0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا ۖ وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ ۗ أُولَٰئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ ﴿177﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

نیکی در رو به قبله کردن خلاصه نمیشود بلکه نیکی آن است که الله تعالی بیان میدارد و آن این است که ایمان صحیح یعنی به الله و به روز آخر (قیامت) و تمامی فرشتگان و تمامی کتب آسمانی و تمامی انبیاء حقیقی باور داشتن است. و دیگر اینکه حسن معاشرت داشتن است یعنی از اموال خود با اینکه آن را دوست دارد بخاطر دوستی الله، به خویشان نزدیک محتاج خود بدهد و به یتیمان و ناداران تهی دست و به در راه ماندگان و به کسانیکه نیاز آنان را وادار به طلب از دیگران کرده و به کسانیکه قسط آزادی خود را میدهند از قبیل مکاتب و اسیر و کسانیکه تهذیب نفس دارند یعنی نماز فرض را در اوقات آنها انجام میدهند و کسانیکه زکات را به مستحق آن میدهند و کسانیکه به عهد خود وفا میکنند چه عهد با الله باشد و چه عهد و قول با مردم باشد، این اشخاص که چنین صفاتی در آنها یافت میشود، آنان کسانی هستند که در ایمان خود صادق هستند و آنان کسانی هستند که از الله تقوی دارند.

مستندات
لَّيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ:
نیکی این نیست که صورت خود را در نماز به طرف مشرق یا مغرب برگردانید و غیر آن را انجام ندهید. (بحر العلوم)
این آیه خطاب به یهود و مسیحیان است که هر یک به سمتی میاستادند و هر یک فکر میکردند که نیکی همین است که به سمتی که آنها نماز میخوانند خوانده شود. (خازن)
از ابن عباس: در مورد مومنان است در اول اسلام وقتی کسی شهادتین میگفت و به هر جهتی خواست نماز میخواند و هرکس بر این منوال فوت میشد، بهشتی بود وقتی رسول الله ص هجرت کردند و رو به کعبه خواندن فرض شد، این آیه نازل شد که تمام نیکی همین نیست بلکه آنچه در این ایه ذکر شده است، میباشد. (خازن)
نیکی این نیست که فقط عمل رو به کعبه کردن را انجام دهید بلکه نیکو کسی است که این صفات را داشته باشد. (بحر العلوم)
خطاب به یهود و مسیحیان است و میفرماید: نیکی آنچه شما بر آن هستید نیست زیرا دین شما منسوخ شده است بلکه نیکی آن است که الله تعالی بیان داشته و مومنان از آن پیروی میکنند.(بیضاوی)
وَلَٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ:
لیکن نیکی آن است که یگانگی الله را و شریک نداشتن وی تعالی را تصدیق کند. (بحر العلوم)
منظور این است که نماز تمامی نیکی ها نیست بلکه نیکی اموری هستند که در این آیه در ادامه میآید. (بحر العلوم)
میتوان چنین گفت: نیکوکار کسی است که به الله ایمان آورد ووو. (بحر العلوم)
در این آیه پنج مساله ذکر شده است که به هریک از آنها اقرار نشود، کفر است. (بحر العلوم)
اقرار به 1-یگانگی الله تعالی.2-به روز قیامت.3-زنده شدن پس از مرگ برای حسابرسی و اینکه اهل ثواب به پاداش نیک میرسند و اهل عذاب به عذاب خود میرسند. 4-تصدیق کتب الهی از قبیل قرآن و تورات و انجیل.5- اقرار به اینکه فرشتگان بندگان الله هستند و اقرار به اینکه انبیاء فرستادگان الله هستند. (بحر العلوم)
و آنچه بعد این مسائل ذکر میشود، جزو فضائل هستند. (بحر العلوم)
بِرّ: اسمی است که جامع تمامی عبادات و اعمال خیری است که انسان را به الله نزدیک و باعث کسب ثواب میشود و در اخر به بهشت وارد میکند. و در این آیه چند مورد از موارد بر بیان شده است. (خازن)
وَالْيَوْمِ الْآخِرِ:
و ایمان به روز آخر که بت پرستان منکر زنده شدن بعد از مرگ هستند. (خازن)
وَالْمَلَائِكَةِ:
از نیکی ایمان به تمامی فرشتگان است، چراکه یهود میگفتند که جبرئیل دشمن ما است. (خازن)
وَالْكِتَابِ:
ایمان به قرآن است. (خازن)
ایمان به تمامی کتب آسمانی است. (خازن)
وَالنَّبِيِّينَ:
ایمان به تمامی انبیاء. (خازن)
هدف از ذکر این پنج مورد ایمانی برای این است که در زیر هریک مسائل بسیاری داخل میشوند، که مومن باید به تمامی آنها ایمان داشته باشد. (خازن)
وَآتَى الْمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِ:
و از نیکی این است که با اینکه اموال را دوست داری باز از آن انفاق کنی. (خازن)
رسول الله ص به شخصی که پرسید اجر چه نوع صدقه ای بزرگتراست> ایشان جواب دادند: بزرگترین اجر برای صدقه در وقتی است که خود صحیح و سالم باشی و بر جمع کردن اموال حریص باشی و از فقر میترسی و به غنی شدن امید داری. و اینکه تا وقت رسیدن جان به حلقوم در صدقه دادن تاخیر نکنی. (خازن)
گفته اند: اموال را صدقه دهی بخاطر حب الله و کسب رضایت الله. (خازن)
ذَوِي الْقُرْبَىٰ:
به نزدیکان و خویشان خود. (خازن)
وجه تقدیم ذکر خویشاوند برای این است که خویشاوند شخص برای صدقه دادن اولویت دارد. (خازن)
رسول الله ص فرمودند: صدقه به فقیر یک ثواب دارد و به فقیر خویشاوند دو اجر یکی اجر صدقه و دیگری اجر صله ی رحم. (خازن)
وَالْيَتَامَىٰ:
و برای یتیمان. یتیم کودکی که پدر ندارد. (خازن)
بعضی گفته اند، برای کسیکه پدر ندارد چه بالغ و چه نابالغ اطلاق میشود. (خازن)
منظور انفاق به فقرای یتیم است.
وَالْمَسَاكِينَ:
و به مسکین ها، یعنی کسی که هیچ مالی ندارد. (خازن)
وَابْنَ السَّبِيلِ:
و به ابن سبیل یعنی کسیکه از اهل خود دور مانده است و گفته اند که به مهمان نیز ابن سبیل اطلاق شود ولی اولی صحیحتر است. (خازن)
وَالسَّائِلِينَ:
و به طلب کننده ی غذا خواه. (خازن) یعنی کسی که درخواست غذا از دیگران کند.
از حضرت علی از رسول الله ص: سوال کننده و طلب کننده را حقی هست، هرچند که سوار بر اسب بیاید. (خازن)
کسانیکه نیاز آنان را وادار به سائلیت کرده است. (بیضاوی)
وَفِي الرِّقَابِ:
و به مکاتبین. (خازن)
یعنی برده ای که قرار کرده است مثلا هرماه مبلغی به صاحب خود پرداخت کند و تا یک سال آزاد شود.
و آمده است منظور آزاد کردن برده است و آزاد کردن اسیران. (خازن)
وَأَقَامَ الصَّلَاةَ:
و برپا داشتن نماز در اوقات آنها. (خازن)
وَآتَى الزَّكَاةَ:
و ادای زکات واجب. (خازن)
وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا:
و کسانی که به عهدی که با الله تعالی در مورد عبادات، عهد کرده اند، و به طاعات عمل میکنند و حدود آن را رعایت میکنند. (خازن)
گفته اند: منظو عهدی است که خود انسان بر خود واجب میکند از قبیل نذر و همانند آن. (خازن)
و آمده است: عمل به وعده ای که داده است میباشد.
اگر وعده دهند عمل میکنند و اگر نذر کنند وفا میکنند و وقتی قسم میخورند، بر قسم خود میمانند و وقتی میگویند راست گویند و وقتی امانت بگیرند، امانتداری میکنند. (خازن)
وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ :
و شکیبایان در وقت تنگدستی و سختی و فقر شدید. (خازن)
وَالضَّرَّاءِ:
و در بیماری و معلولیت و خانه نشینی. (خازن)
وَحِينَ الْبَأْسِ:
و در زمان جنگ در راه الله. (خازن)
از براء(صحابی): به الله قسم وقتی جنگ سخت داغ میشد، ما به رسول الله ص پناه میبردیم و پشت ایشان پناه میگرفتیم و شجاع ما در برابر شجاعت رسول الله ص چیزی نبود. (خازن)
تمام مسائل ذکر شده در این آیه مسائل انسانی را کامل بیان داشته است و با اینکه به فروع مختلف تقسیم میشود ولی میتوان آن را به سه قسمت تقسیم کرد: 1 صحت اعتقاد و 2 حسن معاشرت و 3 تهذیب نفس. (بیضاوی)
أُولَٰئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا:
این کسانی که چنین صفاتی دارند، آنان همان کسانی هستند که در ایمان خود صادق و راستگو هستند. (خازن)
وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ:
و آنان کسانی هستند که از حرام خدا، خود را نگهداشته اند. (بغوی)
رسول الله ص: هرکس به این آیه تماما عمل کند، ایمان وی کامل است. (بیضاوی)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى ۖ الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنْثَىٰ بِالْأُنْثَىٰ ۚ فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ۗ ذَٰلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ ۗ فَمَنِ اعْتَدَىٰ بَعْدَ ذَٰلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿178﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

ای کسانیکه ایمان آورده اید بر شما قصاص به عدل، در قتل عمد، فرض گردید، آزاد در برابر آزاد نه بیشتر و برده در برابر برده نه بیشتر و اختلاف طبقاتی مردم مردود است و زن در برابر زن نه کسی دیگر. حال اگر کسی خواست قصاص را عفو کند و دیه بگیرد پس به نیکی آن را پیگیری کنید و به عدالت رفتار کنید و تعدی نکنید و قاتل نیز دیه را نیکی پرداخت کند و معطل نکند و کمکاری نکند. این حکم قصاص و دیه و بخشش که در قتل که برای شما در نظر گرفته شده است، آسان گیری است در حق شما و هرکس از این حکم تعدی کند، بر وی عذاب دردناک در دنیا به قصاص است و در آخرت عذابی دردناک، یعنی اگر کسی ببخشد و بعد بکشد قتل بغیر حق مرتکب شده است و هرکس دیه بگیرد و بعد بکشد باز قتل به غیر حق مرتکب شده و خود وی مستحق اجرای قصاص بر خود میشود.

مستندات
در مورد دو قبیله از عرب نازل شده است که بخاطر کشته شدن یک نفر با هم جنگ کردند و کشته های زیادی دادند و زخمی و ویرانیهای بسیار بر جای گذاشت و تا وقت ظهور اسلام ادامه داشت. (خازن)
گفته اند در مورد اوس و خزرج (دو قبیله از عرب) نازل شده است و بین این دو یکی قویتر بود و برای همین دختران قوم دیگر را بدون مهر عقد میکردند و قسم یاد کرده بودند که در برابر بنده ای از ما، آزاد آنها را خوهیم کشت و بخاطر زن ما از مردان آنها خواهیم کشت و در مقابل یک مرد از ما دو مرد را خواهیم کشت و در مورد دیه ی جراحات نیز دو برابر میگرفتند و این امر را به رسول الله ص گزارش دادند و شکایت کردند و این آیه نازل شد و امر به رعایت مساوات نمود و آن دو قبیله راضی شده و اسلام آوردند. (خازن)
گفته اند این آیه برای منسوخ کردن و از بین بردن احکام قبل اسلام وارد شده است چراکه یهود در مورد قتل فقط قصاص داشتند و مسیحیان بخشش را حکم میکردند و قصاص نداشتند و عرب جاهلی گاهی دیه واجب میکردند و گاهی دیگر قصاص و در حکم تعدی میکردند مثلا اگر مرد شریفی کشته میشد، چندین نفر را در قبال وی میکشتند و دیه را نیز بخاطر شرافت شخص چندین برابر میگرفتند پس وقتی اسلام آمد، الله تعالی رعایت عدالت را واجب گرداند و در قصاص حکم مساوات صادر کرد و این آیه نازل شد. (خازن)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى:
ای کسانیکه ایمان آورده اید، الله تعالی در قتل حکم قصاص را فرض گردانید. (خازن)
یعنی آنچه بر قاتل واجب است، قصاص میباشد حالا ولی مقتول دیه بگیرد یا عفو کند یا قصاص کند مختار است.(خازن)
بر شما رعایت عدل در قصاص ، فرض گردید. (ابن کثیر)
یعنی وقتی قاتل را بر قاضی آوردند و عمد ثابت شد، فرض است که حکم به قصاص کند و ولی مقتول مختار است که انتخاب کند. (بحر العلوم)
اجرای قصاص را هرکس نمیتواند انجام دهد و برای همین حاکم وضع شد تا از طرف مومنان آن را اجرا کند. (بحر العلوم)
منظور در قتل عمد است. (بحر العلوم)
قصاص: مانندی و مماثله در قتل و جراحت و دیه. (خازن)
امام مالک و امام شافعی گویند که قاتل را همانطور که مقتول را به قتل رسانده قصاص کرده شود مثلا اگر خفه کرده باشد، بعنوان قصاص خفه کرده شود و اگر با چاقو زده و کشته باشد، با وی همان عمل انجام شود. و در یکی از روایات از امام احمد حنبل چنین آمده است.(خازن)
و قول امام اعظم این است که با شمشیر قصاص کرده شود. و روایت دوم از امام احمد حنبل همین است.(خازن)
اگر گروهی یک شخص را به قتل رسانند، قصاص بر همه ثابت است و حضرت عمر در مورد افرادی که یک پسر را کشته بودند، همه را قصاص نموده و گفت: اگر تمامی اهل صنعاء در کشتن شرکت میکردند همه را قصاص میکردم و این در محضر بسیاری از صحابه بوده است و کسی اعتراض نکرده است. (ابی سعود)
حق قصاص و عفو برای هر یک از وارثان مقتول ثابت است. (فتح باب العنایه)
الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنثَىٰ بِالْأُنثَىٰ:
آزاد در مقابل آزاد و بنده در مقابل بنده و زن در مقابل زن.
گفته اند این حکم در اول اسلام بوده است یعنی اگر مرد آزاد، مرد آزاد دیگر را میکشت قصاص بود و همینطور زن در مورد زن و بعد این آیه منسوخ شده است با آیه ی 45 مائده که نفس در مقابل نفس گفته است. (بحر العلوم)
و گفته شده است که این آیه منسوخ نیست چراکه این آیه حکم مرد آزاد مقابل مرد آزاد و بنده در قبال بنده و زن مقابل زن را بیان داشته است و احکام قتل دیگر را بیان نکرده است و بلکه آن را در آیه ی 45 مائده بیان کرده است. (بحر العلوم)
در وجه قصاص مسلمان در قبال قتل ذمی و در قصاص آزاد در قبال برده و مرد در قبال زن، باید گفت که مساوات در عصمت به دو شکل صورت میگیرد یکی به دین است و دیگری به دار (کشور). (ابی سعود)
فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ:
پس اگر ولی مقتول از برادر خود یعنی قاتل، چیزی ببخشد. (بحر العوم)
یعنی وی را قصاص نکرد و دیه گرفت. (بحر العلوم)
فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ:
پس این دیه را با مدارا بگیرد و سخت نگیرد. (بحر العلوم)
وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ:
و قاتل نیز دیه را به ولی مقتول ادا کند. (بحر العلوم)
ذَٰلِكَ تَخْفِيفٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ:
این حکم تخفیف بر امت است چراکه در یهود فقط قتل قاتل بود و در مسیحیت فقط بخشش بود و دیه و قصاصی نبود بر این اساس اگر کسی خواست قصاص کند و اگر کسی دیه خواست دیه بگیرد و اگر کسی خواست ببخشد، مجاز است.(بحر العلوم)
ولی مقتول حق دارد که قاتل را قصاص کند و یا با رضایت قاتل دیه بگیرد و اگر قاتل به دیه رضایت ندهد، ولی مقتول نمیتواند طلب دیه کند. (مظهری)
امام شافعی گوید که ولی مقتول حق قصاص و دیه هرچند قهری را دارد. (بحر العلوم)
فَمَنِ اعْتَدَىٰ بَعْدَ ذَٰلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ :
بعد بیان حکن هرکس اقدام به قتل کسی غیر از قاتل کند و یا بعد از بخشیدن و یا بعد از گرفتن دیه ، بکشد پس بخاطر تعدی وی برای وی عذابی دردناک است و آن عذاب در دنیا قصاص وی است چراکه به ناحق کشته است و در آخرت آتش سوزان است. (ابی سعود)
وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ﴿179﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

و در حکم به قصاص در قتل و غیر آن برای شما زندگانی و حیات است ، ای صاحبان خرد. یعنی قصاص بازدارنده و مانع قتل نفس است و این مانع بودن و بازدارنده بودن میتواند از اول باشد بدین معنی که کسی که قصد کشتن کسی را داشته باشد، و بداند که قصاص خواهد شد، اقدام به کشتن نخواهد کرد و از این طریق زندگی خود و دیگران را تضمین کرده است و زندگانی بعد قتل نیز این است که فقط قاتل قصاص کرده شود نه جمع و نه دیگری باشد که از قصاص بترسید و از این رو اقدام به کشتن نکنید.

مستندات
وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ:
آیه برای بیان محاسن حکم قصاص آمده است. (ابی سعود)
ظرافتی در این آیه بکار رفته است و آن اینکه قصاص، گرفتن جان انسان است ولی آیه بیان میدارد که در قصاص زنده ماندن وجود دارد. (ابی سعود)
و توضیح اینکه وقتی حکم قصاص را هرکس متوجه شود و بداند که در هر طبقه ی اجتماعی که باشد، با قتل عمد یک شخص دیگر، قصاص خواهد شد دیگر اقدام به قتل نخواهد نمود و دیگر اینکه وقتی قاتل قصاص شود، فتنه فروکش میکند و دیگر کشت و کشتار ادامه نخواهد یافت. (ابی سعود)
گفته شده است که منظور از حیات، زندگی اخروی است. (ابی سعود)
منظور این است که وقتی قاتل در دنیا قصاص شد، در آخرت مواخذه نخواهد شد. (ابی سعود)
در مختار الفتاوی آمده است: قصاص حق اولیاء مقتول است و مقتول در قیامت حق مخاصمه دارد زیرا با قصاص قاتل برای مقتول چیزی عائد نشده است و حق مقتول باقی است. (قره عين الأخيار لتكملة رد المحتار علي «الدر المختار شرح تنوير الأبصار» (مطبوع بآخر رد المحتار))
آمده است: در داستان حکم قتل، برای شما زندگانی هست. (ابی سعود)
در قرآن زندگی برای قلبها است. (ابی سعود)
از رسول الله ص: خون مسلمانان با هم برابر است. (جصاص)
كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ ۖ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ ﴿180﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

بر شما ای متقیان، نوشته شد و حکم شد که اگر اموال زیادی داشتید، وصیت کنید به نفع والدین و خویشاوندان و این وصیت حقی است بر گردن متقین. و این امر منسوخ است زیرا که اسلام خود سهم وارثان را مشخص نموده است و برای غیر وارث در صورت زیاد بودن اموال طوری که وراثان به مشکل نخورند، مستحب است.

مستندات
كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ:
بر شما نوشته شده است و فرض شده است، وقتی که مرگتان نزدیک شد به اینکه علامات مرگ ظاهر شد و یا خود را نزدیک مرگ ببیند. (ابی سعود)
اسباب مرگ و آثار آن شروع شد، به اینکه بیمار شود. (بغوی)
إِن تَرَكَ خَيْرًا:
اگر مالی ترک کرد و گذاشت.(ابی سعود)
اگر مال بسیاری ترک کرد. (ابی سعود)
از سعد بن مالک، رسول الله ص به عیادت من آمده بودند و من پرسیدم یا رسول الله ص آیا تمام اموال خود را وصیت کنم؟ ایشان فرمودند: خیر. گفتم پس نصف آن را؟ فرمودند: خیر. گفتم: پس به یک سوم؟ فرمودند: به یک سوم و یک سوم نیز زیاد است و حقا اگر خانواده ات را غنی و بینیاز بگذاری بهتر از این است که آنان را فقیر و محتاج مردم بگذاری. (بغوی)
از حضرت علی روایت شده است که وقتی بنده اش خواست وصیت کند، و هفتصد درهم داشت، حضرت علی وی را از وصیت منع کرد و گفت: الله تعالی گفته خیرا، و این اموال تو کم است و آن را برای خانواده ات بگذار. (ابی سعود)
از حضرت عائشه: کسی خواست وصیت کند و دارای خانواده بود و اموال وی چهارصد دینار بود و حضرت عائشه گفتند: در این کار وی فضلی نمیبینم و دیگری خواست و از اموال وی پرسید و آن فرد جواب داد: سه هزار درهم و از خانواده اش پرسید و وی جواب داد: چهار نفر و حضرت عائشه فرمودند: الله تعالی فرموده که اگر خیری ترک کرد و اموال تو که چیزی کم است (ابی سعود)
{الْوَصِيَّة للْوَالِدين والأقربين بِالْمَعْرُوفِ حَقًا على الْمُتَّقِينَ}
وصیت برای والدین و نزدیکان در ابتدای اسلام واجب بوده است و بعد منسوخ شده است. (سمعانی)
رسول الله ص: آگاه باشید که الله تعالی حق هر صاحب حق از میراث را تعیین کرده است و از این به بعد وصیتی برای وارث نیست. (سمعانی)
از الْحسن، وَطَاوُس، وَقَتَادَة وَالضَّحَّاك: وصیت در حق والدین منسوخ شده است ولی در حق نزدیکان منسوخ نیست. (سمعانی)
آمده است که وصیت در اول اسلام نیز بر ندب و استحباب بوده است. (سمعانی)
از بعضی از سلف روایت شده است که وصیت کردن به یک پنجم اموال، معروف است و به یک چهارم جهد (زحمت) است و یک سوم، وصیتی است که قاضی حکم میکند و اجرا میکند. (سمعانی)
فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَمَا سَمِعَهُ فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ﴿181﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

پس هرکس وصیت را که موافق شرع بود، تبدیل کرد و این تبدیل میتواند کتمان شهادت باشد و یا تغییر متن وصیت یا عوض کردن اسم موصی له باشد و یا از اموال وصیت شده کم کند، پس گناه این تبدیل بر تبدیل کنندگان است و قطعا الله تعالی شنواست و وصیت را میشنود و دانا به تغییر و تبدیل کنندگان است.

مستندات
فَمَن بَدَّلَهُ:
هرکس از اولیاء و اوصیاء میت، وصیت را تغییر دهند. (خازن)
تغییر میتواند: 1 تغییر متن وصیت باشد. 2 تغییر در تقسیم حقوق باشد. 3 شهود تغییر دهند یعنی شاهدان گواهی خود بر وصیت را کتمان کنند و تغییر دهند. (خازن)
وصیت به معنی وصیت کردن است. (خازن)
هرکس قول میت را تغییر دهد. (خازن)
و یا آنچه را که وصیت کرده را تغییر دهد. (خازن)
زیرا این تغییر دهندگان ترسیدند و با شرع مخالفت کرده اند. (بیضاوی)
اگر وصیت موافق شرع را تغییر دهد. (نسفی)
بَعْدَمَا سَمِعَهُ:
بعد اینکه شنید و دانست. (خازن)
بعد اینکه شاهد و وصی شنید. (جصاص)
فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ:
حقا گناه آن تبدیل و تغییر، بر تغییر دهنده خواهد بود نه بر وصی و موصی له. (خازن)
مخاطب این آیه میتواند که حاکم باشد که به اجرا و تنفیذ وصیت همچنانکه هست، امضاء کند اگر وجه غیر شرعی وجود نداشت. (جصاص)
مقتضای این حکم این است که وصی آنچه را که شنیده است میتواند اجرا کند هرچند شاهدی نداشته باشد و نیازی به حکم قاضی نیست. (جصاص)
همچنین اگر میت نزد وصی برای کسی اقرار به بدهی کند، وصی میتواند که آن را جاری کند و بدهی وی را بپردازد هرچند که وارثان از آن با خبر نباشند و حکم قاضی نیز نباشد. زیرا در صورت ترک اجرای وصیت در این دو حالت، تبدیل وصیت صورت میگیرد.(جصاص)
منهی(کسی که نهی شده است) در اینجا میتواند که خود وصیت کننده باشد و تبدیل وی این است که به افرادی که الله تعالی به وصیت برای آنان سفارش کرده است یعنی خویشان خود، وصیت نکرده و برای اجانب وصیت کند پس از جمله ی مبدلین خواهند بود زیرا در جاهلیت مردم برای اجانب وصیت میکردند و خویشان خود را در نیاز و تنگدستی میگذاشتند. (رازی)
اگر کسی به ادای دین خود وصیت کند و وارثان چه اجرا کنند و چه اجرا نکنند، تبعات اخروی آن دین از میت برداشته میشود و گناه عدم اجرا بر تغییر دهندگان است. (جصاص)
افرادی که مانع اجرای وصیت به حق شوند، نیز مشمول همین حکم تغییر دهندگان هستند. (رازی)
إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ:
حقا الله شنونده ی وصیت وصیت کننده هست. (خازن)
عَلِيمٌ:
و دانا به تبدیل تبیدل کننده هست. (خازن)
وعید است در حق تغییر دهندگان و تبدیل کنندگان وصیت. (بیضاوی)
علماء از این آیه چنین استنباط کرده اند:
1-کودک کافر بخاطر کفر والدین خود، عذاب داده نشود. (رازی)
2-میت بخاطر گریه ی دیگران برای وی، عذاب داده نشود. (رازی)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود