یهودیان گفتند که دین ما حق است و رسول الله ص و اصحاب ایشان را به دین خود دعوت میکردند و مسیحیان نیز چنین میگفتند و هر یک از آنان دین خود را حق خود را حق و دیگری را باطل میدانستند و الله تعالی راه حلی پیش روی آنان گذاشته و به رسولش امر کرد که بگوید: بلکه بجای اختلاف بیاییم از دین ابراهیم که نقطه ی مشترک ما است، تبعیت کنیم و دین ابراهیم، دینی حنیف یعنی بر راه راست و از هر دین باطلی به کنار بوده است و ابراهیم از مشرکین نبوده است پس اگر ادعای دین دارید از دین ابراهیم که دین توحید است تبعیت کنید. همین حنیف که به معنی مایل از ادیان است مستند بزرگی است تا ما بتوانیم دین خود را به خوبی بشناسیم در این زمان که هر گروهی و هر فرقه ای ادعای بر حق بودن دارد پس راه حل این است که از دینی تبعیت کنیم که به دیگر ادیان شبیه نباشد و وجه تمایز اسلام از دیگر ادیان، موحد بودن است و در مسائل دیگر نیز میتواند صادق باشد چرا که در روایات بسیار از شبیه شدن به ادیان دیگر نهی شده ایم پس این اصل بزرگی است که نباید از آن غافل شویم.
طریقه ی ایمان مسلمان اینگونه است که: به الله یگانه ایمان میآوریم و بر به قرآن ایمان میآوریم و به آنچه بر ابراهیم و اسماعیل و یعقوب و فرزندان یعقوب داده شده است نیز ایمان میآوریم و بر انچه به موسی و عیسی داده شده است از تورات و انجیل و معجزات دیگر آنان ایمان آورده ایم و بر انچه بر انبیای دیگر عطا شده است نیز ایمان میآوریم و در ایمان آوردن به انبیاء بین آنان، فرق نمیگذاریم و به همه ی آنان ایمان میآوریم و ما در این گفتار خود، مخلص هستیم و اذعان داریم.
وقتی الله تعالی نحوه ی ایمان مسمانان را به تفصیل ذکر کرد پس بیان داشت که ما ادعای اینکه بر حق هستیم و شما بر باطل هستید را نداریم بلکه اگر شما مثل ایمان ما ایمان داشته باشی یعنی به یگانگی الله اعتراف داشته باشید و به تمامی انبیاء و به تمام آنچه در کتب شما مذکور است و بدون تحریف است، ایمان بیاورید قطعا هدایت میشوید به اسلام خواهید گروید و اگر به نصیحت ما گوش نکردید و راهی غیر این در پیش گرفتید پس راه دشمنی را انتخاب کرده اید و معلوم شد که بحث شما برای رسیدن به حق نبوده است بلکه برای جدال بوده است پس جدال شروع شده است و به رسول الله ص نیز تسلی میدهد که کاری از دست آنان برنخواهد آمد و الله بسنده است و کید و مکر آنان را خنثی خواهد نمود و الله تعالی به دعای شما و گفتار آنان و آنچه شما و آنان در دل دارند آگاه است.
دین الله که همان دین فطری انسان است، آن را لازم بگیرید و بدانید که بهترین رنگ دینی است پس دین به عمل است و به دل نه اینکه در آبی فرو کرده و ادعا کنید که وی الان بر دین ما شد، و این درحالی است که ما بر سبیل دوام، الله تعالی را عبادت میکنیم.
اهل کتاب مدعی بودند که آنان استحقاق مبعوث شدن انبیاء را دارا هستند و عرب این استحقاق را ندارند و آیه میفرماید: بگو آیا در کارهاییکه الله تعالی انجام میدهد با ما مجادله میکنید پس بدانید که الله تعالی، همچنانکه پروردگار شماست، پروردگار ما نیز هست و در این مساله اشتراک داریم و دیگر اینکه اگر شما عملی انجام داده اید که بر اساس آن خود را مستحق نبوت میدانید پس باید بدانید که ما را نیز اعمالی هست و ما بر شما امتیاز اخلاص عمل داریم که شما ندارید.
آیا شما ای یهود و مسیحیان، ادعا دارید که ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و فرزندان وی، بر دین یهودیت و مسیحیت، بوده اند پس دلیل بیاورید و اگر یک وقت آنان بر این ادعا اصرار کردند پس به آنان بگو که آیا شما بهتر میدانید و یا الله بهتر میداند؟ و اگر گواهی دارید آن را کتمان نکنید چراکه هرکس گواهی از طرف الله داشته باشد و کتمان کند وی ظالمترین انسانهاست و بدانید که الله تعالی از افعال شما غافل نیست پس فریب این را نخورید که الله شما را در حال نابود نمیکند.
آنان یعنی انبیائی که نام برده شد، امتی بوده اند که بر راه و روش خود، گذشته اند و قضاوت آنان به الله مانده است پس جز بخاطر عمل خود آنان بر آنان مکافاتی مترتب نخواهد گشت اگر خیر انجام داده اند پاداش خواهند گرفت و اگر عمل شری انجام داده باشند مجازات خواهند شد.(طبری)
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.