0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
سَيَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا ۚ قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ ۚ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَىٰ صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ﴿142﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

وقتی امر تغییر قبله به کعبه وارد شود، زود است که جاهلان به دین حقیقی بگویند که چه چیزی باعث این عمل شده است و بعضی چنین پندارند که قصد رجوع به دین قوم خود را دارد، ولی باید بدانند که هیچ مکانی نمیتواند قبله گرفته شود چون به خودی خود استحقاق آن را ندارند بلکه این الله است که صاحب مشرق و مغرب یعنی تمام اماکن است و هرجا را خواهد قبله قرار میدهد و هرکس را که الله خواهد به دین درست که قبله اش، قبله ی ابراهیمی است، ارشاد میکند.

مستندات
سَيَقُولُ السُّفَهاءُ مِنَ النَّاسِ:
منظور نادانان هستند که یهود و منافقان هستند. (بحر العلوم)
گفته شده است که منظور اهل مکه هستند. (بحر العلوم)
یهود و منافقان و اهل مکه بر تغییر قبله طعن کردند. (ثعلبی)
سفه خفتی و سبی در نفس است که عقل وی در امور دنیوی و دینی، ناقص است و سفه کسی که کفر میورزد از سفیه در امور دنیوی، بیشتر است برای همین تفاسیر سفهاء این آیه را یهود و منافقان دانسته اند. (خازن)
مَا وَلَّاهُمْ؟ عَن قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا:
یعنی چه چیزی که آنان را از قبله ای که بر آن بوده اند، منصرف کرده است.(بحر العلوم)
یعنی قبله ای که قبلا بر آن نماز خوانده اند. (بحر العلوم)
قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ:
انصار یعنی مسلمانان اهل مدینه، قبل قدوم رسول الله ص به مدینه، رو به بیت المقدس نماز میگذاردند و رسول الله ص نیز بعد قدومشان، تا هجده ماه یا هفده ماه رو به بیت المقدس نماز میگذاردند و بعد مامور به رو کردن به سوی کعبه شدند و اهل مکه گفتند حالا که رو به کعبه کرد عن قریب به دین ما بر خواهد گشت که این آیه نازل شد. (بحر العلوم)
یعنی رو به بیت المقدس نماز گذاشتن و رو به کعبه کردن، هر دو به امر الله بوده است. (بحر العلوم)
یعنی مشرق و مغرب و ما بین آن دو برای الله است و هیچ یک از طرفین استحقاق قبله شدن را ندارند مگر اینکه الله امر کند که آن قبله باشد. (خازن)
يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ:
الله هرکس را که بخواهد به دینی که الله راضی میشود، هدایت میکند. (بحر العلوم)
از ابی عالیه ریاحی: مسجد صالح نبی را دیدم که قبله اش رو به کعبه بود و اینکه موسی از صخره(مکانی در بیت المقدس) رو به کعبه نماز میخوانده است و کعبه قبله ی تمامی انبیاء بوده است.(بحر العلوم)
وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا ۗ وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ ۚ وَإِنْ كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ ۗ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ ﴿143﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

همچنانکه که شما را به راه راست هدایت کردیم و قبله ی شما را برترین قبله ها قرار دادیم، خود شما را نیز امتی عادل و راستگو میانه، قرار دادیم تا برای مردم گواه باشید و آن در آخرت خواهد بود که وقتی انبیاء اعلام میدارند که رسالت خود را ادا کرده اند و کفار انکار کنند، این امت محمدی است که به درست بودن قول انبیاء شهادت دهند و این از آنجا نشأت میگیرد که امت محمدی دین اسلام که همان دین انبیاء است را اختیار کرده و تحریف نکرده اند پس دین درست را بیان خواهند نمود و رسول الله ص نیز بر راستگو بودن و عادل بودن امت خود شهادت خواهد داد. و قبله ی شما را کعبه قرار دادیم تا بدینوسیله مسلمان واقعی شناخته شود چون کسی که ایمان وی حقیقی باشد با امر رسول الله کار دارد نه اینکه به کدام سو، امر میکند و در مساله تغییر قبله عده ای مرتد شدند. و این مساله ی بزرگی است که شبهاتی مطرح خواهد کرد و کسانی را که الله توفیق هدایت داده است، به راحتی قبول خواهند نمود. و الله تعالی ایمان شما را که قبل از امر تغییر قبله، داشته اید را باطل نخواهد کرد یعنی قبلا معتقد بودید که قبله ی شما بیت المقدس است و به آن سو نماز میخواندید حال که قبله تغییر کرد آن ایمان و نماز شما باطل نخواهد شد. و بدانید الله تعالی برای شما مهربان و دل رحم است.

مستندات
در مورد سبب نزول آیه چنین گفته اند که وقتی مسلمانان به کعبه رو کردند یهود به معاذ بن جبل چنین گفتند که محمد قبله ی ما را بخاطر حسادت به ما ترک کرده است و قبله ی ما قبله ی انبیاء است و محمد نیک میداند که ما عادل ترین مردم هستیم پس معاذ جواب داد: بلکه ما بر حق هستیم و ما بر عدل هستیم و این آیه نازل شد. (خازن)
وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا:
همچنین شما را امت وسط قرار دادیم در اینکه این جمله به چه جمله ای عطف شده است چند قول مطرح شده است:
1-معطوف بجای جمله ی ولقد اصطفيناه في الدنيا که در حق حضرت ابراهیم بیان شده بود، است. (خازن)
2-معطوف است بجای يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ یعنی همچنانکه شما را هدایت کردیم و قبله ی شما را میان مشرق و مغرب قرار دادیم، شما را امت عادل و نیک قرار داده ایم(خازن)
یعنی همچنانکه شما را به اسلام و کعبه هدایت کردیم، شما را امتی عدل گرداندیم تا برای مردم گواه باشید. (بحر العلوم)
امت وسط منظور امت معتدل و میانه بین غلو و کمکاری است زیرا هر دوی اینها در دین مذموم است غلو مثل غلو مسیحیان در حق حضرت عیسی و تقصیر مثل کمکاری یهود و تبدیل و تحریف دینشان است. (خازن)
امتی میانه هستند که مثل مسیحیان غلو نکردند که انان عیسی را اله دانستند و مثل یهود کمکاری نکردند که آنان حضرت مریم را زناکار و عیسی را ولد زنا نامیدند. (نسفی)
از رسول الله ص: این امت (امت محمدی)از میان هفتاد امت، آخرین آنها است و نیکترین و محترم ترین نزد الله تعالی است. (خازن)
لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ:
یعنی در روز قیامت، این امت بر تبلیغ و رساندن پیام پیامبران، گواه خواهند بود. (خازن)
گفته شده است: امت بر علیه هرکسی که از حق خارج شود، شاهد است. (خازن)
منظور از مردم، انبیاء هستند یعنی برای انبیاء گواهی دهند. (بحر العلوم)
وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً:
و محمد رسول الله ص بر شما عدل است و تزکیه کننده ی شماست. (خازن)
با شهادت برای شما. (بحر العلوم)
تزکیه کننده کسی که عدالت شاهد را تحقیق کند.
و گواهی به این طریق است که تمامی انسانها را در یک مکان در روز قیامت جمع کرده میشود و به کفار گفته میشود که آیا ترساننده از عذاب آخرت بر شما نیامده است؟ و کفار جواب دهند: خیر برای ما کسی نیامده است و الله تعالی از انبیاء در مورد تبلیغ رسالت سوال کند و انبیاء جواب دهند که کفار دروغ میگویند و در این وقت الله تعالی از آنان یعنی انبیاء گواه بر گفته ی آنان درخواست میکند و این درحالی است که الله بهتر از هرکسی میداند که چه کسی درست میگوید ولی برای اتمام حجت بر علیه کفار این درخواست را دارد و انبیاء جواب دهند که امت محمد شاهدان ما هستند و امت محمدی را آورده میشود و آنان بر حقانیت انبیاء شهادت دهند و کفار گویند که اینان چگونه میدانند در حالیکه بعد ما امده اند؟ و این سوال را از امت محمدی پرسیده میشود و آنان جواب دهند که برای ما پیامبر فرستاده ای و بر وی کتاب نازل کردی و در آن کتاب از تبلیغ انبیاء گذشته آمده است و تو ای الله در گفته ی خود صادق هستی و بعد محمد رسول الله ص را آورده میشود و از عدالت امتش پرسیده میشود و ایشان تزکیه کنند و به صادق بودن آنان گواهی دهد. (خازن)
وَما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها إِلَّا:
قبله ی قبلی تو را منسوخ نکردیم مگر اینکه...(خازن)
تو را از قبله ی قبلی منصرف نکردیم مگر ...(خازن)
کعبه را برای تو قبله قرار ندادیم مگر ... (خازن)
ما قبله ای را که تو دوست داشتی، قبله قرار ندادیم مگر برای ....(نسفی)
إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ:
مگر برای دانستن که به معنی دیدن است یعنی مگر برای دانستن کسانیکه ...(خازن)
مگر برای امتحان و آشکار کردن... (بحر العلوم)
مگر برای دیدن کسانیکه... (خازن)
منظور از دانستن این است که عمل آنان را برای مشخص کردن این است که چه کسی مستحق عذاب و چه کسی مستحق ثواب است. (خازن)
مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ:
کسانیکه از رسول الله ص اطاعت میکنند و کسانیکه به کفر برمیگردند. (خازن)
در حدیث آمده است که وقتی قبله به کعبه تغییر یافت، عده ای مرتد شدند و به یهودیت برگشتند و گفتند که محمد به دین پدران خود بازگشته است. (خازن)
وَإِن كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ:
و همانا تغییر قبله امری سخت و دشوار است مگر بر کسانیکه در ایمان خود صادق بوده اند.(خازن)
مگر برای کسانیکه قلبهای آنان را بر اسلام حفظ کرد و به نعمت تبعیت از محمد، اکرام نمود. (بحر العلوم)
وَما كانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمانَكُمْ:
الله تعالی نماز شما را که قبلا به بیت المقدس خوانده اید را ضایع نخواهد کرد. (خازن)
ایمان شما را ضایع نکرد چون قبله ی شما تغییر کرده است و ایمان شما را باطل نکرده است. (بحر العلوم)
ایمان شما را باطل نکرده است. (بحر العلوم)
سبب تسمیه ی نماز(صلاة) به ایمان از این جهت است که نماز بر اهل ایمان واجب است و دیگر اینکه از اهل ایمان قبول کرده میشود و دیگر اینکه ادای آن در روز جمعه نشانه ی ایمان است. (نسفی)
از ضحاک: تصدیق شما هردو قبله را باطل نکرده است. (بحر العلوم)
یهود به مسلمانان گفتند که اگر قبله ی کنونی شما درست است پس آن نمازهایی را که رو به بیت المقدس خوانده اید چه میشود و اگر آن حق بود پس این گمراهی است و اگر این حق است آن گمراهی است و دیگر اینکه آنانکه نماز خود را رو به بیت المقدس خواندند و مردند حکمشان چیست و مسلمانان از رسول الله ص استفتاء کردند و این آیه نازل شد. (خازن)
إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُفٌ رَحِيمٌ:
یعنی اجر شما را تباه نخواهد کرد. (خازن)
رأفت از رحمت خاصتر و نرمتر است و گفته اند که رأفت از رحمت شدیدتر است و گفته اند که رأفت همان رحمت است و در مورد فرق رأفت و رحمت گفته اند که رأفت نوع خاصی از رحمت است که در آن مبالغه شده است و آن دفع مکروه و برداشتن ضرر است ولی رحمت اسمی است که این رأفت نیز در آن داخل است و دیگر فضل ها را نیز از انواع نعمتها شامل است. (خازن)
به این معنا که پاداش آنان ضایع نخواهد شد و تکرار رحیم بودن برای این است که انواع رحمتها را شامل شود. (خازن)
برای مومنان مهربان است که ایمان آنان را ضایع نکرد و آنان را قبول کرده است. (بحر العلوم)
قَدْ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ ۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا ۚ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ ۗ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ ۗ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ ﴿144﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

همانا میبینیم که رو به آسمان میکنی و ما تو را به سوی قبله ای که خود به آن راضی شوی، امر به رو کردن خواهیم نمود پس در نماز رو به مسجد الحرام کن و هرکس در هر مکانی که باشد نیز رو به آن کند و اهل کتاب نیک میدانند که این امر، امری به حق است و الله تعالی ازکردار شما ای مومنان و از کردار کفار غافل نیست و هرکس را با توجه به عمل وی پاداش و سزا خواهد داد.

مستندات
{قَدْ نرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السماء}
همانا دیده ایم که رویت را و چشمت را به آسمان میدوزی. (نسفی)
از ابن عباس: اولین منسوخ از قرآن، امر قبله بوده است. (ابن کثیر)
رسول الله ص توقع داشتند که امر به رو کردن به قبله شود، چون قبله ی ابراهیم بود و مخالف یهود بود و دیگر اینکه با این عمل عرب به ایمان آوردن ترغیب میشدند چراکه کعبه فخر آنان بود و محل زیارت و طواف آنان بود. (نسفی)
روایت شده است که رسول الله ص به جبرئیل فرمودند: دوست دارم که بجای رو کردن به قبله ی یهود، روی به جهتی دیگر کنم و منظورشان کعبه بوده است، جبرئیل گفت: من نیز مثل تو بنده ای بیش نیستم و از دست من کاری ساخته نیست پس از پرودگارت، بخواه و رسول الله ص همیشه چشم به آسمان داشتند تا اینکه این آیه نازل شد. (بحر العلوم)
در سبب دوست داشتن توجه به کعبه و سبب رویگردانی از بیت المقدس چند قول ذکر شده است:
1-یهود در مورد رسول الله ص میگفتند که وی از قبله ی تبعیت میکند و در دین با ما مخالفت میکند. (طبری)
2-بخاطر این بود که کعبه ی قبله ی ابراهیم بود و رسول الله ص آنرا دوست میداشت. (طبری)
{فَلَنُوَلِّيَنَّكَ}
همانا تو را بر این امر قادر خواهیم ساخت و این قبله را به تو عطا خواهیم نمود. (نسفی)
{قِبْلَةً تَرْضَاهَا}
به قبله ای که تو دوست میداری و به آن میل داری بخاطر اغراض درستی که داری که با مشیت الهی و حکمت وی موافق آمده است. (نسفی)
{فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ المسجد الحرام}:
پس رویت را به سوی و به طرف مسجد الحرام بگردان، و اینکه جهت مسجد الحرام گفته شد چون توجه به عین قبله برای کسیکه از قبله دور است، مشکل است. (نسفی)
و همین ذکر مسجد الحرام بجای کعبه دلیل بر این است واجب رو کردن به قبله جهت آن است نه خود آن. (نسفی)
از ابن عباس از رسول الله ص: ما بین مشرق و مغرب برای اهل مسجد، قبله است و برای اهل حرم خود مسجد الحرام و برای برای اهل زمین یعنی دیگر نواحی، حرم قبله است. (ابن کثیر)
وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ:
ای مومنان در هرکجای زمین که باشید، رو به طرف مسجد الحرام کنید. (طبری)
وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ:
همانا اهل کتاب نیک میدانند که کعبه را قبله گرفتن حق است و آن قبله ی ابراهیم است. (بحر العلوم)
یعنی علمای یهودی و مسیحی نیک میدانند.(طبری)
منظور فقط یهود هستند. (طبری)
زیرا در بشارت انبیاء گذشته آمده بود که رسول الله ص رو به دو قبله نماز خواهد گذاشت. (نسفی)
وَمَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ:
و الله تعالی از آنچه انجام میدهند یعنی انکار کعبه، غافل نیست. (بحر العلوم)
ای مومنان الله تعالی از آنچه انجام داده اید غافل نیست و یادش هست که اول رو به بیت المقدس نماز گذاردید و الان رو به کعبه میکنید و آن را برای شما ذخیره کرده است. (طبری)
وَلَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ بِكُلِّ آيَةٍ مَا تَبِعُوا قِبْلَتَكَ ۚ وَمَا أَنْتَ بِتَابِعٍ قِبْلَتَهُمْ ۚ وَمَا بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ ۚ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ۙ إِنَّكَ إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ ﴿145﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

ای رسول الله ص اگر هر برهان و معجزه ای بیاوری که کعبه قبله ی حق است، از تو تبعیت نخواهند کرد زیرا آنان با مطرح کردن شبهه و سوال دنبال یافتن حق نیستند بلکه قصد گمراه کردن تو را دارند و تو نیز هرگز از قبله ی خود دست بر نمیداری و این قبله دیگر حکم محکم است که نسخی در آن نیست و دیگر اینکه یهود و نصاری از قبله ی یکدیگر تبعیت نمیکنند پس طمع نداشته باش که آنان از تو تبعیت کنند و بر فرض محال اگر از خواهشهای آنان تبعیت کنی، قطعا از ظالمان خواهی بود چه برسد به امت تو که درجه ی پیامبری ندارند.

مستندات
وَلَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ:
یعنی برای یهود و مسیحیان هر معجزه ای نشان دهی... (خازن)
گفته شده است: هر حجتی بیاوری باز...(خازن)
زیرا یهود به رسول الله ص گفتند که نشانه ای بر گفته ات بیاور و این آیه نازل شد. (نسفی)
زیرا آنان بر اثر شبهه قبله ی تو را ترک نکرده اند تا با حجت برگردند بلکه آنان از روی کبر وعناد، با تو مخالفت میکنند. (بیضاوی)
ما تَبِعُوا قِبْلَتَكَ:
یعنی به کعبه رو نخواهند کرد. (خازن)
به سوی قبله ی تو نماز نخواهند گذارد. (بحر العلوم)
وَما أَنْتَ بِتابِعٍ قِبْلَتَهُمْ:
یعنی یهود رو به بیت المقدس میخوانند و مسیحیان رو به مشرق و تو رو به کعبه میخوانی پس چگونه بین شما اتحاد برقرار شود در حالیکه جهت قبله های شما متفاوت است. (خازن)
این برای قطع طمع یهود بود که امیدوار بودند که رسول الله ص به قبله ی آنان برگردد. (ثعلبی)
وَما بَعْضُهُمْ بِتابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ:
و یهود و مسیحیان نیز از قبله ی یکدیگر تبعیت نخواهند کرد. (خازن)
یعنی وقتی آنان بین به قبله ی یکدیگر رو نمیکنند پس چگونه انتظار داری به قبله ی تو رو کنند. (بحر العلوم)
وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ:
اگر تو از مراد و رضای آنان تبعیت کنی و به قبله ی آنان رجوع کنی بعد از اینکه برای تو علم امر قبله آمد،... (خازن)
بر سبیل فرض یعنی فرضا اگر چنین کاری از تو سر بزند.(بیضاوی)
گفته شده است بعد اینکه باقی ماندن یهود و مسیحیان بر باطل و از حق روی گردانی آنان، علم حاصل کردی... (خازن)
إِنَّكَ إِذاً لَمِنَ الظَّالِمِينَ:
همانا تو اگر چنین کنی از زمره ی کسانی خواهی بود که به خود ظلم کرده اند و خطاب رسول الله ص بر سبیل موعظه و یادآوری است.(خازن)
هرچند خطاب به رسول الله ص است ولی منظور امت ایشان میباشند. (خازن)
تو نیز همانند آنان خواهی بود. (ثعلبی)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود