آن افراد که بر الله به دروغ نسبتهای ناروا میدهند و آیات الله را انکار میکنند، در زمین قادر به فرار از عذاب الله نیست و اگر تاخیری در عذاب است از خود الله است و برای آنان غیر از الله متولی امری برای آنان نیست و منع کننده ای نیست، و عذاب آنان بخاطر صد از دین الله دو چندان خواهد شد و آنان از فرط دشمنی و هیچ انگاری از شنیدن حق ناشنوا و از دیدن خیر نابینا هستند.
مستندات
أُولَٰئِكَ لَمْ يَكُونُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ یعنی کسانیکه به این صفت هستند نمیتوانند از الله فرار کند و هر وقت خواست عذابشان میدهد. (خازن)
نمیتوانند پیشی بگیرند. (خازن)
در آخرت نیز نمیتوانند از عذاب الله را از خود دفع کنند. (تاویلات اهل السنه)
با اینکه زمین پهناور است به هرکجا که بگریزند. (ابوسعود)
وَمَا كَانَ لَهُم مِّن دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ یعنی برای آن کفار یاورانی نیستند تا آنها را از الله مانع شوند زمانی که الله قصد عذاب آنان کند.(خازن) يُضَاعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ
یعنی در آخرت عذابشان بخاطر صدی که از دین الله داشته اند و بخاطر انکار بعث بعد موت، چند برابر کرده میشود. (خازن)
مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَمَا كَانُوا يُبْصِرُونَ قتاده: از شیندن حق ناشنوا هستند در نتیجه خیر را نمیشنوند تا از آن استفاده کنند و خیر را نمیبینند تا آن را داشته باشند. (خازن) ابن عباس: الله متعال بین اهل شرک و مومنان در دنیا و آخرت حایل قرار میدهد. در دنیا اهل شرک نمیتوانند بشنوند یعنی از الله اطاعت نمیکنند و در آخرت نیز ترس بر آنها غالب است. (خازن)
از فرط ناشنیده انگاری و بغض و دشمنی آنان با حق بر شنیدن و دیدن قادر نیستند. (ابوسعود)
آن افراد که صد سبیل الله کردند و انکار آخرت، آنان کسانی هستند که خود را باخته اند و آنچه که به دروغ ساخته بودند گم شده و سودی نمیدهد.
مستندات
أُولَٰئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنفُسَهُمْ با خریدن عبادت خدایان بجای عبادت الله. (بیضاوی) سهم خود را باخته اند. (بحر العلوم) و ضرر اعمال بدشان به خودشان است. (بحرالعلوم)
چرا بجای عبادت الله، عبادت سنگ را گرفتد و بجای بهشت، آتش را گرفتند. (مظهری)
وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا يَفْتَرُونَ از خدایان و شفاعت آنان. (بیضاوی)
در این عوض کردن و تبدیل کردن، زیان دیدند و آنچه به دست آورده بودند را از دست دادند. در نتیجه برای آنان چیزی جز حسرت و پشیمانی باقی نماند.(بیضاوی) باطل گشت هرآنچه که غیر الله را عبادت میکرده اند و دیگر نفعی برای آنان ندارد. (بحر العلوم)
بی شک و ضرورتا آنان در آخرت زیانکشترین هستند. نکته: این آیه در ادامه ی افمن کان علی بینه میباشد یعنی در صدد بیان غیر قابل مقایسه بودن این افراد با مومنان مخلص است و ما حصلش این است که این افراد خود باخته اند و در آخرت نیز بیشترین زیان را اینان میبینند و با کفار دیگر که فقط کفر ورزیده اند برابر نیستند و پستتر هستند حال این افراد چگونه ادعا میکنند که با مومنان مخلص برابر هستند؟ برتر دانستن که بماند.
مستندات
لَا جَرَمَ
1 لا؛ نفی کلام سابق است یعنی چیزی که آنان به دروغ میگویند نیست و جرم؛به معنی کسب است و فاعل آن مضمر که تقدیرش چنین میشود: حکم آنان کسب خسران است و خسران حکم آنان است. (مظهری)
2 جرم را به معنی واجب شد و حق است نیز آمده است و معنی آن میشود: زیان کشترین بودن آنان در آخرت ثابت است. (مظهری) 3 لاجرم به معنی حقا است یعنی حقا آنان در آخرت زیانکشترین هستند. (مظهری)
4 لاجرم به معنی لامحاله است یعنی چاره ای نیست و یا ناگزیر است که آنان زیانکشترین هستند. (مظهری)
أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ زیانکشترین بودن آنان در آخرت برای این است که بقیه فقط کفر ورزیده اند و این افراد به همراه کفر، صد از دین الله نیز داشته اند. (مظهری)
این افراد با کفار نیز برابری ندارند چه رسد به اینکه با افرادی که دارای برهان و شاهد هستند و به قرآن ایمان آورده اند برابری کنند. (ابوسعود ملخص)
قطعا کسانیکه ایمان اسلامی داشته اند و عمل صالح که شرع تعیین کرده است را انجام داده اند و در برابر الله اخلاص و فروتنی کرده داشته اند، آنان صاحبان جنت هستند و برای همیشه در آن خواهند بود.
مستندات
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا
به تمامی آنچه واجب است که ایمان آورده شود، ایمان آورده باشند. (ابوسعود)
تصدیق وحدانیت الله کردند. (بحر العلوم) وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَخْبَتُوا إِلَىٰ رَبِّهِمْ طاعات بین الله و خودشان را انجام داده باشند. (بحر العلوم) به الله اعتماد و یقین داشته باشند و به عبادت الله با خضوع و خشوع مشغول شده باشند. (ابوسعود) مقاتل: اخبتوا یعنی اخلصوا، اخلاص داشته اند. (بحر العلوم) و یا از عذاب الله ترسیده باشند. (بحر العلوم) خبت به زمین مطمئن یعنی با اطمینان اطلاق میشود. (ابوسعود) أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ آن موصوفان به صفات زیبا، در بهشت دایمی خواهند بود. (ابوسعود) برای همیشه خواهند بود و از آن خارج کرده نشوند. (بحر العلوم)
مثال دو فرقه یعنی کافر و مومن مانند نابینا به بینا و ناشنوا به شنوا است، آیا این دو با هم همانند هستند؟ حالا که ثابت شد که برابر نیستند، چرا پند نمیگیرید و از کفر و از کور و کر بودن از شنیدن حق و ایمان آوردن، دست نمیکشید و به ایمان و حق بینا و شنوا نمیگردید؟
مستندات
مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَىٰ وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ مثالی برای کافر و مومن یعنی مثال کافر و مومن به مثال کسی است که حق را نمیبیند و کسی که حق را میبیند است. (بحر العلوم) اعمی یعنی کور از ایمان است. (بحر العلوم) اصم یعنی کر از ایمان است و نمیشنود. (بحر العلوم) بصیر و سمیع، مومن است. (بحر العلوم) هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا
گفته شده است: آیا کسیکه میشنود و میبیند با کسی که نمیبیند و نمیشنود، برابر هستند؟ (بحر العلوم)
أَفَلَا تَذَكَّرُونَ
رسول الله ص به کفار مکه فرمودند: آیا کور با بینا و کر با شنوا برابر است؟ جواب دادند: خیر. پس رسول الله ص فرمودند: آیا تفکر نمیکنید که برابر نیستند؟ (بحر العلوم)
آیا بیاد نمیآورید، تا از این مثال، سود ببرید؟ (نسفی)
قسم که ما نوح را فرستادیم با این قول که میگفت: همانا من ترساننده و برحذر دارنده ی از عذاب هستم و بیان کننده ی موجبات عذاب و راه رهایی از آن را بیان کننده هستم.
مستندات
نوح را فرستادیم در حالیکه وی گوینده ی این سخن بود که من شما را ترساننده هستم. (ابوسعود) اگر با آنچه گفتیم پند نمیگیرند برای آنان از خبر نوح را بگو. (بحر العلوم) آنچه باعث عذاب شما میشود را بیان کننده هستم. (ابوسعود)
انذار یعنی اعلام شیی که باعث ترس است به همراه بر حذر داشتن از آن است. (ابوسعود) موجبات عذاب و ثواب را بیان میکنم. (مظهری) موجبات عذاب و راه خلاص آن را بیان میکنم. (بیضاوی)
به زبانی میگویم که شما متوجه ان میشوید. (بحر العلوم)
دیگر اینکه غیر الله را عبادت نکنید چراکه اگر به سخنان من عمل نکنید، من برای شما میترسم که عذابی دردناک در دنیا و آخرت به شما خواهد رسید.
مستندات
أَن لَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ کسی را که با امر الله مخالفت کرده و عبادت غیر الله انجام دهد را بر حذر دارنده هستم. (خازن) اینکه غیر الله را عبادت نکنید. (ابوسعود) إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ
الیم: دردآور و پرآزار. (خازن)
منظور غرق شدن است. (بحر العلوم)
آنچه باعث بر حذر داشتن من شده است، ترس از عذاب الیم بر شماست. (ابوسعود ملخص)
بزرگان و صاحبان رای که کافر به نوح بودند گفتند: تو را چیزی جز شر مثل خودمان نمیبینیم و چیزی در تو نمیبینیم که باعث شود تو را باور کنیم و از تو اطاعت کنیم و نمیبینین که از تو اطاعت کرده باشند به جز کسانیکه که در بین ما فرومایه هستند و نگاه سطحی دارند و ما در شما بر خودمان هیچگونه برتری نمیبینیم که باعث پیروی ما از تو شود، بلکه حقیقت این است که ما شما را دروغگو میدانیم. این عادت کفار در هر عصر است که مومنان را فرومایه و سطحی نگر میپندارند و خود را میپندارند که دید باز و وسیعی دارند، درحالیکه وقتی از وی در مورد برنامه ی زندگی میپرسی چیزی جز امور دنیوی چیز دیگری نیست یکی به شناخت دنیا صرف کرده و دیگری به جمع دنیا در هر صورت فکر آنان از دنیا فراتر نمیرود در حالیکه مومن به ابد و خوشبختی ابدی میاندیشد پس اگر حقیقتا تامل کنند، دید مومن است که خیلی وسیع و باز است و خیلی دورتر را میبیند.
اشراف و رؤسای قومش گفتند: تو چیزی جز بشر مثل ما نیستی و مزیتی برای تو نمیبینیم تا اطاعت از تو بر ما واجب باشد. گویا آنان انتظار داشتند که این انذار دهنده پادشاه باشد و یا اینکه فرشته باشد. (مظهری) وصف آنان به کفر از اول امر برای مسجل کردن کافر بودن آنان است و همچنین برای ذم آنان است. (ابوسعود)
تابعان تو کسانی نیستند جز افراد دون پایه که فقط به ظاهر مینگرند و تعمق نمیکنند. (مظهری) اول امر را رای میگیرند. (مظهری) از آنجا که ما در تو مزیتی نمیبینیم پس احتمال راست بودن ادعای تو نیز نیست. (ابوسعود) وجه دون دانستن آنان بخاطر سطحی نگر دانستن آنان بود ویا اینکه آنا فقیر بودند و اشراف چیزی جز دنیا را نمیدیدند پس فکر میکردند که هرکس سهم بیشتری از دنیا داشته باشد، وی با شرافت تر باشد. (مظهری)
وَمَا نَرَىٰ لَكُمْ عَلَيْنَا مِن فَضْلٍ
از مال و غیر آن چیزی در تو نمیبینیم تا تو را مستحق و اهل نبوت و اهل اطاعت کند. (مظهری)
تبعیت آنان بر نبوت تو دلالت ندارد و تبعیت آنان بر ما فضیلتی محسوب نمیشود. (ابوسعود) بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ
تو در ادعای نبوت و تابعان تو در علم به صدق تو داشتن، گمان میکنیم که دروغگو باشید. (مظهری)
نوح گفت: ای قوم من به خبر دهید از این مساله که اگر من همراه خود دلیل و برهان قاطع داشته باشم و نبوت به من داده شده باشد و این مساله بر شما مخفی مانده باشد. آیا در اینصورت ما میتوانیم بر شما قبول آن را تحمیل کنید در حالیکه شما در آن تفکر نمیکنید و انکار میورزید و به خود اجازه ی تامل در آن نمیدهید؟ نکته: برای به بحث گذاشتن و مورد تحقیق قرار دادن اولین مرحله این است که طرف خواهان دانستن و خواهان تفکر در آن باشد ولی کسیکه از بیخ منکر آن باشد در نتیجه در آن تفکر نیز نخواهد داشت و این خود را کامل پنداشتن و عدم توجه به سخن طرف مقابل باعث کور شدن از دیدن حقیقت و کر شدن از شنیدن حق خواهد بود.
نوح به قومش گفت: به من از این سوالم خبر دهید... (بحر العلوم) اگر من باشم بر بیانی از پروردگارم و بر یقین باشم بر آنچه که بدان شما را انذار میکنم. (خازن) اگر من حجتی داشته باشم که بر ادعای من گواهی دهد... (بیضاوی)
وَآتَانِي رَحْمَةً مِّنْ عِندِهِ و هدایت و معرفت و نبوت داده باشد. (خازن) الله به اعطای رسالت به من عنایت کرد. (بحر العلوم) فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ و بر شما مخفی مانده باشد و مشبته شده و خلط شده باشد. (خازن) و این نعمت بر شما مخفی ماند. (بحر العلوم) یعنی این نعمت و معجزه بر شما مشتبه شده و شما آن را ندانستید و نشناختید. (بحر العلوم) أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنتُمْ لَهَا كَارِهُونَ
آیا من میتوانم آن رحمت را بر شما الزام و اجبار کنم تا قبول کنید؟ یعنی ما از نزد خود نمیتوانیم شما را بر چیزی اجبار کنیم. (خازن) یعنی من بر این امر قادر نیستم بلکه آنچه میتوانم این است که شما را به آن دعوت کنم و قادر بر اجبار شما نیستم. (خازن) قتاده: والله اگر نبی قدرت بر اجبار داشت که قومش را به دین بیاورد حتما اینکار را انجام میداد. (خازن) آیا ما آن را به شما بنشناسانیم درحالیکه شما نبوت را ناپسند میشمارید؟ (بحر العلوم)
آیا به شما آن را تعلیم دهم درحالیکه شما آن را تکذیب و انکار میکنید و با من در این مورد مناظره نمیکنید؟ (بحر العلوم) آیا معرفت آن را به شما تحمیل کنیم؟ (بحر العلوم) آیا شما را به زور وادار به هدایت و راه یافتن با آن کنیم درحالیکه شما آن اختیار نمیکنید و اصلا در آن تامل نمیکنید؟ (بیضاوی)
GHADIMYOL
قدیم یولپایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.