برای بار سوم پرسیدند و خواستند تا الله برایشان مشخص کند که این چه گاوی است که بر ما مشتبه شده است و نمیدانیم کدام گاو را ذبح کنیم و ان شاء الله این بار بیان کند، ما گاو را خواهیم شناخت و هدایت خواهیم شد.
پس حضرت موسی بیان داشت که الله گوید که آن باید گاوی باشد که برای شخم زدن نباشد و نه برای آبیاری بلکه گاو سالم از عیوب باشد که در آن لکه ی سفیدی نباشد.(ابن کثیر)
پس بنی اسرائیل گفتند که الان حق را بیان نمودی پس آن گاو مورد نظر را ذبح کردند. و نزدیک بود که آن امر را انجام ندهند و این اقدام به عمل نکردن برای این بود که آن گاو مورد نظر، خیلی گران بود و یا برای ترسیدن از آشکار شدن قاتل بوده است. (بیضاوی) گویند که کودک یتیمی بود که با مادرش زندگی میکرد و گاوی به ارزش سه دینار داشتن و با آن زندگی میکردند و حاضر نبود این گاو را بفروشد تا اینکه به قیمت پوست گاو پر از طلا راضی شد. (بیضاوی) گویند اگر بنی اسرائیل اول امر حضرت موسی عمل میکردند و گاوی میگرفتند و ذبح میکردند، امر تمام میشد ولی هرچه سوال کردند، امر برایشان سختتر گشت تا اینکه یک گاو را به این قیمت گرفتند و ذبح کردند. (ابن کثیر) گویند که چهل سال در پی یافتن این گاو گشتند. (نسفی)
پس امر شد که آن میت را با بعضی از اعضای گاو بزنند تا زنده شود و قاتل خود را معرفی کند و در مورد اینکه چه عضوی از گاو بوده است چند قول ذکر کرده اند:
مستندات
1-از ابن عباس: استخوان نزدیک به رانها است.
2-از ضحاک: زبان 3-از سعید بن جبیر: دم گاو بوده است 4-از سدی: تکه گوشتی بین دو کتف آن. 5-گوش آن. در هر صورت گاو زنده شد و قاتل را معرفی کرد و مرد. (تفسیر ثعلبی) و قاتل از ارث محروم گشت و دیگر قاتلی از مقتول خود ارث نبرد. (خازن)
بعد از آن قلبهای شما از نرمی و تواضع و خشیت و مهربانی، تهی گشت. پس همانند سنگ شد و یا خشکتر از آن شد. (بحر العلوم) بلکه سنگ نیز از قلب سخت و خشک شده بهتر است. (خازن) و بعضی سنگها هستند که شکافته میشوند و از آن آب خارج میشود. (بحر العلوم) بعضی از سنگها هستند که از ترس الله فرو میریزند.
مستندات
ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ: منظور از بعد از آن:
بعد از دیدن اینکه مقتول شما زنده میگردد. (بحر العلوم) بعد از دیدن آیات و نشانه ها از قبیل تبدیل شدن به میمون و نشانه های دیگر. (بحر العلوم)
فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً:
پس همانند سنگ شد بلکه سختترین شیی شد. (بحر العلوم)
بیان خشکتر از سنگ بودن قلبهای آنان است و میفرماید: بعضی از سنگها از آن نهرها جوشیدن میگیرد و این سنگ منظور میتواند که سنگ حضرت موسی باشد و یا سنگهای کوهستان که از آن نهر ها جاری است. (بحر العلوم)
ای رسول الله ص و ای مومنان، آیا از یهود انتظار تصدیق یا انتظار ایمان با دعوت شما را دارید؟ در حالیکه در گذشته نیز با شیندن کلام الله، آن را تحریف کرده اند در حالیکه خود میدانستند که دروغ میگویند.
مستندات
أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ: مخاطب آیه رسول الله ص و مومنان هستند. (نسفی) یعنی آیا امید دارید که یهود به شما ایمان بیاورند و دعوت به ایمان شما را قبول کنند؟ (نسفی) آیا انتظار دارید که آنان شما را تصدیق کنند؟ (بیضاوی) وَقَدْ كانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ
این در حالی است که در سلف آنان کسانی بودند که تورات که کلام الله است را میشنیدند و بعد تحریف میکردند مثال تحریف آنان تحریف صفات رسول الله ص که در تورات آمده بود و دیگر مثال تحریف آنان آیه ی رجم است. (بیضاوی) گفته شده است که منظور همان هفتاد مرد منتخب بنی اسرائیل بوده است که کلام الله را شنیدند و بعد گفتند که ما در آخر شنیدیم که الله فرمود: اگر خواستید عمل کنید و اگر نخواستید عمل نکند. (بیضاوی)
{وَهُمْ يَعْلَمُونَ}
و این در حالی است که خود آنان میدانند که دروغ میگویند. (نسفی) پس اگر یهود زمان شما ای رسول الله ص و مومنان، تکذیب کردند و کفر ورزیدند، از آنان جای تعجب نیست زیرا در این مساله سابقه دار هستند. (نسفی) از آنان چنین انتظاری نداشته باشید که سابقه دار هستند. (جلالین)
در این آیه قسمتی از حرکات یهود زمان رسول الله ص را بیان میدارد و از جمله حرکات آنان این است که وقتی با مومنان روبرو میشوند، اظهار میکنند که به رسول الله ص ایمان دارند و سعی میکنند با سخنانی مردم را گمراه کنند مثلا بگویند که این پیامبر عرب است و نه برای یهود و وقتی با یکدیگر خلوت میکنند، بعضی به آنان که از پیامبر آخر زمان خبر داده بودند میگویند که چرا به مسلمانان از آنچه الله به شما داده است خبر میدهید و این کار شما باعث میشود که علیه خودتان استفاده کنند و بعضی نیز از روی جهل میگفتند که در قیامت حجت علیه شما قائم خواهد بود که چرا با وجود دانستن نبی بودن محمد به وی ایمان نیاورده اید.
مستندات
منظور یهود هستند و منظور آیه بیان افعال شنیع آنان است که در برخورد با مومنان اظهار ایمان میکنند و عده ای نیز ساکت هستند و وقتی با یکدیگر خلوت میکنند، میگویند که آیا انچه را که الله به شما بیان کرده را با مومنین محمد، سخن میگویید؟ تا بدینوسیله با آنچه از حکم الله نزد شما هست را علیه شما استفاده کنند؟ (ابوسعود) از ابن عباس: یهود وقتی با مومنان برخورد میکردند میگفتند که محمد نبی است ولی برای شما است و عمومی نیست و وقتی خلوت میکردند میگفتند که مگر قبلا علیه آنان بوسیله ی این نبی بر علیه عرب، طلب نصرت نمیکردید و توسل نمیکردید؟ خود میدانید که در کتب ما آمده است که باید از پیامبر تبعیت کنیم پس اقرار نکنید و انکار کنید تا حجت علیه شما نباشد. (الدرالمنثور) لیحاجوکم عند ربکم منظور این است که اگر شما آنچه در تورات هست را به مومنان بگویید در قیامت علیه خود شما استفاده خواهد شد و این نشان از فرط جهل آنان خبر میدهد چرا که در قیامت چیزی مخفی نخواهد ماند. (مظهری)
GHADIMYOL
قدیم یولپایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.