0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ۚ ذَٰلِكُمْ فِسْقٌ ۗ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ ۚ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا ۚ فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ ۙ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ﴿3﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

بر شما حرام شده است خوردن حیوان خود مرده و خون ریخته و گوشت و فراورده ها از خوک، و آنچه که در وقت ذبح نامی غیر از الله متعال بر آن ذکر شده باشد و حیوانی که در اثر خفگی مرده باشد و حیوانی که به ضربات چوب و مانند آن کشته شده باشد و آنچه از بالا افتاده باشد و مرده باشد و آنچه که با شاخ زده شدن مرده باشد، آنچه را که حیوان شکاری آن را خورده باشد و از ان باقی مانده باشد مگر اینکه زنده بیابید و بتوانید ذبحش کنید. و آنچه که برای بتان ذبح شده باشد و طلب قسمت و تقدیر کردن با ازلام نیز بر شما حرام شده است. این استقسام خروج از حدود الهی است. امروز کفار از اینکه شما به عقب و به کفر برگردید ناامید گشتند پس شما لازم است که از انها نترسید بلکه آنچه باید ترس داشته باشید از من و از نافرمانی بر من است. امروز من دین شما کامل کردم یعنی تمام آنچه باید در دین به شما آموزش دهم و بیان کنم را تکمیل کردم و بر شما نعمت خود را که وعده داده بودم، عملی کرده و تکمیل کردم و از شما اسلام را بعنوان دین، راضی شده و قبول کردم. پس اگر کسی در حالت اضطرار قرار گیرد و شیی حلال برای خوردن نیابد و در شرف هلاک قرار گیرد، در حالیکه قصدش لذت از این خوردن نیست و راضی به آن نیست و حلال نمیداند، پس بداند که الله متعال قطعا در این مورد آمرزنده است و مهربان است. نکته: اعلام کامل شدن دین یعنی اینکه در این روز اعلام میدارد که شما به هدف خود رسیدید و دین قوانین و عقایدی که به آن باید ایمان داشته باشید را بیان کرده و تکمیل کرد. نکته: راضی شدن برای شما اسلام را بعنوان دین از این جهت است که در آیات دیگر مثل آیه {وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ } [التوبة: 39] بیان داشت که اگر شما به دین پایبند نباشید بجای شما قومی دیگر را جایگزین خواهد کرد پس وقتی این آیه مائده اعلام کرد که شما تماما به آنچه خواستم عمل کردید و دین اسلام بعنوان دین شما تثبیت شد. نکته: این مساله ی بسیار بزرگی است که صحابه در این روز بعنوان دینداران اسلام معرفی شدند.

مستندات
(اینها) بر شما حرام شده است: مردار و خون و گوشت خوک و آنچه به نام غیر خدا فروافکنده و کشته شده و خفه شده و چوب‌خورده و از بلندی افتاده و شاخ خورده و آنچه درنده خورده - مگر آنچه را (از اینها) زنده دریافته، سر ببُرید - و (همچنین) آنچه روی بت‌ها سر بریده شده و (نیز) اینکه با تیرهای قرعه (حیوانی را، میان خود) بخش کنید؛ اینها فسق و نافرمانی ست. امروز کسانی که کافر شدند از دین شما نومید گردیدند، پس از اینان مترسید و از من بهراسید. امروز دین شما را برایتان کامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانیدم و این (اسلام) را برای شما (به عنوان) طاعتی (شایسته و بایسته و پیوسته) پسندیدم‌؛ پس هرکس (در این جریان و مانند آن) دچار تنگی و تنگنایی شود، بی آنکه به گناهی متمایل باشد، (اگر آنچه را منع شده است انجام دهد) خدا همواره پوشنده‌ی رحمتگر بر ویژگان است.
حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ
شروع در بیان حرامهایی است که قبلا گفته بود در إِلاَّ مَا يتلى عليكم گفته بود است. (ابوسعود)
میته: حیوانی که بدون ذبح جانش رفته باشد. (ابوسعود)
یعنی حرام گشت خوردن این اشیاء. (بحر العلوم)
وَالدَّمُ
و خون مسفوح ؛ریخته شده؛. (ابوسعود)
یعنی خوردن و نوشیدن خون، بر شما حرام گشت. (بحر العلوم)
در جاهلیت این خون را در روده ها میرختند و پخته و میخوردند. (ابوسعود)
وَلَحْمُ الْخِنزِيرِ
لحم خوک، شامل چربی و استخوان آن و سائر اجزای آن نیز میشود، چراکه اسم لحم همه را شامل میشود و در این مورد اختلافی بین فقهاء نیست. (احکام جصاص)
ذکر لحم خوک از این جهت است که بیشترین منفعت آن مربوط به گوشتش میباشد. (احکام جصاص)
به اجماع مسلمانان، خوردن تمامی اجزای خوک حرام است. (بحر العلوم)
وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ
یعنی صدا را به نام غیر از الله در وقت ذبح آن بلند کرده شده باشد همانند آنچه میگفتند از باسم لات و عزی و مانند آن. (ابوسعود)
وَالْمُنْخَنِقَةُ
حیوانی که با خفگی مرده باشد. (ابوسعود)
وَالْمَوْقُوذَةُ
حیوانی که با زدن با چیزی مثل چوب و مانند آن کشته شده باشد. (ابوسعود)
هر حیوان ذبح کردنی که بدون ذبح شرعی بمیرد را نیز شامل است. (احکام جصاص)
وَالْمُتَرَدِّيَةُ
حیوانی که از بالا به پایین افتاده ویا به چاهی افتاده و مرده باشد. (ابوسعود)
از ابن مسعود: اگر شکاری را بر بالای کوه زدی و به پایین افتاد نخور چراکه ترس ان دارم که آن پایین افتادن کشته باشد و همینطور اگر در آب بیافتد نیز نخور چراکه میترسم که آب آن را کشته باشد. (احکام جصاص)
از عدی بن حاتم از رسول الله ص در مورد شکار پرسیدم و ایشان جواب دادند: اگر پرتابت آن را بکشد، بخور مگر اینکه به آب بیافتد که در اینصورت نمیبینی که کدام یک کشته باشد. (احکام جصاص)
وَالنَّطِيحَةُ
حیوانی که حیوانی دیگر آن را شاخ زده و کشته باشد. (ابوسعود)
وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ
آنچه که حیوان درنده آن را خورده باشد و آن حیوان شکار شده مرده باشد. (ابوسعود)
در این دلیل است بر اینکه اگر حیوان شکاری تربیت شده، شکارش را بخورد حرام میشود. (ابوسعود)
إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ
مگر آنچه از حیواناتی را که زنده یافتید و ذبحشان کردید که در اینصورت حلال خواهد بود. (ابوسعود)
درحالتی باشد که مثل حرکت حیوان ذبح شده را داشته باشد. (ابوسعود)
گفته شده است: این استثنا مخصوص آنچه درنده خورده است میباشد. (ابوسعود)
از عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ والحسن وقتادة: اگر زنده به آن برسی طوریکه چشمش میزند و یا دمش حرکت میکند پس خوردن آن مباح است. (احکام جصاص)
وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ
و آنچه که بر نصب ذبح شده است نیز حرام است. (ابوسعود)
نصب سنگهایی بوده اند که دور کعبه چیده شده بود و در جاهلیت بر روی آن ذبح میکردند و آن نوعی تقرب به الله میدانستند. (ابوسعود)
گفته شده: آنچه برای بتان ذبح شده، منظور است. (ابوسعود)
گفته میشود در عیدهای خود به الهه های خود ذبح میکردند. (بحر العلوم)
وَأَن تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ۚ
ازلام جمع زَلَم، یعنی قدح؛در اینجا تیر بی پر؛ که استقسام به آن حرام است یعنی طلب قسمت کردن با آن حرام است. (ابوسعود)
در جاهلیت اینگونه بود که وقتی کسی قصد کاری میکرد، سه تیر را به هم میزدند که در یکی نوشته بود، امرنی ربی؛ پرودگارم مرا امر کرد؛ و در دیگری نوشته بود، نهانی ربی؛ نهی کرد پروردگارم؛ و در سومی چیزی نوشته نشده بود پس وقتی انتخاب میکردند، امرنی ربی میآمد، به آن کار اقدا میکرد و اگر نهی میآمد اجتناب میکردند و اگر خالی میآمد بار دیگر اقدام میکردند. پس استقسام یعنی طلب اینکه چه برای آنان مقدر شده است میباشد با استفاده از این تیرها. (ابوسعود)
گفته اند: استقسام یعنی تقسیم گوشت شتر بر اساس سهم مشخص است. (ابوسعود)
این تقسیم گوشت صورتهای مختلفی داشت:
الف: ده نفر جمع میشدند و شتری را میخریدند و گوشت آن را نه سهم میکردند و به هریک تیری میدادند و بعد این تیرها را یکی جمع میکرد وبه هرکس که اسمش در میآمد، سهمی از گوشت میدادند و وقتی به نه نفر رسید به آخری سهمی نمیرسید و همچنین این شخص باید ثمن آن شتر را میداد.
ب: و یا ده نفر هر یک سهمی مشخص میکردند و به هفت نفر سهم میرسید و به سه نفر دیگر چیزی نمیرسید. (بحر العلوم)
ذَٰلِكُمْ فِسْقٌ ۗ
این استقسام به ازلام، تمرد و سرکشی است. (ابوسعود)
و خروج از حدود و طلب دانستن غیب و گمراهی در اعتقاد به اینکه راه دانستن غیب است، میباشد. (ابوسعود)
افترا بر پروردگار است در امرنی و نهانی ربی گفتن و اگر منظورشان بت باشد، شرک و جهالت است. (ابوسعود)
منظور همین حرامهایی است که شمرده است و منظور از تحریم آنها، خوردن آنهاست. (ابوسعود)
الْيَوْمَ
بعد عصر روز جمعه در روز عرفه حجة الوداع نازل شده است. (ابوسعود)
امروز این زمان .(ابوسعود)
حسن: منظور از یوم، زمان رسول الله ص است. (احکام جصاص)
يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِن دِينِكُمْ
کفار ناامید شدند از ابطال این دین و از برگشتن شما از آن دین با حلال دانستن این پلیدیها و یا غیر این امور. (ابوسعود)
و یا از اینکه آنها بر شما غلبه کنند، چراکه دیدند که الله متعال بر وعده ی خود که دین اسلام را بر دیگر ادیان غالب گرداند، عمل کرده است. (ابوسعود)
ضحاک: این آیه در فتح مکه نازل شده است. (بحر العلوم)
فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ ۚ
پس از اینکه آنها بر شما غلبه کنند نترسید و خشیت را خالص برای الله بگردانید. (ابوسعود)
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ
امروز، با پیروزی و ظاهر گرداندن بر ادیان دیگر دینتان را کامل کرد. (ابوسعود)
و یا با تصریح به عقاید و واقف گرداندن بر اصول شریعت و قوانین اجتهاد، کامل گرداند. (ابوسعود)
جار و مجرور یعنی لکم را قبل دینکم آورده است تا اعلام کند که این کامل شدن دین به نفع و مصلحت شماست. (ابوسعود)
یعنی با ارسال رسول الله و مبعوث کردن ایشان دینتان را کامل و نعمت خود را بر شما تکمیل کردم. (تاویلات اهل سنت)
یعنی امروز دین شما را آشکار و غالب گرداندم. (تاویلات اهل سنت)
یعنی امر دین شما تکمیل و تمام شد و به اموری امر شدید که قبلا مامور نبودید. (تاویلات اهل سنت)
وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي
و نعمت خود را بر شما تکمیل کردم با فتح مکه و ورود در حالت امن و پیروزمند و با هدم ستون و مناسک جاهلیت و نهی حج مشرک و نهی از طواف عریان. (ابوسعود)
و یا با کامل کردن دین و شریعت و یا با هدایت و توفیق. (ابوسعود)
گفته شده است: با وفای به عهد خود که با قول { وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ } [البقرة: 150] وعده داده بودم، نعمت خود را بر شما تکمیل کردم. (ابوسعود)
وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا ۚ
از بین ادیان دین اسلام را برای شما برگزیدم و این تنها دین نزد الله است نه غیر آن. (ابوسعود)
یهود به حضرت عمر گفتند: ما آیه ای در کتاب شما میبینیم که اگر آن برای ما میبود، آن روز را عید میگرفتیم و حضرت عمر جواب دادند: ما میدانیم که آن آیه چه زمانی نازل شده است و در چه مکانی نازل شده؛ در روز عرفه بر رسول الله ص وقتی بر روی شتر بودند در روزه جمعه نازل شد. منظور حضرت عمر این است که ما آن را عید میگیریم. (ابوسعود)
وقتی این آیه نازل شد، حضرت عمر گریه کرد و رسول الله ص فرمودند: چه چیزی باعث گریه ات شده است؟ حضرت عمر گفت: ما تا بحال در حال رشد و زیاد شدن و پیشرفت بودیم حال که تکمیل شد، رو به کاهش خواهد نهاد چراکه چیزی تکمیل نشود مگر اینکه رو به افول میرود. رسول الله ص فرمودند: راست گفتی. (ابوسعود)
و این علام فرارسیدن مرگ رسول الله ص نیز بوده است و همینطور هم شد و هشتاد و یک روز بعد این آیه، رسول الله ص، فوت کردند. (ابوسعود)
فَمَنِ اضْطُرَّ
متصل به محرمات قبل در این آیه است. (ابوسعود)
کسیکه در اضطرار بر خوردن این مذکورات قرار گیرد. (ابوسعود)
اضطرار: ضرری است که به انسان میرسد از گرسنگی و غیر آن و امکان امتناع از آن نیست و در این آیه منظور در اضطرار گرسنگی بمانید است. (احکام جصاص)
فِي مَخْمَصَةٍ
در تنگنای گرسنگی که خوف مرگ و یا لوازم مرگ میرود. (ابوسعود)
غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِّإِثْمٍ ۙ
بدون میل به گناه و بدون انحراف به گناه باشد، یعنی اینکه به جهت لذت بردن نخورد و بدون تجاوز حد مشخص شده باشد. (ابوسعود)
ویا بدون اینکه از دست مضطر دیگری در نیاورده باشد. (ابوسعود)
بدون اینکه قصد چنین عملی را داشته باشی یعنی بدون تبعیت از هوای خود باشد یعنی بعد اینکه ضرورت برداشته شد ادامه ندهی. (احکام جصاص)
بدون اینکه آن را حلال بداند بخورد. (تاویلات اهل سنت)
فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
الله متعال چنین شخصی را مؤاخذه نخواهد کرد. (ابوسعود)
يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ ۖ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ ۙ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ ۖ فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ ﴿4﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

از تو میپرسند که چه چیزی برای آنان حلال است؟ بگو که برای شما خوردنی و نوشیدنیهای پاک و بی ضرر و لذت بخش حقیقی حلال شده است. و همچنین آنچه از حیوان شکاری که به آن تعلیم میدهید آنچه را که الله متعال به شما تعلیم داده است پس وقتی تعلیم دادید و برای شما شکار را نگهداشتند و نخوردند، پس شما بخورید و باید که در وقت ارسال آن شکاری، نام خدا را بیاورید. از الله پروا کنید و بر دستورات وی عمل کنید و بر حرام و حلال وی ثابت قدم باشید. قطعا الله متعال حسابگری سریع است که در یک آن، تمام ریز و درشت اعمال شما را برای شما حساب میکند و جزایش را نیز مشخص میکند. نکته: در مورد طیبات حلال شد، یک مورد آن مواردی بود که اسلام حلال بودن آن را اعلام کرد پس اگر به معنی حلال بگیریم معنی ان میشود، حلالها برای شما حلال هستند و زیاد معنای خوبی به نظر نمیرسد و دیگر اینکه گفته شد که منظور آن چیزی است که باعث لذت شما میشود و این معنی نیز هرچند بی راه نیست ولی احتمال زیاد میرود که هرکس ادعا کند که این چیزی است که من از ان لذت میبرم و بخواهد اشیاء حرام برای خود حلال بداند. معنی دیگر که گفتند این بود که آنچه که طبع سلیم از آن نفرت ندارد و پلید نشمارد و این معنی به مقصود آیه نزدیکتر به نظر میرسد چراکه شاید سوال از این عارض شود که شما که داری هرچیزی را حرام میگویی پس چه چیزی حلال است، باشد پس جواب میدهد اگر دین اشیایی را حلال ندانسته بدین سبب است که پلید و مضر است و اگر نافع بود و مضر نبود، حلال میگرداند و در مورد طبع سلیم نیز باید بر اساس علم استوار باشد و آن علم قطعی است در انچه که در شرع حرام بودن وارد شده و آنچه در حلال بودن آن وارد شده است و علم تجربی امروز بر حلالها و کارهایی که برای حلال شدن حیوان که شرع شرایطی تعیین کرده است، صحه گذاشته است و بعضی از حکمتهای ان را شناخته است از چگونگی ذبح و از چگونگی شکار حیوانات شکارچی.

مستندات
يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ ۖ
از ابی رافع وقتی رسول الله ص دستور دادند تا سگان را بکشند، مردم گفتند از این حیوانات که دستور کشتن انها را دادی کدام صنفش برای ما حلال است؟ این آیه نازل شد. (احکام جصاص)
ظاهر این حدیث چنین میرساند که از این سگان و هر حیوان دیگر میشود به انواع مختلف منتفع شد بغیر از آنچه که نصا ثابت شده است که نباید استفاده کرد یعنی خوردن آن جایز نیست و بغیر از خوردن میشود از آن استفاده کرد از قبیل شکار کردن و فروختن و انواع دیگر استفاده ها. (احکام جصاص)
در شان عدی بن حاتم طائی نازل شده است. عدی گفت: از رسول الله ص پرسیدم ما با این سگان و بازها شکار میکنیم، پس کدام نوع شکار آنها برای ما حلال است؟ ایشان جواب دادند: آن حیوان و بازی که آن را تربیت کردی و بعد در پی شکار فرستادی و در وقت ارسال بسم الله گفتی پس آنچه را که برای تو نگهداشته است را بخور. گفتم: هرچند که آن حیوان شکاری آن را بکشد؟ فرمودند: اگر کشت و خودش نخورد، بخور چراکه برای تو نگهداشته است و اگر از آن چیزی خورد، نخور، چراکه برای خودش نگهداشته است. گفت: با سگهای ما سگهای دیگر نیز در شکار شرکت میکنند، حکم آن چه میشود؟ فرمودند: نخور تا وقتی ندانی که این سگ تو بود که برای تو نگهداشته است. در اینجا بود که این آیه نازل شد.(بحر العلوم)
یعنی از تو میپرسند که در مورد شکار چه چیزی رخصت داده شده است؟ (بحر العلوم)
گفته میشود: وقتی آیه حرمت علیکم نازل شد، گفتند پس چه چیزی برای ما حلال شده است؟ (بحر العلوم)
قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ ۙ
یعنی حیوانات حلال از ذبائح بر شما حلال شده است. (بحر العلوم)
طیب دو معنا را شامل میشود: آنچه که لذت بخش است و دیگری حلال. (احکام جصاص)
ضد طیب، خبیث است و خبیث حرام است و اصل در طیب همان لذت بردن است که حلال را به آن تشبیه شد بخاطر منتفی بودن ضرر در آن. (احکام جصاص)
یعنی آنچه که شما را خوش میآید و خوردن آن برای شما ضرر ندارد، حلال گشت. (احکام جصاص)
آنچه که افرادی که طبعشان سالم است، از آن تنفر نداشته باشند و پلید نشمارند.(ابوسعود)
وَمَا عَلَّمْتُم مِّنَ الْجَوَارِحِ
و حلال گشت شکار آن حیوانی که تعلیم داده اید از پرنده و سگان. (بحر العلوم)
جوارح: حیواناتی که برای صاحبانشان، صید میکنند. (احکام جصاص)
جوارح: حیواناتی که با دندان و یا چنگال خود مجروح میکنند. برای همین امام محمد گفته است: اگر سگ شکاری به شکار صدمه بزند و خونریزی نکند، حلال نیست چراکه جوارح گفته است پس باید زخمی کرده و خون جاری کند. (احکام جصاص)
مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ ۖ
تعلیم دهندگان هستید که به آن اموزش میدهید آنچه را که متعال شما را تربیت کرده است. (بحر العلوم)
تعلیم دیدگانیکه به آن اموزش میدهید آنچه را که متعال شما را تربیت کرده است. (بحر العلوم)
مکلب به کسر لام: صاحب سگ شکاری که تعلیمش داده است. (احکام جصاص)
مکلب: وادارندگان سگان بر شکار یعنی تحریک کردن سگان بر شکار است. (احکام جصاص)
کلب را به هر حیوان درنده اطلاق میشود، رسول الله ص در حق عبته بن ابی جهل، چنین نفرین کردند: اللهمَّ سلِّطْ عليهِ كلباً من كلابك، یعنی بار الها کلبی از کلبهای خود را بر وی مسلط بگردان و عتبه را شیری در هم درید و هلاک کرد. (ابوسعود)
فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ
پس بخورید از آنچه برای شما نگهداشته اند. (بحر العلوم)
على ابن أَبِي طَالِبٍ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَعَدِيُّ بْنُ حَاتِمٍ وَأَبُو هُرَيْرَةَ وَسَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَإِبْرَاهِيمُ گفتند: اگر سگ از شکارش بخورد، نباید خورد. (احکام جصاص)
تربیتی بودن پرنده به این است که وقتی آن را فراخوانده شود، بیاید و از صاحبش فرار نکند. (احکام جصاص)
وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ ۖ
وقتی سگان را برای شکار فرستادید، بسم الله بگویید. (بحر العلوم)
در این آیه دلیل است بر :
الف: اگر حیوان شکاری بخورد، حلال نیست چراکه برای خودش صید کرده است.
ب: شرط حلال شدن، بسم الله گفتن در وقت ارسال است.
ج: اگر حیوان شکاری تربیت شده نباشد، صیدش حلال نیست. (بحر العلوم)
وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ
از الله بترسید و مردار را نخورید و آنچه که نام الله بر آن برده نشده است، را نیز نخورید. (بحر العلوم)
إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ
سریع مجازات است. (بحر العلوم)
همینکه حساب را شروع کند، به اتمام میرساند. (ابوسعود)
الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ ۖ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ ۖ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ ۗ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ ﴿5﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

امروز برای شما همانطور که گفتیم، غذاهای نیک و درست حلال گشت و همینطور برای شما ذبح شده توسط اهل کتاب یعنی یهودیان و مسیحیان بر شما حلال شد و همینطور ذبیحه ی شما بر آنان حلال است و میتوانید به آنها غذا بدهید و پاکدامنان از مسمانان و همینطور نکاح زنان از اهل کتاب که به آنان قبل شما کتاب داده شده است برای شما حلال هستند و این وقتی است که مهر آنان را بپردازید و به دادن آن التزام کنید و در حالی حلال است که نکاح کرده باشید نه اینکه آشکارا زنا کنید با آنها و یا دوست پنهانی بگیرید آنها را و زنا کنید، و کسیکه به آنچه که باید ایمان آورده شود، کفر بورزد عمل صالحش باطل است یعنی ثواب آن اعمالی که قبلا انجام داده است، باطل است. و چنین شخصی در آخرت، جزو زیان کشان و کسانی است که در معامله فریب خورده اند.

مستندات
الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ ۖ
امروز حلال بودن آن را برای شما بیان و آشکار کرد. (بحر العلوم)
وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَّكُمْ
منظور از طعام اهل کتاب، ذبیحه های آنان است چراکه در غیر ذبح، تمامی ادیان در حلال بودن برای ما یکی هستند. (نسفی)
یعنی طعام یهودیان و مسیحیان. (ابوسعود)
از ابن عباس در مورد ذبح مسیحیان عرب سوال شد، و وی جواب داد: مشکل ندارد. (ابوسعود)
حکم صابئین حکم اهل کتاب است نزد امام ابوحنیفه. (ابوسعود)
حکم مجوس در گرفتن جزیه مثل اهل کتاب است ولی در نکاح و طعام آنها، همانند آنها نیستند و نکاح آنها جایز نیست و طعامشان نیز حلال نیست. (ابوسعود)
رسول الله ص: با مجوس مثل اهل کتاب رفتار کنید ولی زنانشان را نکاح نکنید وذبح کرده ی آنان را نخورید. (ابوسعود)
وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَّهُمْ ۖ
و بر شما گناهی نیست که به آنان غذا بدهید. (نسفی)
از ابن عباس: ذبیحه ی آنها برای شما حلال است و ذبیحه ی شما برای انها حلال است. (تاویلات اهل سنت)
وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ
منظور از محصنات، زنان آزاد و همینطور زنان پاک دامن هستند و این دو شرط صحت نکاح نیستند بلکه بیان استحباب است. (نسفی)
چراکه نکاح کنیزان مسلمان نیز جایز است. (نسفی)
وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِن قَبْلِكُمْ
و زنان آزاد از اهل کتاب و یا پاکدامنان از اهل کتاب نیز بر شما حلال است. (نسفی)
إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ
وقتی که مهر آنان را بپردازید. (نسفی)
منظور التزام به مهر است. (ابوسعود)
مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ
در حالیکه به نکاح باشد نه به طریق زنا. (نسفی)
یعنی پاکدامنان هستید به نکاح و آشکارا زنا کننده نیستید. (ابوسعود)
وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ ۗ
و نه اینکه دوست پسر و دوست دختر بگیریدشان. (نسفی)
زناکننده ی سری نیز نباشید. (ابوسعود)
در جاهلیت چنین بود که زنای آشکار را عار میدانستند ولی زنای سری را عیب و عار نمیدانستند پس آیه بیان داشت که هر نوع زنا حرام است. (بحر العلوم)
وَمَن يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ
و کسیکه به آنچه که باید ایمان آورده شود، کفر بورزد، عملش باطل است. (تاویلات اهل سنت)
و کسیکه به شریعت اسلام کفر ورزد، عملش باطل شده است. (نسفی)
وقتی آیه حلال بودن نکاح زنان اهل کتاب نازل شد، زنان آنها گفتند که الله حتما به دین ما راضی شده است که نکاح ما را حلال داشته است پس این آیه در رد آنان نازل شد. (بحر العلوم)
گفته شده است: وقتی حرمت علیم المیته نازل شد و بعد رخصت در وقت اضطرار بیان شد، عده ای گفتند که ما در وقت اضطرار نیز رخصت را عمل نخواهیم کرد و این آیه نازل شد. (بحر العلوم)
گفته اند: این کلامی جدا است و خطاب به مسلمانان است. (بحر العلوم)
ابن عباس: یعنی اگر کسی به کلمه ی شهادت کفر ورزد، ثواب عملش باطل است. (بحر العلوم)
وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ
و در آخرت و در عقوبت جزو مغبونان و زیان دیدگان است. (بحر العلوم)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود