0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
وَلَنْ تَرْضَىٰ عَنْكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصَارَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ ۗ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَىٰ ۗ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِي جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ۙ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ ﴿120﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

از یهودیان و مسیحیان از تو راضی نخواهند شد هرچند برای آنان معجزه نشان دهی و آنان دنبال چیزی جز تبعیت تو از آنان نیستند و هیچگاه راضی نخواهند شد و بر فرض محال اگر از آنها تبعیت کنی مثلا در امر قبله با آنان همراهی کنی، در اینصورت برای تو کمک رسانی نخواهد بود تا تو را پیروز گردانند و مانعی از عذاب الهی نخواهد بود، و خطاب قرار دادن رسول الله ص به تهدید نشانگر این است که ایشان از خود چیزی نمیگویند بلکه همه به امر الهی است و اگر در مقابل این امر حتی فکری از خود ایشان سربزند، بداند که وی را مانعی از عذاب نیست و هرکس که پیامبر باشد چنین خواهد بود و کسی که از خودش چیزی بگوید خودش را تهدید نخواهند کرد و دیگر اینکه وقتی رسول الله ص با آن مقام در مورد همراهی کردن با اهل کتاب موجب چنین تهدیدی است پس امت وی باید بدانند که چه در انتظار انان خواهد بود.

مستندات
گفته اند که یهود و مسیحیان از رسول الله ص فرصت میخواستند و رسول الله ص چشم امید به این داشت که ایمان خواهند آورد و این آیه نازل شد. (خازن)
معنی آیه این است که تو هرچند به آنان فرصت دهی آنان به از تو تبعیت نخواهند کرد بلکه آنان با این فرصت خواستن قصد تعلل دارند و از تو چیزی جز تبعیت از آنان نمیخواهند. (خازن)
از ابن عباس این آیه در مورد بحث قبله است یعنی وقتی رسول الله ص رو به بیت المقدس نماز میگذاردند، اهل کتاب امید داشتند که رسول الله ص از آنان تبعیت کند و وقتی رو به کعبه نمودند دیگر نا امید شدند. (خازن)
وَلَنْ تَرْضى عَنْكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصارى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ
یهودیان از تو راضی نخواهند شد مگر وقتی که تو یهودی شوی و ترسایان راضی نخواهند شد مگر اینکه تو مسیحی شوی. (خازن)
تا وقتی به قبله ی آنان نماز نخوانی از تو تبعیت نخواهند کرد. (بحر العلوم)
از آیه فقهاء چنین استنباط کرده اند که اهل کفر همه یک ملت حساب میشوند و مسلمانان یک امت پس مسلمان از غیر مسلمان ارث نبرد و ادیان دیگر از یکدیگر ارث میبرند زیرا ملت واحد هستند یعنی یهودی و مسیحی و غیر آن فرقی با یکدیگر ندارند و کافر هستند. (ابن کثیر)
غرض آنان از مطرح کردن و درخواست نشانه ها از تو برای ایمان آوردن نیست بلکه تا از انان تبعیت نکنی از تو راضی نخواهند شد. (قرطبی)
قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَى:
به آنان بگو دین الله که اسلام باشد، صحیح است که به آن هدایت گفته شود.(خازن)
وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِي جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ:
ای محمد اگر از هوای آنان که همان به تبعیت کردن تو از آنان است، تبعیت کنی و این تبعیت بعد آن باشد که بیان برای تو آمد که دین الله دین اسلام است و قبله ی قبله ی ابراهیمی است، تو را کسی نیست که امر تو را ولایت کند و آن را درست کند و کسی نیست که تو را یاری کند و از عذاب الله مانع شود. (خازن)
این تهدید رسول الله ص است هرچند که تبعیت از ایشان صادر نخواهد شد ولی میتواند که همین تهدید را یکی از صارفه های آن دانست . (رازی)
خطاب به رسول الله ص برای تادیب امت وی است زیرا مقام آنان از مقام رسول الله پایین است. (قرطبی)
اگر از آنان تبعیت کرده و یهودیت یا مسیحیت را برای جلب رضایت آنان انتخاب کنی بعد اینکه برای تو بیان کفر و گمراهی آنان برای تو بیان شد ، در اینصورت تو را یاور و مانعی از عذاب الله نخواهد بود. (طبری)
و اگر تو بعد بیان شدن کعبه بعنوان قبله از اهل کتاب تبعیت کنی،.... (بحرا لعلوم)
در مورد این خطاب گفته اند که هرچند طرف سخن رسول الله ص است ولی حقیقتا امت ایشان میباشد. (خازن)
الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ أُولَٰئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ ۗ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ ﴿121﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

کسانیکه به آنان کتاب داده شده است از قبیل یهودیان و مسیحیان، آنانکه به آنچه در کتب آنان از احکام هست، عمل میکنند و قرائت موافق نزول آن دارند و به آن ایمان آورده اند و حق تلاوت آن را ادا کرده اند، آنان کسانی هستند که واقعا به آن کتب ایمان دارند و حال که رسول آخر زمان آمده است چون به آنچه میخوانند ایمان دارند به این رسول نیز ایمان میآورند و کسانیکه کفر ورزیده اند و بر خلاف گروه اول عمل کرده اند، قطعا آنان زیان کشانند چرا که در آخرت به آتش جهنم میروند.

مستندات
الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ أُولَٰئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ:
از ابن عباس: در شأن اهل کشتی که با جعفر از حبشه آمدند نازل شده است که چهل تن بوده اند که سی و دو نفر آنان از حبشه بوده و هشت نفر از راهبان شام بوده اند که بحیرای راهب یکی از آنان بوده است. (خازن)
و گفته اند که در شأن اهل کتابی که اسلام آورده بودند؛از قبیل عبدالله پس سلام و یاران وی؛ نازل شده است. (خازن)
و گفته شده است که منظور اصحاب رسول الله ص هستند. (خازن)
و گفته اند که منظور تمام مومنین هستند. (خازن)
از اهل کتاب یهودی و مسیحی کسانی هستند که حقیقتا ایمان آورده اند و کتاب خود را درست متوجه شده اند و آنان به محمد یا به قرآن و یا به کتاب خودشان که باعث هدایت آنان شده است، ایمان میآورند. (اوضح التفاسیر)
يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ:
یعنی کتاب الهی را همانطور که نازل شده است بدون تحریف و بدون تبدیل صفات ذکر شده برای رسول الله، را تلاوت میکنند. (خازن)
یعنی از کتاب الله تبعیت میکنند باینکه حرام آن را حرام میدانند و حلال آن را حلال میدانند و به آیات محکم عمل میکنند و به آیات متشابه ایمان میآورند. (خازن)
یعنی صفت رسول الله را آنچنان که در کتبشان آمده بیان میکنند. (ثعلبی)
از حضرت عمر: هرگاه به ذکر جنت در قرآن میگذرند طلب بهشت میکنند و هرگاه بر آیه ی بیان عذاب میگذرند از آن پناه میطلبند. (ابن ابی حاتم)
آنچنانکه نازل شده است، قرائت میکنند و کتمان نمیکنند. (ابن ابی حاتم)
یعنی حق تدبر در آن ادا میکنند و در معاتی و حقایق آن تفکر میکنند. (خازن)
أُولَئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ:
آن موصوفان به این صفات، آن را تصدیق میکنند. (خازن)
اگر آیه را در مورد اهل کتاب بگوییم پس معنی چنین است که آن موصوفان، به رسول الله ص ایمان میآورند. (خازن)
وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ:
هر کس فرائض الله و نبوت محمد ص، را انکار کند، آن موصوفان، زیان کارانند، چرا که کفر را بجای ایمان گرفته اند. (خازن)
در آخرت، زیانکارانند. (ابن ابی حاتم)
يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ ﴿122﴾
الْبَقَرَة
مستندات
وقتی خطاب بنی اسرائیل را با یادآوری نعمتهای خود برای آنان شروع کرد پس پایان سخن را نیز دوباره با تکرار نعمتهای قبلا برشمرده به پایان رساند تا نصیحت کامل شود و این نوعی اعلام است که قصه ی آنان را جمع بندی کرده است. (مظهری)
{واتقوا}
بترسید از اینکه اگر ایمان نیاورید. (ابی سعود)
{يَوْمًا لاَّ تَجْزِى}
در آن روز (ابی سعود)
{نَفْسٌ}
نفسی(ابی سعود)
{عَن نَّفْسٍ}
نفس دیگر. (ابی سعود)
{شَيْئاً}
چیزی را دفع نتواند کرد. (ابی سعود)
{وَلاَ يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ}
و از آنان فدیه قبول کرده نشود.(ابی سعود)
وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ ﴿123﴾
الْبَقَرَة
مستندات
وقتی خطاب بنی اسرائیل را با یادآوری نعمتهای خود برای آنان شروع کرد پس پایان سخن را نیز دوباره با تکرار نعمتهای قبلا برشمرده به پایان رساند تا نصیحت کامل شود و این نوعی اعلام است که قصه ی آنان را جمع بندی کرده است. (مظهری)
{واتقوا}
بترسید از اینکه اگر ایمان نیاورید. (ابی سعود)
{يَوْمًا لاَّ تَجْزِى}
در آن روز (ابی سعود)
{نَفْسٌ}
نفسی(ابی سعود)
{عَن نَّفْسٍ}
نفس دیگر. (ابی سعود)
{شَيْئاً}
چیزی را دفع نتواند کرد. (ابی سعود)
{وَلاَ يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ}
و از آنان فدیه قبول کرده نشود.(ابی سعود)
وَإِذِ ابْتَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ ۖ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ۖ قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي ۖ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ ﴿124﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

بیاد بیاور که الله تعالی ابراهیم را به انواع بلایا امتحان نمود و ابراهم همه را به نحو احسن انجام داد و برای همین به درجه ی امامت برای تمامی امتهای زمان خود و بعد خود نائل شد و این مسلم است چراکه به ادیان اهل کتاب و مسلمانان، ادیان ابراهیمی گفته میشود و دیگر اینکه ابراهیم مورد احترام تمامی ادیان حتی مشرکان میباشد و همه به نحوی خود را منسوب به ابراهیم میدانند و وقتی از امتحان سربلند بیرون آمد، الله تعالی به وی خبر داد که وی مقتدای عالمیان گشته است و در این موقع بود که حضرت ابراهیم برای فرزندان خود نیز از این امامت بخصوص تقاضا کرد و الله تعالی تلویحا قبول شدن دعای ایشان را اعلام کرد و فرمود که البته ظالمان نمیتوانند این امامت یعنی نبوت را نائل شوند و اینکه بعضی که هرجا کلمه ای ببینند مدعی میشوند که این دلیل ادعای آنان است باید گفت که امامت به چندین معنا میاید و یکی از آنها طریق وراه است پس اگر قرار باشد هرکس بدن در نظر گرفتن سیاق کلام از خود برداشت کند پس شخصی میتواند ادعا کند منظور از امامت همین راه بودن است و دیگر اینکه در آیه ی هفتاد و چهار سوره ی فرقان یکی از صفات پسندیده ی مومنان(همه ی مومنان ) آمده است که آنان در دعای خود درخواست دارند که از فرزندان آنان نیز امامت برای متقین داده شود پس امامت اگر به معنی نبوت باشد همچنانکه در این آیه ی مورد تفسیر ما هست، پس با تعیین الله است و خاص است و اگر امامت به معنی پیشوایی و رهبری باشد پس برای تمامی مومنان ثابت است. معنای ظالم بنا بر امامت مورد نظر تفاوت دارد مثلا کافر که ظالم کامل است پس امامت در هیچ چیز را ندارد ولی اگر منظور از امامت نبوت باشد پس ظالم به معنی مرتکب گناه کبیره نیز نمیتواند به درجه ی نبوت برسد و در مورد خلافت و رهبری اگر نماز بخواند و زکات دهد خروج بر علیه وی جایز نیست و اگر در قضاوت باشد پس فاسق صلاحیت قضاوت ندارد.

مستندات
{وَإِذِ ابتلى إبراهيم رَبُّهُ بكلمات}
شروع در بیان اینکه هدایت محمد همان هدایت مورد نظر است که بر پایه ی توحید است و اسلام است همان اسلامی که دین ابراهیم است و شروع در بیان اینکه آنچه اهل کتاب از عقاید دارند باطل هستند و بیان اینکه آنان ادعا میکنند که بر دین ابراهیم هستند، دروغی بیش نیست زیرا آنچه از ابراهیم و دیگر انبیاء از سخنان صادر شده است چیزی غیر از یگانگی الله و اسلام و بطلان شرک، نیست و بیان اینکه این نبی(محمد) همان پیامبری است که حضرت ابراهیم دعا کرده بود که برای فرزندان وی برگزیند. (ابی سعود)
{وَإِذِ ابتلى إبراهيم رَبُّهُ بكلمات}
برای بنی اسرائیل از مواردی که حضرت ابراهیم مورد امتحان واقع شده است خبر ده که همه خبر از توحید دارند و بر رد شرک دلالت دارند تا حق را قبول کنند و آنچه از باطل که در آن هستند را ترک گویند. (ابی سعود)
خطاب بنی اسرائیل با بیان امتحان واقع بر حضرت ابراهیم برای این است که آنان خود را منسوب به حضرت ابراهیم میدانند پس یادآوری میشود تا در افعال و گفتار به حضرت ابراهیم اقتدا کنند. (ابی سعود)
امتحان گرفتن الله تعالی برای انتخاب بنده یکی از دو راه خوب و بد است والا الله تعالی به عاقبت امور عالم است. (ابی سعود)
ابراهیم اسم عجمی است و سهیلی گوید که در بیشتر موارد زبان سریانی و عربی در الفاظ موافق هستند و یا نزدیک هم هستند همین ابراهیم معنای آن اب راحم یعنی پدر مهربان است برای همین است که حضرت ابراهیم و همسرش ساره سرپرستان کودکان مومنان که در کودکی فوت شده اند، هستند. (ابی سعود)
در مورد کلماتی که حضرت ابراهیم با آنها مورد امتحان قرار گرفته اختلاف کرده اند که چه هستند:
طاووس از اب عباس: ده خصلت بوده است که در شرع ابراهیم بر آنان فرض بوده اند که در شرع ما سنت هستند پنج مورد آن در سر است: 1-مضمضمه کردن(دهان را شستن)2-استنشاق(بینی را شستن)3-فرق سر 4-چیدن سبیل 5-مسواک زدن. و پنج دیگری در بدن است: 6-ختنه کردن 7-تراشیدن موی زاید شرمگاه 8-کندن موی زیر بغل 9-ناخن گرفتن 10-با آب استنجاء کردن. (ابی سعود)
در خبر آمده است که ابراهیم اولین کسی است که سبیل را چیده است و اولین کسی است که ختنه کرده است و اولین کسی است که ناخنش را گرفته است. (ابی سعود)
عکرمه از ابن عباس گوید: به این دین کسی نتوانسته است که کامل عمل کند بغیر از حضرت ابراهیم و الله تعالی به سی نوع خصلت وی را مورد امتحان قرار داده است، که همه از خصلتهای اسلامی هستند.
ده خصلت در سوره توبه آیه ی 112 بیان شده است. (ابی سعود)
در آن آیه این صفات ذکر شده است: 1-تائب بودن 2-عابد بودن3-حامد (ستایشگر) بودن4-روزه دار بودن 5-راکع بودن 6- ساجد بودن 7- آمر به معروف بودن 8- ناهی از منکر بودن 9-نگهدارنده ی حدود الله بودن.
کلا نه صفت ذکر شده است حالا اینکه صفت دهم چیست معلوم نیست.
شاید که همان بشارت دهنده ی مومنان بودن باشد که در آخر آیه آمده است. (نگارنده)
ده آن در سوره ی احزاب آیه ی 36: (ابی سعود)
1-مسلمان بودن 2- مومن بودن 3-قانت بودن= مطیع بودن و در مقام عبادت همت گماردن 4-صادق بودن 5-صابر بودن 6-خاشع بودن (خدا ترس بودن) 7-صدقه دهنده بودن 8-روزه دار بودن (در ده خصلت اولی نیز آمده است البته اگر سائح را به روزه دار بودن بگیریم) 9-عفیف بودن یعنی پاک دامن بودن. 10- بسیار ذکر کننده ی الله بودن. (نگارنده)
و ده آن در سوره مومنون آیات 1تا 9 و سوره ی معارج آیات 23تا 34. (ابی سعود)
1-دوامت بر اقامه ی نماز با رعایت تمامی شرایط آن 2-زکات اموال را به سائل و محروم دادن 3-ایمان به روز رستاخیز 4-از عذاب الهی در ترس بودن 5-کسانیکه شرمگاه خود نگه از کسان بغیر از همسران و کنیزان خود 6- امانت دار و عهد نگهدار بودن 7-به شهادت و گواهی خود وفادار بودن 8- بر نماز خود پایداری کردن.
حالا بین خصلت اول و دوم تکرار است و البته برای تاکید استقامت بر نماز است ولی با تکرا هشت خصلت شده است و اگر امانت داری و وفای به عهد را جدا بدانیم پس با تکرار نماز باز نه خصلت میشود. اگر آن عفت جنسی را به دو بخش تقسیم کنیم یعنی یک خصلت این است که بر مکان حرام صرف نمیکنند و خصلت دیگر را اینکه از همسران خود و کنیزان خود دریغ نمیکنند، بگیریم با تکرار نماز ده خصلت میشود و یا اینکه حق معلوم که همان زکات است را به سائل دادن یک خصلت و به محروم یعنی فقیر دادن خصلتی دیگر بگیریم با تکرار نماز ده خصلت درست میشود و تکرار نماز با توجه به سوره ی مومنون برداشته میشود چراکه در مومنون رعایت خشوع در نماز است که با دوامت کردن بر نماز فرق دارد.(نگارنده)
و گفته اند که مواد امتحانی حضرت ابراهیم عبارت بودند از: خورشید و ماه و ستارگان (که به مردم خود نشان داد نمیتوانند پروردگار وی باشند) و ختنه شدن در کهنسالی و در آتش انداخته شدن (توسط نمرود) و امر به ذبح فرزند شدن و هجرت از دیار خود (رها کردن هاجر و اسماعیل در مکه).(ابی سعود)
جملات و کلمات بین دو پرانتز از نگارنده است.
و گفته شده است که مواد امتحانی عبارت بودند از: مناظره ی وی با قوم مشرک خود و نماز و زکات و روزه و میزبان مهمان بودن و صبر کردن به آن. (ابی سعود)
گفته اند: مناسک حج بوده اند: از قبیل طواف و سعی و رمی و احرام و وقوف عرفه و مناسک دیگر حج بوده است. (ابی سعود)
گفته اند منظور اموری است که در سور ه ی شعراء ذکر شده است در آیات 78 تا 83. (ابی سعود)
گفته اند که در سن هشتاد سالگی ختنه کرده اند. (مسند احمد)
و روایت شده است که در سن صد و بیست سالگی بوده است. (آلوسی)
و در مورد اینکه این امتحان قبل نبوت بوده یا بعد آن دو قول ذکر کرده اند. (ابی سعود)
فَأَتَمَّهُنَّ:
به بهترین صورت انجام داد بدون تفریط و بدن تهاون. (ابی سعود)
{قَالَ إِنّى جاعلك لِلنَّاسِ إِمَامًا}
امام کسی که به وی اقتدا کرده میشود و هر پیامبری برای امت خود امام است و امامت حضرت ابراهیم عمومی و ابدی است چراکه پیامبری بعد ایشان نیامد مگر اینکه از نوادگان وی بود و از وی تبعیت میکرد. (ابی سعود)
امامت یعنی قدوه(پیشوا و مقتدا) به ریسمان بناء امام گفته میشود و به راه نیز امام گفته میشود پس منظور آیه این است: در مواردی مورد امتحان قرار گرفتی و انجام دادی، تو را مقتدای مردم قرار داده ام. (قرطبی)
در اینکه منظور از امامت در این آیه، نبوت است به چند وجه ثابت است:
1-وقتی فرمود برای مردم پس باید امامت وی عمومی باشد چراکه اگر رسول نباشد و دین مستقلی نداشته باشد، پس ماموم خواهد بود نه امام.
2-آیه نشان میدهد که در همه چیز امام است و این فقط برای انبیاء است.
3-انبیاء، امام هستند چراکه مردم از ایشان تبعیت میکنند و در هفتاد و سه ی انبیاء فرموده است وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا یعنی آنان را امامان قرار دادیم که به امر ما هدایت میکنند.
خلفا نیز امام هستند از اینجهت که بر مردم اطاعت آنان واجب است.
قاضیان و فقیهان نیز امام هستند چراکه در محلی هستند که بر مردم، اطاعت از آنها واجب است.
و حتی به افرادی که به گمراهی فرامیخوانند نیز امام گفته شده است؛ وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ [الْقَصَصِ: 41]؛ چراکه تابعانی دارند. پس با این تفاصیل نبوت در بالاترین حد امامت ایستاده است پس در این آیه واجب است که بر نبوت حمل شود.(رازی)
اینکه بجای اینکه بفرماید رسول، فرموده است امام برای بیان این نکته است که رسالت ایشان برای امتی که برای آنان ارسال شده، به طریق تبلیغ نفع میرساند و به بقیه امتها به طریق اقتدا نفع خواهد رساند زیرا ابراهیم سفرهای زیادی داشته است و مورد احترام امتها است و بالتبع محترم مقتد میشود. (التحریر و التنویر)
بعضی با این آیه استدلال کرده اند که امامت جز با تنصیص بر امام از طرف الله تعیین نشود و جواب آن : بیان شد که منظور از امامت نبوت است نه مطلق امامت و دیگر اینکه در این ایه، طریق امامت بیان شده است نه تنصیص بر امامان و در این بحثی نیست؛یعنی در این آیه بیان کرده است که امام از ظلم باید خالی باشد و اسم امام را نگفته است و ادعای خصم، تعیین به اسم است که در این آیه دلالتی نیست؛ که در این آیه به رد یا اثبات سخنی از آن نگفته است. (رازی)
{ قَالَ وَمِن ذُرّيَتِى}
ابراهیم گفت بعضی از فرزندانم را نیز امام بگردان. (ابی سعود)
و یا گفت: از فرزندانم من چه میشود؟ (ابی سعود)
{ قَالَ لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظالمين}
الله تعالی جواب داد: ظالمان فرزندانت آن به دست نخواهند یافت. (ابی سعود)
از ابن عباس: هیچ عهدی بر تو نیست که بر کسیکه بر تو ظلم کند تو از آن اطاعت کنی. (ابن کثیر)
با ظالمان عهدی نیست و اگر هم باشد آن را نقض کن. (ابن کثیر)
ار قتاده: در آخرت عهد الله شامل حال ظالمان نخواهد شد ولی در دنیا ممکن است چراکه رسیده است و خورده اند و زندگی کرده اند. (ابن کثیر)
منظور از عهد، امامت است و امامت در آیه چیزی جز نبوت نیست. (آلوسی)
منظور از عهد: 1- از ابن عباس: نبوت.2-از سُدّی و مجاهد: امامت. 3-از قتاده: ایمان. 4-از عطاء: رحمت. 5- از ضحّاک: دین الله. 6-گفته شده است: امر الله است. (قرطبی)
منظور از عهد در این آیه فقط میتواند به معنی وعده ی موکد است هرچند در مواضع دیگر ممکن است به معانی دیگری آمده باشد. (التحریر و التنویر)
و از دقیق بودن قرآن است که در اینجا به عهد تعبیر کرده است زیرا یهود چنین زعم داشتند که الله تعالی با ابراهیم عهد کرده است که همراه فرزندانش باشد و این آیه هرچند برای توبیخ مشرکین است ولی تعریض به بنی اسرائیل نیز دارد. (التحریر و التنویر)
منظور از امامت در این آیه، نبوت یا معنایی عامتر از آن است که به معنی سلطنت و امامتی که امامیه اختراع کرده اند و این ادعای آنان در هیچ لغتی و در هیچ اصلی وجود ندارد. (مظهری)
عهد نامیدن برای بیان این مطلب است که امامت به معنی نبوت، امانت الله است و آن عهدی است که جز الله آن را تعیین نکند. (آلوسی)
در اینکه کسانی را که به نبوت نائل نخواهند شد را گفت بوی بشارتی میآید که بعضی از غیر ظالمان از فرزندان وی به نبوت خواهند رسید و این قطع طمع کفار از نیل به نبوت است و دیگر اینکه اگر میخواست بگوید که چه کسانی صلاحت دارند، سخن به درازا میکشید.(ابی سعود)
در این آیه دلیل است بر اینکه انبیاء، از کبائر معصوم هستند و دیگر اینکه ظالم، صلاحیت امامت ندارد. (ابی سعود)
و آنچه به ذهن متبادر میشود منظور از ظلم در این آیه کفر است زیرا کافر، کامل در ظلم است و دیگر اینکه در آیه ی 254 سوره بقره فرموده است که کافران همان ظالمان هستند. (آلوسی)
در این آیه هیچ دلالتی بر این نیست که انبیاء قبل بعثت از گناهان کبیره معصوم بوده باشند و دیگر اینکه بر اینکه فاسق نمیتواند خلافت کند نیز دلالت نمیکند. (آلوسی)
منظور از ظالم، فاسق است اگر منظور از امامت را نبوت بگیریم و اگر امامت را عامتر از نبوت بگیریم یعنی هرکسی که به وی اقتدا کرده میشود، ظالم همان کافر خواهد بود. (مظهری)
فاسق اگر امیر شود و اطاعت از وی در ظلم و معصیت، جواز ندارد زیرا رسول الله ص فرموده اند: از مخلوق اطاعتی در معصیت خالق نیست و در روایتی در ادامه ی حدیث آمده است که اطاعت در معروف است . (مظهری)
نظر اکثر علماء بر این است که صبر بر حاکم جائر بهتر از خروج علیه وی است چرا که با خروج بجای امنیت، آشوب به پا میشود و خونها ریخته میشود و دست جاهلان و نادانان باز میشود (تا فساد کنند) و مسلمانان مورد غارت قرار میگیرند و باعث فساد روی زمین میشود. (قرطبی)
وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى ۖ وَعَهِدْنَا إِلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ ﴿125﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

بیاد بیاور که بیت الله را مکانی قرار دادیم که مردم به آن بازگشت کنند و امده است که کسی بیت الله را زیارت نکند مگر اینکه مشتاق است دوباره برگردد و دیگر اینکه این مکان را پناهگاه قرار دادیم حتی در زمان جاهلی کسی به جانی خود نیز تعرض نمیکرد و قول امام اعظم نیز این است که در حرم اقامه ی حدود نشود بلکه وی را مجبور به خروج کرده شود تا حکم اجرا شود و امر ما این است که در مقام ابراهیم در طواف نماز بگذارید و قول احناف این است که در هر مکانی از مسجد الحرام میتواند ادا کرد و به ابراهیم و اسماعیل امر نمودیم که مسجد را از پلیدیهای مادی و معنوی بدور دارند تا مکان برای مسافران و مقیمان نمازگزار باشد.

مستندات
وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْناً:
یعنی بیت الله یعنی کعبه را معاد قرار دادیم تا مردم به آن برگردند و این برگشت تکرار شود. (بحر العلوم)
از قتاده: یعنی جایی برای جمع شدن مردم قرار دادیم که از هر سو به آن سرازیر میشوند. (بحر العلوم)
و برای کسیکه به آن پناه بیاورد، مامن و پناهگاه قرار دادیم. (بحر العلوم)
و اگر جانی که بر وی حد واجب شده باشد به آن پناه ببرد به وی اجرای حد نشود تا اینکه از حرم خارج شود. (نسفی)
از ابن عمر: اگر قاتل عمر را در حرم مییافتم وی را اذیتی نمیرساندم. (بحر العلوم)
لیکن بر وی راههای نفع بردن وی منع کرده شود تا مجبور به خارج شدن از حرم شود و بعد بیرون حرم قصاص شود. (بحر العلوم)
و گفته شده است که منظور مکان امن برای غیر مکلف است یعنی برای شکار یعنی در حرم شکار ممنوع است. (بحر العلوم)
گفته اند که حرم از مرض جذام در امان هستند. (بحر العلوم)
امن از دشمن و امن از حمل سلاح در آن و در عصر جاهلی نیز در پیرامون حرم غارت صورت میگرفت ولی حرم از این عمل در امان بوده است. (ابن ابی حاتم)
وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى:
ابن عامر و نافع به فعل ماضی قرائت کرده اند که معنی آن چنین میشود: وقتی مردم جمع شدند، مقام ابراهیم را مکان نماز برپاداشتن قرار دادند. (بحر العلوم)
و بقیه به صیغه ی امر خوانده اند. (بحر العلوم)
روایت است که در سال فتح مکه، رسول الله ص طواف کردند و وقتی از طواف فارغ شدند به مقام ابراهیم آمدند و فرمودند این مقام پدرمان ابراهیم است و حضرت عمر فرمودند: چطور است که این مقام را مکانی برای نماز بگردانیم و این ایه نازل شد. (بحر العلوم)
این آیه بر واجب بودن دو رکعت طواف است و از رسول الله ص روایت شده است که یک بار نماز طواف را ادا کردند طوری که مقام ابراهیم بین ایشان و کعبه قرار داشتند ودیگر بار در مسجد الحرام ادا کردند ولی در کنار مقام ابراهیم نبود پس فعل رسول الله ص نیز عدم وجوب نماز طواف در مقام ابراهیم دلالت دارد و اینکه در هر موضع از مسجد الحرام ادا میشود. (احکام القرآن جصاص)
عطاء از ابن عباس چنین آورده است که حج کل آن، مقام ابراهیم است. (ابن ابی حاتم)
مجاهد از ابن عباس: کل حرم، مقام ابراهیم است. (ابن ابی حاتم)
و از ابراهیم نحعی نیز چنین آمده است. (سمعانی)
از ابن جبیر: مقام ابراهیم سنگی بود که ابراهیم به هنگام بنای بیت الله روی آن میایستاده است. (ابن ابی حاتم)
از ابن یمان: مسجد الحرام، تمام آن مقام ابراهیم است. (سمعانی)
سفیان گوید که مقام ابراهیم در گوشه ای از بیت الله بوده است و حضرت عمر بعد از رسول الله ص و بعد نازل شدن این آیه به مکان فعلی برگرداند و یک بار سیل آن را برد و حضرت عمر ان را بجای اول برگرداند و سفیان گوید که نمیدانم فاصله ی آن با بیت الله چه مقدار بوده است و آیا متصل بوده یاخیر این را هم نمیدانم. (ابن ابی حاتم)
و منظور از مصلی:1-محلی برای دعا گرفته شود. 2-مکانی برای نماز در حج.(ابن ابی حاتم)
از قَتَادَةُ وَمُقَاتِلٌ وَالسُّدِّيُّ: امر به نماز در مقام ابراهیم شده بود نه امر به لمس کردن و بوسیدن آن. (بغوی)
وَعَهِدْنَا إِلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَن طَهِّرَاوَعَهِدْنَا إِلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَن طَهِّرَا بَیتیَ:
به آن دو امر کردیم که مسجدم را از لوث بتان، پاک دارند و گفته اند که منظور از تمامی نجاسات پاک دارند. (بحر العلوم)
از سدی: منظور از طهرا بیتی، بنا کنید خانه ام را است. (ابن ابی حاتم)
از سعید بن جبیر: با کلمه ی توحید از شرک پاک بدارید.(ابن ابی حاتم)
با بخور و عطر آن را پاک دارید. (بغوی)
لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ:
برای طواف کنندگان یعنی غریبان و برای عاکفان یعنی مقیمان در مکه و رکوع کنندگان و سجود کنندگان یعنی نمازگزاران از هر سو که آمده باشند.(بحر العلوم)
طائف: کسیکه بیت الله را طواف میکند. (ابن ابی حاتم)
کسیکه خود را منسوب به بیت الله میداند. (ابن ابی حاتم)
عاکف: کسانیکه از شهرهای دیگر آمده در حرم ساکن شده اند. (ابن ابی حاتم)
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَٰذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۖ قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَىٰ عَذَابِ النَّارِ ۖ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ ﴿126﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

وقتی ابراهیم دعا کرد که این حرم را مکان امنی قرار ده و همانطور هم شد و بر وحوش و انسانها در طول تاریخ به مکان تبدیل شد و دعا کرد که به مومنان آن از انواع میوه روزی ده و این تخصیص مومنان در رزق ناشی از آیه ی قبل بود که وقتی مسئلت امامت کرد بیان داشت که برای ظالمان نیست پس در دعای خود طوری بیان داشت تا طبق شرایط مورد قبول الله باشد و مقبول افتد و الله تعالی جواب داد که روزی دنیوی مخصوص مومنان نیست بلکه به کافران اهل مکه نیز روزی خواهد داد و این روزی چون دنیوی است هر مقدار باشد باز در مقابل روزی آخرت ناچیز است و بعد اینکه کفار روزی خود را دنیا مصرف کردند در آخرت به عذاب آتش مجبور کرده میشوند و این ورود اختیاری نیست و این عذاب چه بد سرانجامی است که آنان به آن برده میشوند.

مستندات
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَٰذَا بَلَدًا آمِنًا:
وقتی ابراهیم دعا کرد که حرم را بگونه ای گرداند که مکانی امن باشد برای وحوش و صید نشوند و گیاه آن چیده نشود و اهل آن کشته نشوند. (الوجیز للواحدی)
منظور از اینجا را شهر امن بگردان، گفته اند که شهر مکه است. (خازن)
وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ:
و روزی ده از انواع میوهها. (الوجیز للواحدی)
دعای ابراهیم از این رو بود که در آن سرزمین زراعتی نبود. (سمعانی)
در قصه ها آمده است که طائف قطعه ای از سرزمین شام بوده است که جبرئیل بنا به دعای حضرت ابراهیم، آن را کنده و به حجاز آورده است تا اهل مکه میوه داشته باشند. (سمعانی)
در اینکه حرم گشتن مکه قبل دعای ابراهیم بوده است یا بعد آن ، دو قول موجود است که هر دو دلائل نقلی خود را دارند. (خازن)
مَنْ آمَنَ مِنْهُم بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ:
سبب درخواست میوهها برای مومنان این بود که حضرت ابراهیم وقتی درخواست امامت برای فرزندان خود نمود، جواب آمد که برای ظالمان نخواهد بود پس نتیجه گرفت که برای کافران دعایش قبول نشود پس این دعا را خاص برای مومنان نمود. (بحر العلوم)
قالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا:
پس الله جواب داد هرچند کافر هم باشند رزق خواهند یافت و خبر داد که امر رزق مسلمان و کافر ندارد و مثل امامت نیست.(بحر العلوم)
فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا:
یعنی در دنیا کمی به وی رزق میدهم و.. (بحرالعلوم)
ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلى عَذابِ النَّارِ:
و بعد پناه وی به سوی عذاب آتش است. (بحر العلوم)
وَبِئْسَ الْمَصِيرُ:
چه بد است مکان رفتن آنان. (بحر العلوم)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود