0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ ۖ وَإِنَّ فَرِيقًا مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ﴿146﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

آنان را که کتاب آسمانی داده شده است، حضرت محمد ص را به پیامبری میشناسند همچنانکه پسران خود را میشناسند و گروهی از آنان از روی عناد و تکبر، حق را کتمان میکنند در حالیکه میدانند امر محمد، حق است.

مستندات
الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ:
صفت از ظالمین است یعنی اهل کتاب، محمد را میشناسند. (نسفی)
منظور از اهل کتاب، علمای آنان است. (بیضاوی)
منظور مومنان اهل کتاب میباشد. (بغوی)
و یا قرآن را میشناسند، یا امر تغییر قبله را میشناسند. (نسفی)
قول اول با ادامه ی آیه همخوانی بیشتری دارد. (نسفی)
يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ:
عبدالله بن سلام (عالم یهودی که مسلمان شد)گفت: من ایشان را بهتر از فرزندم میشناسم و حضرت عمر گفت: چرا این را میگویی؟ و عبدالله بن سلام جواب داد: من از اول شکی نداشتم که وی (محمد) نبی است ولی در مورد فرزند خودم تا این حد مطمئن نیستم چون شاید که مادرش خیانت کرده باشد و در این هنگام حضرت عمر سر عبدالله بن سلام را بوسید. (نسفی)
وَإِنَّ فَرِيقًا مِّنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ:
گروهی از آنان یعنی کسانی که ایمان نیاوردند، از روی حسادت و گردنکشی، حق را کتمان میکنند، در حالیکه میدانند زیرا الله تعالی در کتاب آنان این مساله را بیان کرده بود. (نسفی)
حق یعنی صفات رسول الله ص است که در کتبشان بیان شده است و امر کعبه است. (بغوی)
الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ ۖ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ ﴿147﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

امر تو امری حق است که از نزد الله است پس تو ای محمد از شک کنندگان در آن نباش و منظور از خطاب رسول الله ص به عدم تشکیک، برای این است که غیر ایشان بطریق اولی نباید شک داشته باشند.

مستندات
الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ:
یعنی رو کردن به کعبه بعنوان قبله حقی است از طرف پروردگارت نه آنچه یهود ادعا میکنند.(قرطبی)
از حضرت علی نصب حق روایت شده است یعنی الحق مفعول یعلمون در آیه ی قبل است (قرطبی)پس چنین معنی میدهد: در حالیکه آنان میدانند که حقی است از طرف پروردگارت.
آن حقی که صلاحیت تبعیت دارد همین است و از نزد الله است. (زهرة التفاسیر)
فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ:
پس از شک کنندگان مباش و منظور خطاب به امت محمد ص است. (قرطبی)
وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا ۖ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ ۚ أَيْنَ مَا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿148﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

برای هر قومی جهتی برای روکردن هست چه جهت بعنوان قبله و چه جهت بعنوان شریعت و چه غیر آن پس آنچه باید توجه داشت این است که در پیشی گرفتن به سوی خوبیها است که باید مسابقه داد و آن با شریعت اسلام که آخرین آن شریعت محمدی است حاصل خواهد شد. الله تعالی بر جمع شما چه دوست و چه دشمن قادر است.

مستندات
وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ:
برای هر اهل دینی، قبله ای هست که به سوی آن رو میکنند. (خازن)
گفته شده است: هر قومی به نوعی رو به قبله میکنند و هیئت و حالت مخصوص خود را دارند. (خازن)
و یا اینکه منظور برای همه ی مومنان جهتی برای رو کردن به سوی کعبه وجود دارد. (خازن)
و گفته شده است که هر قومی را شریعت و منهجی هست، زیرا شریعت برای مصالح مردم است و برای همین است که در هر دوره ی زمانی متفاوت با دیگر دوره ها است. (نسفی)
هُوَ مُوَلِّيهَا:
که به سوی آن رو میکند.(نسفی)
گفته شده است: آن را اختیار میکند. (نسفی)
و گفته اند که الله آنها را به رو کردن به آن قبله، وامیدارد. (نسفی)
فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ:
پس بشتابید به سوی عبادات و به سوی قبول اوامر. (نسفی)
برای همه دین و شرعی است و آن دین الله است که دین محمد است که الله به آن میخواند، از تبعیت کند کسی که تبعیت میکند و دوری میکند آنکس که دوری پیشه کند. (ابن عطیه)
این آیه را دلیل گرفته میشود مبنی براینکه تعجیل طاعات بهتر از تاخیر آن است مادامیکه دلیل بر بهتر بودن تاخیر نباشد. (احکام القرآن جصاص)
و دیگر اینکه اصل در امر تعجیل است مگر اینکه دلیلی بر جواز تاخیر باشد. (احکام القرآن جصاص)
أَيْنَ مَا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا:
هرکجا که باشید ای مسلمانان و ای اهل کتاب الله تعالی شما را در روز قیامت جمع خواهد کرد و این وعده ی پاداش است برای اهل طاعت و وعید عذاب است برای اهل معصیت. (نسفی)
از هر سوی که رو به کعبه نماز بگذارید الله تعالی چنان جمع خواهد کرد که انگار همه به یک سمت نماز گذارده اید، گویا که همه در مسجد الحرام حاضر شده و نماز میگذارید.(نسفی)
إِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ:
همانا الله تعالی بر زنده کردن بعد مرگ و پاداش نیک دادن به نیکوکار و عذاب بدکار قادر است. (نسفی)
وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۖ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ ۗ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ﴿149﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

به هرکجا که بروید رو به قبله نماز بگذار و این امر از پروردگارت است و الله از اعمال شما غافل نیست و بر طبق اعمالتان پاداش خواهد داد.

مستندات
وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ:
هرکجا که باشی، رو به مسجد الحرام کن. (بحر العلوم)
به هر سو که بروی پس رویت به مسجد الحرام باشد. (طبری)
وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ:
و این رو به کعبه کردن در نماز حقی است از طرف پروردگارت . (بحر العلوم)
و این حقی است از پرودگارت پس بر آن مداومت ورزید و از الله تعالی در این مورد اطاعت کنید. (طبری)
وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ:
یعنی بر طبق اعمال شما، جزا خواهد داد. (بحر العلوم)
و الله اعمال شما غافل نیست بلکه آمار آن را دارد و در روز قیامت جزایتان را خواهد داد. (طبری)
وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِي وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿150﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

هرکجا که باشی رو به کعبه نماز گذار و شما مسلمانان هرکجا که باشید رو به کعبه کنید تا دیگران را علیه شما حجتی نباشد و یهود مشرک دست از طعن شما بردارند مگر کسانیکه ظالم هستند که با این تغییر نیز مجادله با شما را ترک نخواهند کرد در حالیکه میدانند این تغییر قبله حق است و در این مساله از آنان نترسید و از الله بترسید و از وی اطاعت کنید و باشد که هدایت یابید.

مستندات
وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَحَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ:
تکرار برای تاکید منسوخ بودن بیت المقدس بعنوان قبله است. (بغوی)
زیرا منسوخ شدن قبله از اموری است که میتواند باعث فتنه و شبهه شود برای همین مکررا مورد تاکید قرار میدهد. (نسفی)
لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ:
قبله تغییر یافت تا مردم بر علیه شما دلیل نداشته باشند و نگویند که شما قبله ندارید و این تحویل از سخن مردم شما را حفظ خواهد کرد بجز ظالمان که منظور یهود و قریش هستند، پس قریش خواهند گفت که محمد به کعبه بازگشت و دانست که این حق است چون قبله ی پدران وی بوده است و به دین ما نیز باز خواهد گشت و یهود خواهند گفت که وی با اینکه میداند بیت المقدس حق است باز از آن روی گردانید و معلوم است که بر رای خود عمل میکند. (بغوی)
برای این تغییر یافت تا مردم اعتراض نکنند که قبله ی حضرت ابراهیم را ترک کرده است. (نسفی)
بعضی گفته اند که منظور از مردم، یهود هستند که میگفتد شما مسلمانان نمیدانستید که به کجا رو کنید و ما شما را به بیت المقدس هدایت کرده ایم پس آیه در رد این افراد آمده است و منظور از ظالمان، مشرکین مکه هستند که گویند محمد در مورد دین خود دچار تحیر شده است و زود باشد که به دین ما باز خواهد گشت همچنانکه به قبله ی ما بازگشته است.(بغوی)
منظور این است که برای مردم حجتی علیه شما باقی نمانده است بغیر از ظالمان که به باطل با شما مجادله خواهند کرد. (بغوی)
یهود میگفتند که محمد با دین ما مخالفت میکند و به قبله ی ما نماز میگذارد پس امر تغییر قبله این حجت انان را خاموش کرده است. (رازی)
عرب میگفتند: محمد میگوید بر دین ابراهیم است ولی قبله ی ابراهیم را ترک کرده است. (رازی)
ابوروق گوید: برای یهود قبل از تغییر قبله حجتی بود زیرا در تورات آمده بود که نبی آخر زمان قبله را به کعبه تغییر خواهد داد و آنان میگفتند تو که تغییر نداده ای پس همین تغییر قبله حجت آنان را از بین میبرد مگر اینکه ظلم کنند و آن را کتمان کنند. (بغوی)
ابوعبیده گوید: اِلّا به معنی واو است یعنی برای مردم و ظالمان حجتی باقی نمانده است. (بغوی)
فَلا تَخْشَوْهُمْ:
پس در رو کردن به کعبه به خود ترس راه ندهید زیرا من ولی شما هستم و شما را بر آنها با دلیل و نصرت، پیروز خواهم کرد. (بغوی)
وَاخْشَوْنِي وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ،:
با امر من مخالفت نکنید. (نسفی)
و از من بترسید و این تغییر قبله برای تکمیل کردن نعمتم است بر شما با هدایت شما به قبله ی ابراهیم و با این کار دین حنیف کامل میگردد. (بغوی)
از حضرت علی : تمام و کمال بودن نعمت اینکه بر اسلام بمیریم. (بغوی)
سعید بن جبیر گوید: نعمت برای مسلمان تا وقتی به بهشت نرفته است، کامل نشده است. (بغوی)
وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ:
و تا اینکه از گمراهی به راه راست، هدایت یابید. (بغوی)
كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ ﴿151﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

نعمت خود را با هدایت شما تکمیل کردیم همچنانکه از میان شما از جنس خودتان، رسول فرستادیم و شما نیز مرا یاد کنید همچنانکه از بین شما و از خود شما رسول فرستادیم که به شما قرآن تلاوت میکند و سنت و فقه دین میآموزد و راههای تزکیه و پاک کردن نفس را از شرک و گناه میآموزد و به شما اموری را میآموزد که اگر وحی نبود، شما با تفکر نمیتوانستید بدان دست یازید.

مستندات
كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِّنكُمْ:
کاف تشبیه است و مرجعی لازم دارد و برای همین گفته شده است که به ما قبلش بر میگردد و معنای آن چنین میشود: تا نعمتم را بر شما تکمیل کنم همانطور که بر شما رسول فرستادیم. (خازن)
و گفته اند که این جواب قبول شدن دعای حضرت ابراهیم مبنی بر فرستادن رسول از خود آنان است و معنای آیه چنین میشود: همچنانکه دعای ابراهیم را قبول کردم، همینطور شما را به راه راست هدایت کردم و شما را مسلمان گرداندم و با بیان دین حنیف، نعمت خود بر شما کامل کردم. (خازن)
و بعضی گفته اند که کاف متعلق به ما بعدش یعنی فاذکرونی است و معنای آیه چنین میشود: همچنانکه بر شما رسول فرستادم، یاد خدای گویید و وجه تشابه این است که نعمت ذکر با نعمت ارسال رسول، شبیه هستند. (خازن)
منظور از رسول، محمد ص است. (خازن)
منظور از بین شما، یعنی از بین عرب و گفته شده است یعنی از بین شما انسانها یعنی فرشته نیست. (بحر العلوم)
همچنانکه من برای شما رسول فرستادم شما نیز مرا یاد کنید. (ابن ابی حاتم)
يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِنا:
بر شما قرآن تلاوت میکند و این نعمتی بزرگ است چراکه معجزه ای جاویدان است. (خازن)
وَيُزَكِّيكُمْ:
شما را از پلیدی شرک و گناه پاک میگرداند. (خازن)
گفته شده است: یعنی به شما اعمالی میآموزد که با عمل به آن جزو تزکیه شدگان قرار میگیرید مثل اخلاق نیکو و افعال بزرگواری و نیک. (خازن)
شما را به انجام کارهایی که باعث تزکیه ی شما میشود، وامیدارد. (بیضاوی)
وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتابَ:
یعنی احکام قرآن را به شما میآموزد. (خازن)
گفته شده است که تعلیم با تلاوت متفاوت است پس در آیه تکرار نیست. (خازن)
وَالْحِكْمَةَ:
یعنی سنت و فقه(فهم) دین میآموزد. (خازن)
وَيُعَلِّمُكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ:
یعنی به شما از اخبار گذشتگان و داستان انبیاء و اخبار از آینده را میآموزد که قبل بعثت این امور را نمیدانستید. (خازن)
شما را اموری تعلیم میدهد که با فکر و اندیشه نمیشد به آن رسید. (بیضاوی)
فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ ﴿152﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

مرا با اطاعت و انجام انواع عبادات در تمامی لحظات زندگی یاد کنید تا من نیز شما را در هر حالی به فراخور آن حال، یاد کنم و با اطاعت شکر گذار باشید و کفران نورزید.

مستندات
مرا ذکر کنید تا من نیز شما را ذکر کنم.
اصل ذکر این است که با قلب بر شیئ بیان شده، آگاهی و بیداری حاصل شود. (قرطبی)
و اینکه به ذکر زبانی نیز ذکر گفته میشود برای این است که ذکر زبانی خبر از ذکر قلبی دارد لیکن از آنجا که بر ذکر زبانی زیاد اطلاق میشود، پس همین فهمیده میشود. (قرطبی)
معنی آیه چنین است: مرا با اطاعت کردن یاد کنید تا من شما را با پاداش و ثواب یاد کنم. (قرطبی)
مرا با اطاعت در دنیا یاد کنید و من شما را در آخرت با گذشت از سیئات، یاد کنم. (ماتریدی)
مرا در فراخی و راحتی یاد کنید تا من شما را در وقت سختی و تنگدستی یاد کنم. (ماتریدی)
در خلوت مرا یاد کنید تا در جمع شما را یاد کنم. (ماتریدی)
مرا با شکر نعمت یاد کنید تا من شما را به زیادت نعمت یاد کنم. (ماتریدی)
مرا با اطاعت یاد کنید تا من شما را با کمک کردن به شما یاد کنم. (خازن)
مرا به یگانگی و با ایمان یاد کنید تا من شما را با بهشت و رضوان یاد کنم. (خازن)
سعید بن جبیر: ذکر یعنی اطاعت الله و کسیکه گناه ورزد، ذکر نکرده است هرچند که قرآن بخواند و تسبیح و تهلیل زیاد گوید. (قرطبی)
از رسول الله ص: هرکس از الله اطاعت کند وی الله را یاد کرده است هرچند نماز و روزه اش و اعمال نیک زیاد نباشد و هرکس که گناه میکند الله را فراموش کرده است هرچند نماز و روزه اش و اعمال نیکش، بسیار باشد. (قرطبی)
منظور ذکر قلبی است که مداومت بر آن در جمیع احوال، واجب است. (قرطبی)
وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ:
مرا عبادت کنید و غیر من را عبادت نکنید. (ماتریدی)
مرا به اطاعت شکرگزاری کنید و با گناه کفران نورزید. (خازن)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ ﴿153﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

ای کسانیکه ایمان آورده اید، با صبر و نماز برای انجام عبادت و دوری از معصیت و تحمل بلا، کمک جویید و بدانید که الله با کمک خود و یاری خود، با صابران همراه است.

مستندات
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا:
ای کسانیکه یگانگی الله را راست دانسته اید. (بحر العلوم)
از ابن مسعود: هرگاه یا ایها الذین در قرآن ذکر شد پس خوب گوش کن چرا که بعد آن امر یا نهیی خواهد آمد. (بحر العلوم)
وقتی در آیات قبل شکر نعمت را بیان داشت در آیه به صبر در بلایا ارشاد میفرماید. (ابن کثیر)
در حدیث آمده است: عجب بر مومن که الله تعالی هر چه تقدیر کند برای وی خیر است باینصورت که اگر به وی خوشی برسد شکر گوید و این برای وی خیر است و اگر ناخوشی به وی برسد، صبر پیشه میکند و این نیز برای وی خیر است. (ابن کثیر)
اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلاةِ:
با صبر و نماز بر ادای فرائض، کمک بگیرید و خصوصا از نماز فرض یاری بطلبید. (بحر العلوم)
از مجاهد: صبر در اینجا روزه منظور است. (بحر العلوم)
از ضحاک: با صبر یاری بطلبید بر ادای روزه و نمازهای پنجگانه. (بحر العلوم) صبر یعنی نفس خود را بر تحمل سختی ها واداشتن است در راه الله و دل بستن بر تحمل مشقت در عبادات و در دوری جستن از فغان و زاری و در دوری جستن از اشیاء ممنوع. (خازن)
استعانت به نماز این است که آنرا با خضوع و فروتنی و خلوص برای معبود انجام شود. (خازن)
صبر در اینجا همان صبر است و در این آیه طاعات ظاهری و بدنی ذکر شده است، زیرا از عبادتهای بدنی سختتر از نماز نیست و آن مشتمل بر خضوع و روکرد و تسبیح و قرائت ووو است که وقتی نماز آسان گشت بقیه عبادات راحت خواهند بود و از عبادات باطنی صبر سختترین آنهاست. (بحرا لعلوم)
بهترین امری که در مصائب از آن کمک گرفته میشود صبر و نماز میباشند. (ابن کثیر)
برای طلب آخرت با صبر بر انجام فرائض یاری جویید و با نمازهای پنجگانه در اوقاتشان برای دور کردن گناهان، یاری جویید. (خازن)
رسول الله ص هرگاه برایشان امری پیش میآمد، به نماز روی مآوردند. (ابن کثیر)
صبر دو نوع است: 1-صبر بر ترک حرام و گناه و 2-صبر بر انجام عبادات و قربتها و دومی ثوابش بیشتر است زیرا مقصود و هدف است.(ابن کثیر)
إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ:
الله تعالی همراه همه هست منتها تخصیص اینکه با صابرین است تا بدانند که الله فرج برای آنان حاصل خواهد کرد.(بحر العلوم)
الله با صابران است با کمک و نصرت خود. (خازن)
از علی پسر حسین پسر علی؛زین العابدین؛ وقتی در قیامت اولین و آخرین را جمع کرده میشود و ندا دهنده ای ندا در دهد: کجایند صابران تا بدون حسابرسی به بهشت بروند پس گروهی از مردم پا شده و راه میافتند و فرشتگان به آنان رسیده گویند: کجا میروید؟جواب دهند: به بهشت و فرشتگان گویند: بدن حسابرسی؟جواب دهند: آری و فرشتگان پرسند: شما کیان هستید؟ جواب دهند: صابران هستیم. فرشتگان پرسند: صبر شما بر چه بوده است؟ صابران جواب دهند: بر اطاعت الله صبر کرده ایم و از گناه کردن نیز صبر پیشه کرده ایم تا اینکه فوت کرده ایم و فرشتگان گویند: شما حقیقتا همان هستید که میگویید پس به بهشت وارد شوید چه نیکوست، اجر عمل کنندگان. (ابن کثیر)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود