یعنی در روز قیامت کفار به الله متعال و نافرمانان از رسول الله ص دوست خواهند داشت که ای کاش که همانند خاک بودند و مثل خاک میشدند و اصلا انسان نبودند و اینان در آن روز قادر به کتمان سخنی از الله متعال نیستند. نکته: همانطور که در اینجا کفار آخرت را انکار میکنند و هر سخنی را در شان الله متعال روا میدارند در آن روز وقتی همه چیز را عیان میبینند آرزویشان این است که با خاک یکسان میشدند و آرزو میکنند که ای کاش در دنیا چیزی را کتمان نمیکردند.

مستندات
يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَعَصَوُا الرَّسُولَ
یعنی کفار تمنا کنند، (بحر العلوم)
یعنی به الله کفر ورزیده اند. (نسفی)
اشاره به سختی و بدی حال کفار است. (ابوسعود)
لَوْ تُسَوَّىٰ بِهِمُ الْأَرْضُ
که زمین آنان را فرو میبرد. (بحر العلوم)
ای کاش خلق نمیشدند. (بیضاوی)
یعنی خاک میشدند و بر آن همه راه میرفتند. (بحر العلوم)
اگر دفن کرده میشدند و بر آن خاک برابر میکردند همانطور که با مردگان انجام میشود. (نسفی)
یا اینکه دوست داشتند که مبعوث نمیشدند و آنها و زمین برابر میشدند. (نسفی)
یا اینکه حیوانات به خاک تبدیل میشدند پس حال حیوانات را دوست میدارند. (نسفی)
وَلَا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا
و از خدا سخنی را کتمان نکنند. این کلامی مستانف است چراکه آنچه عمل کرده اند نزد الله متعال آشکار است و نمیتوانند کتمان کنند. (بحر العلوم)
یعنی قادر بر کتمان نیستند چراکه اعضای بدنشان بر علیه آنان شهادت میدهند. (نسفی)
بعضی نیز مربوط به قبل دانسته و چنین معنی کرده اند: دوست داشتند که به خاک تبدیل میشدند و دوست داشتند که از الله کلامی را کتمان نمیکردند چراکه الله متعال ظاهر کننده ی دروغ آنان است. (بحر العلوم)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا ﴿43﴾
النِّسَآء
تفسیر

ای کسانی که ایمان آورده اید به نماز نزدیک نشوید در حالیکه مست هستید، یعنی در وقت نماز مست نباشید. تا وقتیکه بدانید که چه میگویید، و در وقت جنابت نیز نزدیک نماز نشوید یعنی بی طهارت نماز نخوانید بلکه با طهارت کامل باشید، مگر اینکه مسافر باشید و آب نیابید که در اینصورت با تیمم میتوانید نماز بخوانید، و اگر که بودید بیمار که آب ضرر داشته باشد و یا که مسافر بودید و یا که کسی از شما از مکان قضای حاجت امد یعنی اجابت مزاج کرد، و یا اینکه زنان را دست زدید یعنی با آنها آمیزش داشتید، پس در این مواقع اگر آب نیافتید و قدرت بر استعمال آن نیافتید، پس باید که قصد کنید و تیمم کنید بر جنس زمین که پاک است پس برای تیمم که قصد کردید، صورت خود و دستهای خود را مسح کنید. قطعا الله متعال که چنین احکامی را برای شما امر میکند، بخشنده و در گذرنده و آمرزنده است.

مستندات
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنتُمْ سُكَارَىٰ
شروع با ندا و حرف تنبیه برای مبالغه در این مطلب است که باید بر اساس موجب نهی عمل شود. (ابوسعود)
بعضی گفته اند که منظور مستی از شراب است و این قول ابن عباس و ابراهیم و قتاده است و مجاهد و حسن گویند: تحریم خمر آن را منسوخ کرده است و ضحاک گوید منظور مستی خواب است. (احکام القرآن جصاص)
وقتی عبدالرحمن بن عوف غذا و شراب ساخت و عده ای از صحابه را دعوت کرد و این در زمان مباح بودن خمر بود و خوردند و نوشیدند و وقت نماز مغرب شد و یکی امامت کرد و قل یا ایها الکافرون را بدون لا، قرائت کرد پس این آیه نازل شد. (نسفی)
یعنی در این حالت نزدیک نشوید. (نسفی)
اینکه نماز را در اینجا مکان نماز گرفته شود با حتی تعلموا ما تقولون، همخوانی ندارد و همان معنی به نماز نزدیک نشوید درست است. (ابوسعود)
گویا بدین معنا است که در وقت نماز مست نشوید و برای همین وقتی این آیه نازل شد خمر خواری نمیکردند تا بعد عشا و بعد عشا میخوردند و تا صبح مستی برداشته میشد و میدانستند که چه میگویند. (ابوسعود)
به مکان نماز نزدیک نشوید در حالیکه مست هستید و یا جنب هستید و این از ابن مسعود روایت شده است. (تاویلات اهل سنت)
دلیل بر این است که شخص مست نیز مخاطب شرع است. بر این اساس طلاقش و عقودش منعقد است. (تاویلات اهل سنت)
حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ
تا اینکه بدانید چه قرائت میکنید. (نسفی)
در این آیه دلالت است بر اینکه در نماز قولی فرض است پس نهی از نزدیک شدن به آن از جهت ترس اینکه این قول ترک شود است و یا اینکه ترس این وجود دارد که به ان قول چیزی که از ان نیست، داخل کرده شود و در آن فساد نماز است و این دلیل است بر اینکه کلام چه عمدی و چه غیر عمدی، فاسد کننده ی نماز است چراکه مست این را عمدی انجام نمیدهد بلکه از روی خطا انجام میدهد. (تاویلات اهل سنت)
در این آیه دلیل است بر اینکه ردت مست، ارتداد حساب نمیشود چراکه قرائت قل ایها الکافرون بدون لا، کفر است و اینان را به اسم مومن مورد خطاب قرار داد و رسول الله ص هیچ یک را امر نکرد که تجدید ایمان کنند و نکاح تجدید کنند.(نسفی)
دیگر اینکه امت بر این اجماع دارند که کسیکه به اشتباه کلمه کفر بر زبانش جاری شود، حکم به کفر وی نمیشود. (نسفی)
به نماز در حالت مستی نزدیک نشوید. (نسفی)
وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا
بر شخص جنب جایز نیست که از مسجد عبور کند مگر اینکه آب یا راه از مسجد بگذرد. آمده است: مردانی از انصار بودند که راه عبور انان از مسجد بود و راه دیگری نبود و دچار جنابت میشدند پس به آنها اجازه داده شد. (ابوسعود)
در حالت جنابت نماز نخوانید. (نسفی)
و در حالتی که جنابت دارید و مقیم هستید و مسافر نیستید. (نسفی)
یعنی نماز را بدون اینکه غسل داشته باشید، برپا ندارید. (نسفی)
مگر اینکه مسافری باشید که آب نمییابید و متیمم هستید. (نسفی)
وَإِن كُنتُم مَّرْضَىٰ
عبدالرحمن بن عوف را جنابت رسید در حالیکه مجروح بود پس به وی اجازه ی تیمم داده شد و بعد آیه در حق جمیع مردم عمومیت یافت. (بحر العلوم)
از ابن عباس و دیگر صحابه روایت است که مردی را آبله گرفته بود و به وی جنابت رسید و آنها وی را غسل دادند و آن مَرد مُرد، و به رسول الله ص خبر دادند. رسول الله ص فرمودند: وی را کشته اند، الله انان را بکشد، چرا تیممش نداده بودند. (بحر العلوم)
أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ
و یا که مسافر بودید. (بحر العلوم)
أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِّنكُم مِّنَ الْغَائِطِ
یعنی از مکان مطمئن آمدید چراکه برای قضای حاجت به مکانی مطمئن میرفتند پس کنایه از قضای حاجت است. (نسفی)
أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ
از ابن عباس و علی: با زنان آمیزش کردید. (نسفی)
در قرائت علی و حمزه لمستم آمده است. (نسفی)
فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً
یعنی اگر حدث داشتید و یا جنابت داشتید و آب نیافتید، تیمم کنید. (بحر العلوم)
پس بر استعمال آب قادر نشدید بخاطر نبود آب یا دور بودن آن و یا نبود وسیله برای رسیدن به آب و بخاطر مانعی از استعمال اب. (نسفی)
فَتَيَمَّمُوا
در حکم شرط چهار گروه داخل شدند بیماران و مسافران و بی وضویان و اهل جنابت و جزای همه یکی است یعنی امر به تیمم شده اند. (نسفی)
صَعِيدًا طَيِّبًا
زجاج: صعید یعنی روی زمین حالا خاک باشد یا صخره باشد حتی اگر صخره باشد و غباری نداشته باشد و بر آن تیمم کند این طهارت وی است. (نسفی)
طیب یعنی پاک باشد. (نسفی)
فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ
به روی هایتان و دستانتان. (نسفی)
بعضی گفته اند: صورت و کف دو دست است و این قول اعمش و اوزاعی است و بعضی نیز گفته اند تا زیر بغل است و این قول زهری است و عامه ی اهل علم گفته اند: صورت و دو دست تا آرنجها است و بر این قول، آثار از رسول الله ص وارد شده است و از عامه ی صحابه نیز همین است به اعتبار وضو. (بحر العلوم)
إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا
عفو است به رخصت دادن و آسانگیری. (نسفی)
آمرزنده است خطاها را و کوتاهی ها را. (نسفی)
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يَشْتَرُونَ الضَّلَالَةَ وَيُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ ﴿44﴾
النِّسَآء
تفسیر

ای محمد مگر ندیده ای و نظر نیانداخته ای به کسانی که به آنان سهمی و حظی از کتاب الهی داده شده است که گمراهی را بجای هدایت خریده اند و قصدشان این است که شما نیز گمراه شوید و راه را گم کنید. نکته: قصد راه گم کردن شما را دارند یعنی داب و عادت کفار با شبهه افکنی این است که راه درس را گم کنید و مثل آنان شوید.

مستندات
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِّنَ الْكِتَابِ
برای در شگفتی اوردن مومنان از سوء حال یهود و بیان بر حذر بودن از دوستی با آنان امده است. (ابوسعود)
قتاده گوید: منظور یهود هستند. شامل نصاری (مسیحیان) نیز میشود. (ابن عطیه)
از این آیه تا و منهم من صد عنه، در شان یهود مدینه و کسانیکه آنان را برای خود ولی و دوست میگیرند نازل شده است. (قرطبی)
از ابن عباس: در حق رفاعه بن زید یهودی نازل شده است. (ابن عطیه)
منظور رویت قلبی است. (نسفی)
منظور رویت با چشم است. یعنی مگر به آنها ننگریسته ای؟ (بیضاوی)
یعنی مگر علمت به این نرسیده است که... (نسفی)
به کسانی که سهمی و حظی از تورات به آنها داده شده است و آن احبار یهود یعنی دانشمندان دینی یهود هستند. (نسفی)
کتاب یعنی تورات و انجیل. (ابن عطیه)
يَشْتَرُونَ الضَّلَالَةَ
که گمراهی را بدل هدایت میگیرند. (نسفی)
گمراهی را بجای هدایت اختیار میکنند. (بیضاوی)
یعنی رشوه میگیرند و تورات را تحریف میکنند. (بیضاوی)
ان این است که بر یهودیت باقی میمانند بعد اینکه نشانه های واضح بر نبوت محمد رسول الله ص بر انان وارد شده است. (نسفی)
اینکه رسول الله ص همان نبی عربی بشارت داده شده در تورات و انجیل است. (نسفی)
عده ای گویند که افرادی بودند که به علمای یهود، مال میدادند تا شریعتشان را بر پادارند. (ابن عطیه)
یعنی بعد اینکه هدایت برایشان حاصل شد، آن را با گمراهی عوض کردند. (راغب)
وَيُرِيدُونَ أَن تَضِلُّوا السَّبِيلَ
و اراده دارند تا شما مومنان نیز راه حق را گم کنید همانطور که خودشان گمراه شده اند. (نسفی)
تا که شما کافر شوید. (ابن عطیه)
قاضی ابومحمد گوید: این آیه و ما بعد آن در توبیخ مومنان نازل شده است چراکه بعضی از آنها با سوال دینی از علمای یهود آرام میگرفتند و یا موالات انها چنین میشدند. (ابن عطیه)
پس آنان قصد میکنند تا شما انتخاب درست را که اجتناب از آنها است را ترک کنید و آنان را دشمن نپندارید. (ابن عطیه)
تمنا دارند که شما راه را گم کنید تا ریاست و سیاست برای آنان باشد. (تاویلات اهل سنت)
یعنی مومنان را امر میکنند و فرامیخوانند تا در دین آنان در آیید. (تاویلات اهل سنت)
وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِأَعْدَائِكُمْ ۚ وَكَفَىٰ بِاللَّهِ وَلِيًّا وَكَفَىٰ بِاللَّهِ نَصِيرًا ﴿45﴾
النِّسَآء
تفسیر

و الله متعال در شناخت دشمنانتان از شما داناتر است و الله متعال میداند که دشمن شما چه کسانی هستند پس بر گفته ی الله اعتماد کنید و بدانید که الله متعال بعنوان سرپرست و ولی و کمک کننده کافی است پس از آنها واهمه ای نداشته باشید.

مستندات
وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِأَعْدَائِكُمْ ۚ
الله از شما به دشمنتان، داناتر است برای همین به شما خبر میدهد تا از آنان اجتناب کنید. (منیر زحیلی)
آنان دشمن شما هستند پس با آنان همراه نشوید. (قرطبی)
از آنان در امور خود، نصیحت و پند مخواهید. (نسفی)
وَكَفَىٰ بِاللَّهِ وَلِيًّا
حافظ شما از آنان است و شوؤن شما را سرپرستی میکند. (منیر زحیلی)
در تمامی امورتان یاور است. (ابوسعود)
وَكَفَىٰ بِاللَّهِ نَصِيرًا
در تمامی مواقع و حوادث کمکتان است. (ابوسعود)
مانع کید آنان بر شماست. (منیر زحیلی)
یاور شماست و شر آنان را از شما دفع میکند. (منیر زحیلی)
پس به ولایت و نصرت الله اعتماد کنید نه به آنان. (نسفی)
به آنان مبالاتی نداشته باشید چراکه الله متعال شما را بر علیه آنان نصرت خواهد کرد و مکر آنان را دفع خواهد کرد. (نسفی)
مِنَ الَّذِينَ هَادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَيَقُولُونَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَرَاعِنَا لَيًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَطَعْنًا فِي الدِّينِ ۚ وَلَوْ أَنَّهُمْ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاسْمَعْ وَانْظُرْنَا لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَقْوَمَ وَلَٰكِنْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا ﴿46﴾
النِّسَآء
تفسیر

از جمله ی کسانیکه از راه حق کج روی کردند، هستند کسانیکه کلمات الهی در کتب آسمانی را از جای خود، منحرف میکنند و از جاییکه باید باشد، تحریف میکنند و میگویند: شنیدیم و نافرمانی کردیم، و بشنو باشد که نشنوی، و راعنا میگفتند و هدفشان همان معنایی بود که در دل داشتند نه آنچه از گفتن آن اظهار میکردند و هدف دیگرشان طعن و استهزای دین بود و اگر که اینها بجای آن کلمات دو وجهی و بجای منظور بد گرفتن از آن، میگفتند: شنیدیم شنیدنی برای قبول کردن و اطاعت کردیم، و بجای اینکه بگویند نشنوی میگفتند: بشنو و به ما نظر کن، این امور برای آنان خیر بود و در راه حق استوار بود لیکن آنچه هست اینکه اینان مورد لعن و دوری از رحمت قرار گرفتند و این ملعون شدن به سبب کفرشان است پس در اینان ایمانی نیست و ایمان نیاورند مگر عده ای اندک.

مستندات
مِّنَ الَّذِينَ هَادُوا
هادوا یعنی از هدایت به کناری میل کردند. (بحر العلوم)
بیان دشمنان مسلمانان است. (نسفی)
متعلق به نصیرا است یعنی شما را یاری میرساند بر کسانیکه منحرف شده و تحریف میکنند. (نسفی)
از کسانیکه هادوا هستند کسانی هستند که تحریف میکنند. (نسفی)
زجاج: ممکن است که صله ی آیه قبل باشد و معنی آن میشود: از جمله کسانیکه به آنان سهمی از کتاب داده شد کسانیکه از راه حق میل کردند و یا معنی آن اینگونه باشد: از کسانیکه از هدایت رویگردانی کردند،... (بحر العلوم)
شامل هر دوی اهل کتاب است. (ابوسعود) یعنی یهود و نصاری.
در مورد یهود مدینه نازل شده است. (وسیط زحیلی)
يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِ
بیان شراء و خرید گمراهی آنان و تفصیل انواع گمراهی های آنان است. (ابوسعود)
نعت آن را موضعش، تحریف میکنند. (بحر العلوم)
یعنی نعت محمد رسول الله ص را. (بحر العلوم)
کلمات را میل میدهند و از مکانش بر میدارند چراکه وقتی کلمات را تبدیل میکنند و بجای آن کلمه ای دیگر میدهند پس چنین معنی میدهد که از مکانش در تورات که الله گذاشته بود، کج کرده اند و از آن برداشته اند. مثل همانکه بجای اسمر ربعه که در تورات بود را آدم طوال گذاشتند. (نسفی)
اسمر ربعه: اسمر: گندم گون و یا سرخ مایل به قهوه ای یا خرمایی، و ربعه : میانه قامت را به آدم طوال: گندم گون قد بلند، تغییر دادند.
یعنی از مکان کلمه که مقتضای حکمت الهی بود که در آن مکان باشد بر تبعیت از شهوات خود، تبدیل کردند و معنی من بعد مواضعه یعنی اینکه آن کلمه مواضعی داشت که شایسته بود که در ان مکان باشد، پس وقتی تحریفش کردند آن کلمه را بمانند غریبی ترک گفتند که موضع و مقری ندارد. (نسفی)
منظور از تحریف کلام ممکن است خاص تورات باشد و یا چیزی عامتر از آن و یا این سخنانی باشد که در آیه ذکر کرده است سومی که قطعا نیست و اولی قول جمهور است. (ابوسعود)
تحریفشان دو احتمال دارد یکی تحریف معنا و تبدیل تاویل بر نادانان قومشان مثل فرموده ی الله متعال: {وَإِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِيقًا يَلْوُونَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالْكِتَابِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْكِتَابِ وَمَا هُوَ مِنَ الْكِتَابِ} [آل عمران: 78] و دیگری تحریف و تبدیل لفظ و کتابت مثل فرموده ی الله متعال: { فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا} [البقرة: 79] (تاویلات اهل سنت)
یهود هردوی این تحریفات را انجام داده اند اولی با تاویل آیه رجم در تورات و دومی با تغییر صفت محمد رسول الله ص و بشارت به ایشان را تحریف کردند. (تفسیر واضح محمد محود حجازی)
اینان اقوامی هستند که کلام الله در تورات را از مواضع اصلیش تحریف میکنند حال این تحریف در مواردی با تاویل آن است و آن را به معنایی میگیرند که مراد آیه نیست مثل بشارت رسول الله ص و تاویل انچه در مورد حضرت مسیح آمده است و آن را شخصی دیگر حمل میکنند و تا الان منتظر مسیح هستند و دیگری به نقل کلمه از جای خودش و یا قسمتی از کتاب و گذاشتن آن در جایی دیگر و آنچه از حضرت موسی آمده است را با آنچه که خیلی بعدها نوشتند، خلط کردند همانطور که کلام انبیایی غیر از موسی را به آن اضافه کردند و این را واضعان تورات حال حاضرشان انجام دادند و آن را بجای تورات مفقوده قرار دادند و به این مفقود شدن تورات خودشان اعتراف دارند و در گمان خود این کار را جهت اصلاح انجام میداده اند. (منیر زحیلی)
وَيَقُولُونَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا
سخنک را شنیدیم و فرمانت را عاصی شدیم. (بحر العلوم)
قتبی: وقتی با رسول الله ص صحبت میکردند و رسول الله ص به چیزی امر میکرد میگفتند شنیدیم و در دل میگفتند: نافرمانی کردیم. (بحر العلوم)
این گفتارشان خاص یک زمان و یک مکان و یک مساله نیست بلکه اعم از قول و رفتارشان است که از عناد و مکابره ی آنان خبر میدهد. (ابوسعود)
وَاسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ
بشنو که از تو شنیده نمیشود. (بحر العلوم)
و وقتی با رسول الله ص میخواستند در مورد چیزی صحبت کنند میگفتند: بشنو ای ابو القاسم و در دل میگفتند: نشنوی. (بحر العلوم)
یعنی بشنو که بر علیهت دعا شده که نشنوی. چراکه وقتی که دعوت آنان را اجابت کند چیزی نمیشنود پس ناشنوایی است که شنیده نمیشود. و این سخن آنان از این جهت بود که آن را دعایی مستجاب میدانستند. (نسفی)
یا بشنو بدون اینکه جوابی به آنچه فراخواندی بگیری یعنی بشنو در حالیکه جوابی که موافق درخواستت باشد نگیری انگار که چیزی نشنیده ای. (نسفی)
یا بشنو در حالیکه جوابی که تو را راضی کند نشنوی پس گوشت از شنیدن آن به دور است. (نسفی)
این کلامی بود دارای دو وجه یکی جهت ذم و دیگر جهت مدح آنچه بود معانی در ذم بود و معنی مدح این میشود بشنو که چیز مکروه و بدی نشنوی. (نسفی)
وَرَاعِنَا لَيًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ
با پیچاندن زبان به دشنام میدهند. (بحر العلوم)
و میگفتند: راعنا و چنین القا میکردند که انگار میگویند به ما نگاه کن تا در مورد آنچه میخواهی با تو صحبت کنیم و منظورشان دشنام بود یعنی دشنام به رعونه میکردند. (بحر العلوم)
رعونه یعنی بی خرد شدن. (دهخدا)
لیا بالسنتهم یعنی کلام را برعکس میکردند. (بحر العلوم)
انچه در ضمیر خود از دشنام داشتند را با الفاظی که ظاهرش احترام بود، به هم میبافتند. (نسفی)
راعنا احتمال دارد به معنی ما را بنگر باشد ویا کلمه ای در عبرانی و یا سریانی که کلمه ناسزا بود باشد. پس استهزا به دین و رسول الله ص بود و به کلامی چند وجهی صحبت میکردند و نیتشان دشنام دادن بود و در ظاهر احترام بود. (نسفی)
وَطَعْنًا فِي الدِّينِ
و برای طعن بر دین اسلام اینکار را انجام میدهند. (بحر العلوم)
میگفتند اگر نبی به حق بود، از آنچه در دل داریم خبر میداد. (نسفی)
وَلَوْ أَنَّهُمْ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا
اگر بجای شنیدیم و عاصی شدیم، میگفتند: شنیدیم و اطاعت کردیم، (بحر العلوم)
وَاسْمَعْ
و بجای بشنو که نشنوی، میگفتند: بشنو، (بحر العلوم)
اگر بشنو بدون غیر مسمع، میگفتند. (نسفی)
وَانظُرْنَا
بجای راعنا، انظرنا میگفتند. (بحر العلوم)
لَكَانَ خَيْرًا لَّهُمْ
برای آنان نزد الله بهتر بود. (نسفی)
وَأَقْوَمَ
از تحریف و طعن، درستتر بود. (بحر العلوم)
عادلانه تر و استوارتر بود. (نسفی)
وَلَٰكِن لَّعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ
لیکن الله متعال است که آنان را خوار گردانده و رانده است از جهت مجازات آنان به سبب کفری که دارند. (بحر العلوم)
به سبب اختیار کفر آنان را از رحمتش طرد و دور کرد. (نسفی)
فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا
ایمان نمیآورند مگر به چیزهای اندک چراکه نه قرآن ایمان دارند و نه به آنچه از احکام نزد خودشان است و نه به دیگر کتب، بلکه بعضی از آنچه نزدشان است را باور میکنند. (بحر العلوم)
گفته میشود: ایمان نمیآورند مگر عده ای اندک از انان که همان مومنان اهل کتاب هستند. (بحر العلوم)
مگر ایمان اوردنی ضعیف که همان ایمان به خالق خود و کفر به دیگر امور دینی. (نسفی)
گفته شده: یعنی ایمان نمیآورند مثل همان که گفته میشود فلانی کم خیر است به معنی خیری در وی نیست. (بحر العلوم)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ آمِنُوا بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَىٰ أَدْبَارِهَا أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّا أَصْحَابَ السَّبْتِ ۚ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا ﴿47﴾
النِّسَآء
تفسیر

ای کسانیکه کتاب داده شده اید، ایمان بیاورید به آنچه که ما آن را فرو فرستاده ایم و این قرآن تصدیق کننده ی احکام و عقایدی است که نزد شما از تورات است، و اینکار را قبل اینکه ما روی هایی را محو کنیم بعد روی را به پس گردن برگردانیم و یا قبل اینکه مورد لعن قرار گیرید مثل ملعون شدن اصحاب سبت و آنچه امر و فرمان الله است، شدنی است. نکته: قطعا این محو صورت و برگشت به پس گردن، در این دنیا بوده و اگر عده ای ایمان نمیآوردند، قطعا رخ میداده است همانطور که عده ای از آنان ترسیده و ایمان آوردند. نکته: مورد لعن قرار گرفتن اینان مثل اصحاب سبت نیز در این دنیا است و این ملعون شدن اثر دنیوی آشکار دارد و این را یهود میدانند چراکه آنچه بر اصحاب سبت رخ داده است فقط ملعون گفتن نبوده بلکه به میمون و خود تبدیل شده اند. نکته: این نوع وعید در زمان رسول الله ص نشانه ای بزرگ است بر حقانیت ادعای رسول الله ص که لرزه بر اندام اهل کتاب انداخته است و اینکه بعدها بیایند و اهل کتاب جوابهایی ارائه کنند و توجیهاتی بیان کنند از تاثیر این معجزه کم نمیکند چراکه وقتی حادثه ای رخ میدهد، همان وقت نتیجه میدهد و بعدها مخالفان بر آن دلیل تراشی و توجیه پیدا میکنند.

مستندات
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ
استفاده از انواع خطاب است که آن را تلوین خطاب گویند. (ابوسعود)
این خطاب جهت تاکید واجب بودن فرمانبرداری از آنچه در ادامه خواهد امد است و از جهت تحذیر و بر حذر داشت از نافرمانی از آن است. (ابوسعود)
آمِنُوا بِمَا نَزَّلْنَا
ایمان بیاورید به آنچه که ما فروفرستاده ایم یعنی قرآن و به جهت تشریف قرآن، بجای قرآن این عبارت را آورد. (ابوسعود)
قرآن را باور و به آن اذعان کنید. (بحر العلوم)
مُصَدِّقًا لِّمَا مَعَكُم
در حالیکه تصدیق کننده است آنچه همراهتان است یعنی تورات اینکه با عبارت آنچه نزدتان هست بیان میکند برای اظهار این مطلب است که اینان خود به حقیقت حال، وقوف کامل دارند. (ابوسعود)
در توحید و بعضی از احکام شرعی با تورات موافق است. (بحر العلوم)
قرآن و تورات در معنی موافق هم هستند نه در الفاظ، و همینطور مورد دیگر کتب آسمانی نیز چنین است و در این دلیل است بر امام ابوحنیفه قرائت به فارسی را جواز میدهد چراکه تغییر لفظ و اختلاف زبان موجب تغییر معنا نیست. (تاویلات اهل سنت)
مِّن قَبْلِ أَن نَّطْمِسَ وُجُوهًا
به جهت تسریع در امتثال امر بیان شده است و بیان این مطلب که آنچه میگوید در شرف ووقع است. (ابوسعود)
طمس یعنی محو اثر یک چیز و برداشتن نشانه های آن است. (ابوسعود)
یعنی ایمان بیاورید قبل اینکه خطوط صورت را محو کنیم و آثار صورت بودن را برداریم. (ابوسعود)
ابن عباس: روی ها را مانند کف پای شتر کنیم یا مثل سم حیوانات گردانیم. (ابوسعود)
قتاده و ضحاک: کورشان کنیم. (ابوسعود)
گفته شده: روی ها را جای روییدن موی گردانیم همانطور که روی میمون اینگونه است. (ابوسعود)
بینی و چشمانشان فرو برود پس محو شود. (بحر العلوم)
فَنَرُدَّهَا عَلَىٰ أَدْبَارِهَا
پس رویها را همانند پس گردنشان بگردانیم. (ابوسعود)
مثل پس گردن بی اثر و نشان بگردانیم. (ابوسعود)
و یا اینکه رویشان را به سمت پس گردنشان برگردانیم و پس گردن به بجای رویشان بیاوریم. (ابوسعود)
بعضی نیز گفته اند: منظور این است که صاحب وجهان و مقام دارانشان را و احوالشان را دگرگون کنیم و اقبال و وجهاتشان را بگیریم و خوار و ذلیلشان بگردانیم و یا به جاییکه آمده اند برگردانیم. البته این معنی با وعید در آیه همخوانی ندارد. (ابوسعود)
در مورد وقوع این تهدید اختلاف شده است که آیا در دنیا خواهد بود و یا در آخرت و در دنیا بودن ان را این روایت تایید میکند که آمده است: وقتی عبدالله ابن سلام از شام به مدینه برگشت وقتی این آیه را شنید قبل اینکه پیش خانواده اش برود، پیش رسول الله ص آمده و مسلمان شد و گفت: یا رسول الله ص فکر نمیکردم قبل اینکه به شما برسم، رویم به پس گردنم برنگردد. (ابوسعود)
از حضرت عمر: این آیه را به کعب الاحبار قرائت کرد و کعب گفت: پروردگارا ایمان آورده ام پروردگارا مسلمان شده ام و این را از ترس برگشتن رویش گفته بود. (ابوسعود)
در مورد اینکه در دنیا چه زمانی رخ خواهد داد نیز اختلاف کرده اند، بعضی گفته اند که هنوز مورد انتظار است و باید طمسی و مسخی در یهود باید رخ بدهد. این قول مبرد است.(ابوسعود)
بعضی گفته اند که وقوع وعید مشروط بود بر اینکه اگر عده ای ایمان نیاورند در حالیکه عده ای از احبار یهود ایمان آوردند. (ابوسعود)
بعضی نیز گفته اند که تهدید به وقوع یکی از دو امر است یعنی طمس یا لعن. (ابوسعود)
مقاتل: قبل اینکه قبله را به طرفی دیگر کنیم. (بحر العلوم)
أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّا أَصْحَابَ السَّبْتِ ۚ
اگر اولی واقع نشده است در وقوع دومی یعنی لعن هیچ شکی نیست و این یهود به هر زبانی و هر زمانی، مورد لعن هستند. (ابوسعود)
بعضی نیز گفته اند که این وقوع در آخرت خواهد بود و در آخرت هردو یا یکی از آنها واقع خواهد شد. (ابوسعود)
قبل اینکه مثل اصحاب سبت مسخشان کنیم همانطور که تبدیل به میمون شدند. (بحر العلوم)
و یا با زبان تو نیز مورد لعن واقع شوند همانطور با زبان داود لعن شدند. (بیضاوی)
وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا
و فرمان الله متعال هرچه که باشد، بی شک نافذ و شدنی است. (ابوسعود)
امر الله به وقوع یک شی هرچه که باشد، قطعا شدنی است. (ابوسعود)
پس در این امر آنچه به شما وعید داده شد نیز هست. (ابوسعود)
إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ ۚ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَىٰ إِثْمًا عَظِيمًا ﴿48﴾
النِّسَآء
تفسیر

قطعا الله متعال کسی را که به الله شرک بورزد نمیآمرزد و گناهان کمتر از شرک را هرکه را که خواست و هرگناهی که باشد، را بخواهد میآمرزد و کسیکه به الله متعال انباز بورزد، وی مرتکب گناهی بس بزرگ شده است که از آمرزش به دور است. نکته: همانطور که در منابع تفسیری ذکر شد، شرک نیز در صورت توبه بخشیده میشود پس در اینجا منظور گناه بدون توبه مد نظر است.

مستندات
إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ
اگر بر شرک بمیرد،.. (نسفی)
امت بر این اجماع دارند که تمامی گناهان شرک و غیر آن ، اگر صاحب آن گناه برگردد و توبه کند، الله متعال خواهد آمرزید و دلیل آن فرموده ی الله متعال است که میفرماید: { قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ مَا قَدْ سَلَفَ} [الأنفال: 38] پس طمع آمرزش کمتر از شرک، برای کسانی است که از آن گناه دست نکشیده اند. (تاویلات اهل سنت)
معنا چنین میشود: الله متعال شرک را نمیآمرزد اگر توبه نکند و غیر آن را هرچه را خواست میامرزد. (تاویلات اهل سنت)
بیان این مطلب است که اهل کتاب از تحریف و امثال آن انجام میداند و توبه نمیکردند باز طمع آمرزش داشتند پس بیان میدارد که شرک بخشودنی نیست و تاکید بر ایمان آوردن است. (ابوسعود)
چراکه حکم مشرک قطعی شده است که در آتش جاودان خواهد ماند و اثر گناهش پاک شدنی نیست پس مستحق عفو نمیشود. (بیضاوی)
وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَاءُ ۚ
شرک منتهای زشتی هاست و آنچه کمتر از آن باشد در زشتی صغیره باشد یا کبیره با فضل و احسان الهی بخشیده خواهد شد حتی بدون توبه ولی این برای همه نیست بلکه کسانیکه مشیئت الهی بر آن واقع شده باشد است. (ابوسعود)
در اختصاص آمرزش گناه بدون توبه، ترغیب به ایمان آوردن است و زجر از کفر ورزیدن است. (ابوسعود)
رسول الله ص: هرکس الله متعال را ملاقات کند در حالیکه شرک نورزیده است وارد بهشت میشود و خطاهایش ضرر نرساند. (نسفی)
حضرت علی: در قرآن آیه ای محبوبتر از این برایم نیست. (نسفی)
برای کسیکه موحد مرده باشد. (بحر العلوم)
در مورد وحشی قاتل حضرت حمزه نازل شده است و روایت چنین است: در روز احد وحشی که به وی وعده ی جایزه داده بودند، حضرت حمزه را کشت وقتی به مکه برگشتند به وعده ی خود عمل نکردند و وحشی و یارانش از کرده ی خود پشیمان شدند و به رسول الله ص نامه ای فرستادند و بیان داشتند که پشیمان شده اند ولی آنچه ما را از اسلام منع میکند این است ما وقتی تو در مکه بودی از تو شنیده ایم که میگفتی: کسانی بخشیده میشوند که همراه الله الهی نخوانده باشند و زنا نکرده باشند ووو و آیه 68 و 69 فرقان را نوشتند و گفتند ما که شرک ورزیده ایم و زنا کرده ایم، اگر این آیات نبود ما ایمان میآوردیم، پس آیه 70م فرقان نازل شد که اگر ایمان آورده و عمل صالح انجام دهند بخشیده خواهند شد و رسول الله ص نیز این را به آنها فرستاد و باز وحشی و یارانش گفتند که این نیز شرط خیلی سختی است و ما میترسیم که نتوانیم عمل صالح انجام دهیم و نتوانیم از اهل این آیه باشیم، پس این آیه نازل شد و به آنها فرستاده شد و آنان گفتند: در این آیه نیز شرطی هست که میترسیم از آنهاییکه مورد مشیئت الهی قرار گرفته اند، نباشیم پس آیه ی 53 زمر نازل شد ووقتی این را خواندند ایمان آوردند. (بحر العلوم)
از ابن عمر: وقتی کسی از ما که مرتکب کبیره بود فوت میشد، میگفتیم که وی اهل آتش است تا اینکه این آیه نازل شد دیگر از چنین گواهی دست کشیدیم. (بحر العلوم)
وَمَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَىٰ إِثْمًا عَظِيمًا
کسیکه شرک ورزیده است، مرتکب گناهی شده است که مقدارش به اندازه نیاید و طوری است که همه ی دیگر گناهان در قبالش، حقیر مینمایند پس قطعا بر آن آمرزش تعلق نمیگیرد. (ابوسعود)
دروغی بس بزرگ گفته است که مستحق عذابی دردناک شده است. (نسفی)
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُمْ ۚ بَلِ اللَّهُ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا ﴿49﴾
النِّسَآء
تفسیر

آیا ندیده ای کسانی را که خود را تزکیه میکنند و پاک میدانند و این امر تعجب آوری است، بلکه این الله متعال است که هرکس را خواست تزکیه میکند و البته الله متعال در تزکیه و در جزا دادن، حتی به اندازه ی نخ خرما نیز ظلم نمیکند.

مستندات
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنفُسَهُم ۚ
اظهار تعجب از حال اینان است که با وجود کفر و طغیان خود را مبرا میدانند. (ابوسعود)
منظور یهودی هستند که میگفتند ما پسران و دوستان الله هستیم. (ابوسعود)
گفته شده: عده ای از یهود نزد رسول الله ص کودکان خود را آوردند و به رسول الله ص گفتند: ایا اینان را گناهی هست؟ رسول الله ص فرمودند: خیر نیست. گفتند: ما نیز همانند این کودکان هستیم آنچه در در روز انجام میدهیم در شب مورد کفارت قرار میگیرد. (ابوسعود)
یعنی به اینان نگاه کن و تعجب کن که ادعا دارند که نزد الله متعال پاک هستند در حالیکه بر کفر هستند و گناه بزرگ هستند. (ابوسعود)
و یا از ادعای کفارت شدن اینان تعجب کن چراکه محال است که از کافر کفرش و گناهش بخشیده شود. (ابوسعود)
در زمره ی اینان هستند کسانیکه خود را تزکیه میکنند و بخاطر آن مورد تحسین قرار میگیرند. (بیضاوی)
در این قول تحذیر از عُجب در نفس و عمل است. (ابوسعود)
تزکیه یهود از این جهت بود که اکثر انبیا از بنی اسرائیل هستند و از این جهت خود را پاک میدانستند پس الله متعال خبر داد که هرچند اکثر انبیا از اینها هستند ولی این انبیا هستند که پاک هستند نه اینها. (تاویلات اهل سنت)
خودشان را از گناهان مبرا میدانستند. (بحر العلوم)
بَلِ اللَّهُ يُزَكِّي مَن يَشَاءُ
یعنی اینان نیستند که در حقیقت خود را تزکیه کنند درحالیکه دروغ میگویند و بر اعتقاد باطل هستند بلکه الله متعال است که از مومنان کسانیکه صلاحیت تزکیه دارند را تزکیه میکند چراکه الله متعال است که عالم و خبیر بر آنچه در ضمیر افراد است. (ابوسعود)
اعلام این مطلب است که تزکیه ی الله متعال است که معتبر است نه تزکیه ی دیگران. (بیضاوی)
وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا
یعنی بر آن کار زشت خود، مورد عقاب خواهند بود ولی در این عذاب، هیچ ظلمی صورت نمیگیرد. (ابوسعود)
کمترین و کوچکترین ظلمی نخواهد شد. (ابوسعود)
فتیل رشته ای که در شکاف هسته ی خرما است که به آن در کوچکی و حقارت ضرب المثل شده است. (ابوسعود)
فتیل اندازه ی کثیفی که در بستن انگشتان جمع میشود. (نسفی)
انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ ۖ وَكَفَىٰ بِهِ إِثْمًا مُبِينًا ﴿50﴾
النِّسَآء
تفسیر

بنگر که چگونه بر الله متعال افترای دروغ میزنند و همین گناه کافی است در اینکه آنها بدترین گنهکاران باشند و بدترین عذابها برای اینان باشد.

مستندات
انظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ ۖ
نگاه کن اینان چگونه بر الله متعال دروغ بر میبندند. (بحر العلوم)
در گمانشان مبنی بر اینکه نزد الله پاکان هستند. (نسفی)
آگاهی دادن بر این مطلب است که آنچه اینان مرتکب شده اند متضمن دو امر عظیم است که موجب شگفت است یکی ادعای صفتی است که به نقیض آن متصف هستند و دیگری افترای به الله متعال است. (ابوسعود)
وَكَفَىٰ بِهِ إِثْمًا مُّبِينًا
و این کافی است در بودن گناه آشکار. (بحر العلوم)
همین گمانشان از بین گناهان دیگر کافی است. (نسفی)
همین افترایشان، در گناه بودن در بین گناهانشان مخفی نمیماند. (بیضاوی)
یعنی همین دروغ بر بستن بر الله متعال به تنهایی کافی است در اینکه گناهکارتر از هر کفر ورزنده ی گناهکار هستند. (ابوسعود)
و یا در مستحق سختترین عذابها بودن همین گناه کافی است. (ابوسعود)
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَٰؤُلَاءِ أَهْدَىٰ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا ﴿51﴾
النِّسَآء
تفسیر

مگر ندیده ای کسانی را که سهمی از کتاب به آنها داده شده است، که به بت و چیزهای کفر آمیز ایمان میآورند و به کسانیکه کفر ورزیده اند میگویند که شما از مسلمانان راه یافته تر هستید.

مستندات
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِّنَ الْكِتَابِ
کسانیکه سهمی از کتاب به آنان داده شده است که همان علمای اهل کتاب باشند. (تاویلات اهل سنت)
يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ
جبت را بعضی شیطان معنی کرده اند. (تاویلات اهل سنت)
و طاغوت یعنی کاهن. (تاویلات اهل سنت)
جبت یعنی جادوگر و طاغوت یعنی شیطان. (تاویلات اهل سنت)
از ابن عباس: در زبان حبشیان، جبت به معنی شیطان است. (تاویلات اهل سنت)
طاغوت کاهنان عرب هستند. (تاویلات اهل سنت)
جبت کاهن و طاغوت شیطان است. (تاویلات اهل سنت)
جبت بتان و هرانچه که غیر از الله متعال مورد عبادت قرار میگیرد. (نسفی)
جبت منظور حیی بن اخطب و طاغوت کعب بن اشرف است. (تاویلات اهل سنت)
نام دو بت بود که مورد عبادت مشرکان بوده است. (العز بن عبدالسلام)
الله متعال از سفاهت اهل کتاب خبر میدهد در ایمان به مشرکان و از حسادت آنان به محمد و یارانش خبر میدهد و مومنان را از کردار آنان بر حذر میدارد چراکه اینان علمایشان به جبت و طاغوت ایمان دارند. (تاویلات اهل سنت)
گویند حیی بن اخطب و کعب بن اشرق به مکه رفتند و با آنان بر علیه مسلمین همپیمان شدند و ابوسفیان گفت که شما اهل کتاب هستید پس از مکر شما خود را در امان نمیبینیم پس باید که به جبت و طاغوت سجده کنید و انان نیز سجده کردند و این یعنی ایمان به جبت و طاغوت. (نسفی)
وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَٰؤُلَاءِ
در قصه ی این مساله گفته اند: این اهل کتاب پیش اهل مکه رفتند و تا با قریش بر علیه مسلمانان هم پیمان شوند و عهدی را که بین آنها و مسلمین بود را قبل اتمام وقتش، نقض کنند و اینکار را انجام دادند و در زیر پرده ی کعبه با هم عهد بستند که بر علیه محمد و یارانش متحد باشند و نگذاریم کسی از ما را خوار بگردانند و در اینجا بود که ابوسفیان گفت که کدام یک از ما به هدایت نزدیکتر است؟ ما یا محمد؟ چراکه ما مسجد الحرام را آباد میداریم و از کعبه محافظت میکنیم و حاجیان را آب میدهیم و اسیران را فدا میدهیم حال ما افضل هستیم یا محمد؟ یهود گفتند: بلکه شما افضل هستید. (تاویلات اهل سنت)
در روایت حفصه اشرکوا بجای کفروا آمده است. (تاویلات اهل سنت)
به کسانی که بخاطر آنها کفر ورزیدند و در میان آنها بودند گویند. (بیضاوی)
به مشرکان مکه گویند شما از مسلمان بر هدایتتر هستید. (بحر العلوم)
أَهْدَىٰ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا
از مومنان دینشان محکمتر و راهشان راه یافته تر است. (بیضاوی)
أُولَٰئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ ۖ وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا ﴿52﴾
النِّسَآء
تفسیر

آن افرادی که با مشرکان پیمان بستند و آنان را از مسلمین بر هدایت تر گفتند، کسانی هستند که مورد لعنت الله واقع شده اند و کسیکه الله متعال وی را لعنت هیچ کمکی دریافت نخواهد کرد و هیچ چیزی نمیتواند مانع عذاب الهی شود چه در دنیا و چه در آخرت.

مستندات
أُولَٰئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ ۖ
گویندگان این سخن. (ابوسعود)
آنان کسانی هستند که الله متعال آنان را خذلان کرده و از رحمتش طرد کرده است. (بحر العلوم)
گفته میشود: الله متعال آنان را به جزیه عذاب داده است. (بحر العلوم)
از رحمتش دور کرد. (نسفی)
وَمَن يَلْعَنِ اللَّهُ
و کسیکه الله متعال وی را از رحمتش دور کند.. (ابوسعود)
فَلَن تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا
برای وی منع کننده ای یافت نشود. (بحر العلوم)
یاوری که کمک قابل ذکری نخواهد بود. (نسفی)
چه به شفاعت یا چه غیر آن از وی عذاب را منع کند. (بیضاوی)
هیچ عذابی را چه دنیوی چه اخروی نمیتواند از وی دفع کند. (ابوسعود)
اعلام به صراحت این مطلب است که درخواست انان از قریش محقق نخواهد شد. (ابوسعود)
أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لَا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا ﴿53﴾
النِّسَآء
تفسیر

آیا اینان را سهمی از ملک هست؟ یعنی نیست و اگر هم باشد، به مردم حتی اندازه ی کمترین و حقیرترین چیز مثل گودی هسته ی خرما نیز نخواهند داد. نکته: در حقیقت نیز چنین است و یهود خود را برگزیده میدانند و دیگران را هیچ ارزشی قائل نیستند که اگر بر دنیا مسلط شوند کسی را چیزی نخواهند داد.

مستندات
أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّنَ الْمُلْكِ
اینان ادعا دارند که سهمی از ملک برای آنان است و خودشان در نهایت بخل و حریص بودن هستند در حالیکه الله متعال ادعای آنان مبنی بر اینکه ملک برای آنان خواهد بود را باطل میکند. (ابوسعود)
فَإِذًا لَّا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا
اگر اینان را سهمی از ملک بود، در این صورت بخاطر بخلشان و کم خیر بودنشان به کسی از مردم چیزی نمیدادند. (تاویلات اهل سنت)
اینان را سهمی از ملک هست از جمله شرف و مال و ریاست در بین خودشان لیکن به کسی از ان به اندازه ی نقیر نیز نمیدهند، پس چطور از آنان پیروی میکنید؟ (تاویلات اهل سنت)
گفته اند: آنان را سهمی از ملک نیست پس چگونه مردم چیزی بدهند؟ (تاویلات اهل سنت)
بلکه ملک از آن الله متعال است و به هرکه خواهد عطا میکند. (تاویلات اهل سنت)
بیان وجه عدم استحقاق ملک برای آنان است بلکه برای بیان اینکه اینان باید از آن محروم شوند چراکه اگر به اینان چیزی از ملک داده میشد، به مردم کمترین چیزی را هم نمیدادند. (ابوسعود)
نقیر: آنچه از فرورفتگی که در پشت هسته ی خرما ظاهر میشود. (ابوسعود)
یعنی وقتی اینان اگر پادشاه باشند چنین خواهد کرد حال که خوار و نیازمند هستند، حالشان چگونه خواهد بود. (ابوسعود)
أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَىٰ مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ۖ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا ﴿54﴾
النِّسَآء
تفسیر

و بلکه اینان بر مردم که منظور عرب هستند که از بین آنان پیامبر مبعوث شده است ، بر آنها حسادت میورزند بر آنچه الله متعال به وی از نبوت داده است، پس باید بدانند که ما به آل ابراهیم، کتاب و نبوت و فضائل عطا کرده ایم و همینطور پادشاهی بزرگی نیز به آنها داده ایم. نکته: در این آیه عطای فضل الله بر رسول الله ص به صراحت ذکر شده است و اینکه اینان بر نبوت ایشان حسادت میکردند و الله متعال در آخر اعلام میکند که این نبوت و کتاب را که به آل ابراهیم که اسلاف رسول الله ص هستند، عطا کرده ایم دیگر اینکه پادشاهی بزرگی نیز عطا کرده ایم یعنی شما دارید به کتاب و نبوت داده شدن به اینها حسادت میکند زود است که پادشاهی نیز داده شود و همانطور که میدانیم به مسلمانان پادشاهی بزرگ داده شد و تا وقتی که بر اسلام و بر فرامینش عمل میکردند و قانونشان همان فقه اسلامی بود، این پادشاهی نیز بود ولی وقتی این را کنار گذاشتند و در قانون گذاری تفاوتی با بقیه در آنها دیده نشد و هر حرامی که آنان انجام میدادند وجهه ی قانونی به خود گرفت از قبیل وام و قمار، پس دلیلی بر پادشاهی مسلمانان نماند.

مستندات
أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ
بلکه آیا اینان به رسول الله ص و یارانش حسادت میورزند و یا به عرب و یا به تمام مردم حسادت میورزند؟ (بیضاوی)
کسیکه بر نبوت حسادت کند انگار که به تمامی مردم حسادت کرده است. (بیضاوی)
توبیخ در وجود حسادت در آنان است همانطور که بخل انان را مورد توبیخ قرار داد چراکه این دو شر رذیلتهاست. گویا بین حسادت و بخل، تلازم است. (بیضاوی)
یهود انتظار داشتند که نبی موعود از آنها باشد وقتی دیدند که از دیگران است حسادت ورزیدند. (ابوسعود)
عَلَىٰ مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ ۖ
بر آنچه که الله متعال به آنها داده است از نبوت و کتاب و نصرت و عزت و اینکه نبی موعود را از آنها قرار داده است. (بیضاوی)
فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ
پس که عطا کرده ایم آل ابراهیم را که اسلاف رسول الله ص و پسرعموهای ایشان هستند. (بیضاوی)
الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ
کتاب : تورات. (نسفی)
حکمت: نبوت. (بیضاوی)
حکمت موعظه و فقه. (نسفی)
حکمت: نبوت و علم و فهم
کتاب یعنی تنزیل و حکمت یعنی سنت. (بحر العلوم)
وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا
ملک سلیمان و داود و یوسف. (نسفی)
فرشتگان و لشکریان به آنها دادیم. (تاویلات اهل سنت)
گفته شده: منظور ملک سلیمان و داود است که از آل ابراهیم هستند. (تاویلات اهل سنت)
پس دور نیست که به اینان نیز مثل آنچه به آنها داده است، عطا کند. (بیضاوی)
الزام آنان است بر اینکه به اسلاف رسول الله ص کتاب و حکمت داده است پس چیز جدیدی نیست اگر به رسول الله ص نیز مثل اسلافش، عطا کند. (نسفی)
دیگر اینکه شکیبایی خواهی از رسول الله ص است چراکه آل ابراهیم نیز مورد حسادت قرار گرفته اند و ضرری به آنها نرساند. (تاویلات اهل سنت)
فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ ۚ وَكَفَىٰ بِجَهَنَّمَ سَعِيرًا ﴿55﴾
النِّسَآء
تفسیر

پس از آنها یعنی یهود و یا همان مردمان در زمان آل ابراهیم کسانی هستند که به آن کتاب و حکمت ایمان اورده اند و کسانی دیگر نیز سعی کردند جلوی آن را بگیرند و کفر ورزیدند و رسالت آنان تکمیل شد پس از این یهود نیز بعضی ایمان خواهند آورد و بعضی دیگر کفر خواند ورزید پس برای تو نیز ضرری نخواند داشت و اینکه آن منکران یادشان باشد که ما اینجا عذابشان بدهیم یا ندهیم، همان عذاب افروخته شده ی جهنم برای آنان کافی است. نکته: وقتی که کسی منکر حرفش را تهدید به چیزی میکند که طرف مقابل قبول ندارد نشان میدهد که تهدید کننده مطمئن است که میتواند آن را اجرا کند و تهدید تو خالی نیست چراکه اگر چنین نبود به چیزی تهدید میکرد که طرف قبول دارد پس باید ترسید در اینکه الله متعال اعلام میکند که منکران را همین عذاب جهنم که میگویم کافی است و عاقل باید تامل کند که چگونه تهدید میکند.

مستندات
فَمِنْهُم مَّنْ آمَنَ بِهِ
از یهود کسانی هستند که به آنچه که بر آل ابراهیم از کتاب نازل شده و آنچه که بر محمد نازل شده است، ایمان آورده اند. (بحر العلوم)
وَمِنْهُم مَّن صَدَّ عَنْهُ ۚ
کلبی: و کسانی هم هستند که از روی تکذیب از آن اعراض کرده اند. (بحر العلوم)
از مقاتل: از آل ابراهیم کسانی هستند که به کتابی که به آنها داده شده، ایمان آورده اند و کسانی نیز ایمان نیاوردند. (بحر العلوم)
کسانی هستند که به محمد ایمان آورده اند و کسانی دیگر هستند که کفر ورزیده اند. (بحر العلوم)
از یهود کسانی هستند که به آنچه از آل ابراهیم ذکر شد ایمان اورده اند و بعضی دیگر نیز با وجود علم به صحت، آن را انکار کردند. (نسفی)
یعنی کفر به آل ابراهیم و کتابشان انها را ضعیف نکرد پس تو را نیز ضرری نرساند. (بیضاوی)
وَكَفَىٰ بِجَهَنَّمَ سَعِيرًا
و جهنم از روی شعله ور بودن و افروخته بودن، کافی است. (بحر العلوم)
برای کسانی که صادین یعنی مانعین از ایمان، کافی است. (نسفی)
اگر که در عذابشان تعجیل نشود، همین جهنم برایشان کافی است. (بیضاوی)
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمًا ﴿56﴾
النِّسَآء
تفسیر

قطعا کسانیکه به نشانه های ما و نشانه های دین ما و نشانه های رسولان ما، کفر ورزیده و انکار کرده اند، هر زمانیکه پوستشان پخته شد پوستهای آنان را تجدید و نو کرده میشود تا همیشه درد عذاب را بچشند و احساس کنند. قطعا الله متعال بر هر کاری غالب است و چیزی وی تعالی را عاجز نمیگرداند و در احکامش نیز با حکمت است. نکته: انسانها بجای اینکه در مورد اینکه آیا مستحق عذاب هستند و آیا مستحق عذاب دائمی هستند و نظر بدهند، بنشینند و فکر کنند که این قوانین الله متعال است که حاکم بر همه چیز است و وی تعالی تعیین میکند که چه کاری باید انجام بشود و این انکارشان حکمی را تغییر نمیدهد پس بهتر است که ایمان بیاورند تا نجات پیدا کنند.

مستندات
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا
کسانیکه به محمد و قرآن کفر ورزیدند،... (بحر العلوم)
در صدد بیان جایگاه کسانیکه رسول الله ص را تکذیب کردند و انکار کردند و همچنین بیان جایگاه کسانیکه ایمان میاورند بر امده است.
منظور از آیات: نشانه های دین و آثار آن است و میتواند که منظور آیات ربوبیت باشد و یا که منظور نشانه های رسالت است که کفر به آن کفر به الله متعال است.(تاویلات اهل سنت)
سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا
زود باشد که در آخرت به آتش واردشان کنیم. (بحر العلوم)
صلی از باب مجرد برای کسی گفته میشود که برای امری به آتش داخل شده باشد و اصلی از باب افعال گفته میشود اگر به جهت سوختن داخلش کنند و اصطلاء یعنی به آتش گرم شدن را گویند. (بحر العلوم)
کبابشان میکنیم به گوسفند کباب شده، مشویه گفته میشود. (تاویلات اهل سنت)
به آتشی بزرگ و ترسناک داخل کنیم. (ابوسعود)
كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُم بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا
هربار که پوسشتان سوخت، با پوستی جدید تبدیل میشود. (بحر العلوم)
چراکه هر وقت که سوختند تا زمانی آتش فرو مینشیند به خلق جدیدی تبدیل میشوند بعد باز سوزانده میشوند و این دأب انان است یعنی همیشه تکرار میشود. (بحر العلوم)
مقاتل: در هر روز هفت بار تجدید میشود. (بحر العلوم)
حسن گوید: به من چنین رسیده است که آنان در هر روز هفتاد هزار بار پخته میشوند. (بحر العلوم)
ضحاک: در هر روز هفتاد پوست داده میشود. (بحر العلوم)
از ابن عباس: یعنی در اندازه ی پوست اضافه کرده میشود و با کوهها و دره ها برابر میشوند. (بحر العلوم)
به پوستی ناسوخته تبدیل کنیم و تبدیل و تغییر همان تغییر هیئت است و اصلشان یکی است. (نسفی)
از فضیل: پخته را ناپخته گردانده میشود. (نسفی)
لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ ۗ
تا رسیدن عذاب را بیابند. (بحر العلوم)
تا که دائما عذاب را بچشند. (نسفی)
اثر سوختن برداشته میشود تا عذاب را حس کنند. (بیضاوی)
تا که درد آن تسکین نیابد. (تاویلات اهل سنت)
إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمًا
غالب در عذاب دادن است. (بحر العلوم)
در امرش حکیم است که حکم به عذاب انان کرده است. (بحر العلوم)
غالب در انتقام است که چیزی مانع وی از عذاب دادن مجرمین نمیشود. (نسفی)
حکیم است که بر اساس حکمتش عذاب میدهد. (بیضاوی)
حکیم است در آنچه که در حق کافران انجام میدهد. (نسفی)
وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ۖ لَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ ۖ وَنُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيلًا ﴿57﴾
النِّسَآء
تفسیر

و کسانیکه به آیات ما ایمان آورده اند و بر اساس آن عمل صالح انجام داده اند، زود است که آنان را داخل کنیم بر باغهایی که از زیر آن یعنی از زیر درختان آن، رودها جاری هستند و وقتی وارد شدند جاودانه در ان خواهند بود و برای آنهاست همسرانی پاک که هیچ چیز ناراحت کننده و مشمئز کننده ای در آنها نیست و دخال کنیم آنان را به سایه ای دائمی که فقط جهت راحتی و آسایش است و ناراحت کننده نیست و خللی در قصرهای آن نیست.

مستندات
وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ
و کسانیکه به آیات ما ایمان آورده اند و بر مقتضای آن عمل کرده اند. (ابوسعود)
سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ۖ
سیدخلهم به یا نیز قرائت شده است. (ابوسعود)
یعنی وقتی وارد شدند، جاویدان خواهند بود. (ابوسعود)
لَّهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ ۖ
از آفات و عیبها پاک هستند و مثل همسران و زنهای دنیا نیستند. (تاویلات اهل سنت)
یعنی پاکند از احوال ناپسندی که در دنیا است و از پلیدیهای طبیعی نیز پاک هستند. (ابوسعود)
وَنُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيلًا
خورشید آن را بر نمیدارد. (تاویلات اهل سنت)
اذیتی در آن نیست چراکه در خورشید ضرر و نفع برای مردم است و در مورد ماه نیز چنین است و در مورد تاریکی نیز چنین است ولی در خود سایه آزار و اذیتی نیست. (تاویلات اهل سنت)
الله متعال خبر میدهد که به سایه ای وارد شوند که در آن آزار و اذیت خورشید و نه اذیت تاریکی و نه اذیت زمان است و مثل سایه ی دنیا که همراه با آزار غیر باشد، نیست. (تاویلات اهل سنت)
تاویل ظل ظلیل این است که وی را از تمام آزارها محافظت کند. (تاویلات اهل سنت)
ضحاک: سایه ی درختان و قصرهای آنان است. (بحر العلوم)
مقاتل: پوشش قصرها، ظلیل است یعنی خللی در آن نیست. (بحر العلوم)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود