شَهْرُ رَمَضَانَ:
ماهی که باید روزه بگیرید، ماه رمضان است. (خازن)
بر شماست روزه ی ماه رمضان. (بحر العلوم)
رمضان مشتق از رمضاء به معنی سنگ داغ شده توسط خورشید است. (خازن)
آورده اند که وقتی اسمهای ماههای سال را از لغت و زبان قدیمی ، نقل کردند، هر ماه که با هواو فصلی مصادف میشد به آن اسم خوانده میشد و ماه رمضان در وقت گرمی هوا بوده است و برای همین رمضان نام گذاری شد. (خازن)
بعضی گفته اند که رمضان اسمی از اسامی الله تعالی است که البته صحیح این است که اسم ماه است نه چیز دیگر. (خازن)
الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ:
وقتی الله تعالی این ماه راه به این عبادت عظیم یعنی روزه، اختصاص داد، سبب آن را نیز بیان نمود که چرا این ماه انتخاب شده است، و آن بخاطر نازل کردن کتاب بزرگ خود یعنی قرآن در این ماه صورت گرفته است. (خازن)
قرآن جامد بوده و اسم این کتاب است همانند اینکه کتاب منزل بر موسی تورات است و از امام شافعی روایت است که نه از قرء مشتق است و نه مهموز است. (خازن)
و اکثرا بر این قول هستند که قرآن مشتق از قرء به معنی جمع است زیرا قرآن سوره ها و آیات و قصه ها و مثلها و احکام و نشانه ها را در خود جمع نموده است. (خازن)
داود بن ابی هند گوید از شعبی پرسیدم که آیا در ماه های دیگر قرآن نازل نمیشد؟ شعبی گفت: بله در ماههای دیگر نیز نازل میشد ولی در ماه رمضان رسول الله ص قرآن همان سال را عرض میکرد پس الله تعالی هر آیه ای را که میخواست نگه میداشت و یا آیه ای دیگر را منسوخ میکرد و از یاد پیامبر ص میبرد. (بغوی)
از ابن عباس: کل قرآن یکباره از لوح محفوظ به آسمان زمین، در شب قدر ماه رمضان، نازل شده است و در مکانی به نام بیت العزة نهاده شد و از آنجا جبرئیل در طول بیست و سه سال، قسمت قسمت بر پیامبر ص ، نازل کرده است.(خازن)
در روایت ابی داوود از رسول الله ص آمده است: صحف ابراهیم بر حضرت ابراهیم در سومین شب رمضان نازل شده است و در روایتی در شب اول آن نازل شده است و تورات شب ششم و انجیل در شب سیزدهم رمضان نازل شده اند و زبور در شب هجدهم و قرآن در شب بیست و چهارم یعنی شش روز مانده از رمضان نازل شده است. (خازن)
بعضی نیز گفته اند منظور از نزول قرآن در رمضان، ابتدای نزول آن در رمضان بوده است و این قول ابی ابن اسحاق و ابی سلیمان دمشقی است. (خازن)
بعضی دیگر گفته اند منظور آیه ی فرض شدن روزه ی رمضان در این ماه اتفاق افتاده است. از ضحاک و مجاهد چنین روایت شده است.(خازن)
از مجاهد: در هر شب قدر در بیست سال نازل شده است. (بحر العلوم)
ابن جریر گوید: در هر رمضان قرآن همان سال نازل میشده است. (بحر العلوم)
هُدىً لِلنَّاسِ:
قرآن هدایت مردم از گمراهی است. (خازن)
وَبَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَالْفُرْقانِ:
و بیاناتی از حلال و حرام که هدایت است و بیاناتی برای خروج است شبهات. (بحر العلوم)
فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ:
یعنی کسی از شما مقیم باشد یعنی مسافر نباشد، پس باید که این ماه را روزه بگیرد و شهود یعنی حاضر بودن. (خازن)
بعضی گفته اند منظور از شهود، مشاهده ی هلال رمضان است برای همین است که رسول الله ص فرموده اند: روزه را با دیدن هلال شروع کنید و با دیدن هلال فطر کنید.(خازن)
در ثبوت رویت بین علما چند قول وجود دارد: در اینکه اگر کسی هلال رمضان را ببیند باید روزه بگیرد، اختلافی نیست. (خازن)
و در ثبوت رویت آمده است:
ابوثور گوید: یک نفر خبر دهد نیز رویت ثابت میشود. (خازن)
امام مالک گوید همانند حقوق دیگر است که با شهادت دو مرد یا یک مرد و دو زن ثابت میشود. (خازن)
امام شافعی: هلال رمضان با خبر واحد ثابت میشود و فطر به نصاب شهادت ثابت میشود و فطر کمتر از دو مرد قبول کرده نشود. (خازن)
وَمَنْ كانَ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ:
تکرار رخصت بودن برای بیمار و مسافر برای این است که رخصت اول برای همه بود و روزه اختیاری بود و وقتی با فلیصمه ، منسوخ شد، احتمال میرفت که برای بیمار و مسافر نیز رخصت برداشته شده باشد برای همین در اینجا تکرار نمود تا بگوید برای بیمار و مسافر روزه نگرفتن رخصت است. (خازن)
روزه نگرفتن در مسافرت مباح است و روزه گرفتن رواست و این قول عامه ی علمای اسلام است. (خازن)
ابن عباس وابو هریره و ظاهریه گویند: روزه در مسافرت جایز نیست و اگر بگیرد باز بر وی قضای رمضان واجب است. (خازن)
و به حدیث رسول الله ص استدلال کردند که فرموده اند: روزه ی در سفر، از نیکی نیست. (خازن)
و عامه ی علما این حدیث را در حق کسی میدانند که روزه وی را به مشقت انداخته باشد. (خازن)
و این تاویل علما با بیان قصه ی این حدیث مشخص میگردد، روزی مردم را دیدند که در سفر کسی را دوره کرده بودند و رسول الله ص فرمودند: چه شده است؟ جواب دادند که کسی روزه گرفته و از حال رفته است و مردم در حال رسیدگی به وضع وی هستند و رسول الله ص در این حال این جمله را گفتند. (خازن)
و نیز از انس روایت است که همراه رسول الله ص به مسافرت رفتیم و بعضی روزه بودند و بعضی دیگر روزه نبودند و کسی بر دیگری بر فطر یا روزه عیب گیری نمیکرد. (خازن)
در مورد مسافت سفر نیز اختلاف میباشد:
الف: داوود ظاهری گوید هر نوع سفری باشد ولو یک فرسخ، موجب اباحت افطار میشود. (خازن)
اوزاعی گوید: به مسافت سفر یک روزه باشد. (خازن)
امام شافعی و احمد بن حنبل و مالک گویند: کمتر از شانزده فرسخ که مسافت مدت دو شبانه روز است، موجب اباحت نمیشود. (خازن)
حنفیان گویند که مدت سفر مدت سه شبانه روز است. (خازن)
فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ:
پس کسانیکه بخاطر بیماری یا سفر در ماه رمضان افطار کرده اند، در وقتی دیگر قضای آن را بجای آورند. (خازن)
قضای رمضان فرقی ندارد که به تتابع باشد یا متفرق باشد، هر دو صحیح هستند. (خازن)
از حضرت عائشه روایت است که میگفتند قضای روزه رمضان بر من میماند و نمیتوانستم بجای بیاورم تا وقتی که شعبان میشد، آنوقت قضا میگرفتم. (خازن)
يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ:
الله تعالی در واجب گرداندن روزه، قصد آسان شدن آن را دارد و برای همین برای بیمار و مسافر، فطر را مباح گرداند. (خازن)
با اباحت فطر برای شما در حالت بیماری و مسافرت، قصد آسان گیری برای شما را دارد. (بحر العلوم)
وَلا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ:
قصد سختگیری بر شما را ندارد. (خازن)
با واجب کردن روزه بر بیماران شما و مسافران، قصد سختگیری ندارد. (بحر العلوم)
وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ:
و میخواهد که تعداد روزه ی روزهای قضا شده را کامل کنید. (خازن)
یعنی اگر بر شما رویت هلال، مبهم ماند پس عدد ماه را به سی کامل کنید. (بحر العلوم)
از رسول الله ص: روزه ی رمضان را یک و یا دو روز زودتر شروع نکنید. (بغوی)
وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ:
منظور تکبیر گفتن در روز عید است. و این قول امام مالک و احمد و شافعی و امام محمد و ابویوسف است. (خازن)
امام اعظم گوید که تکبیر در عید قربان است و در عید فطر تکبیر نمیباشد. (خازن)
قول دوم در این مورد این است که منظور از لتکبروا، الله تعالی را به بزرگی یاد کنید با شکر گزاری نعمتهایش و برای اینکه این عبادت بزرگ را بر شما واجب گردانده است. (خازن)
عَلى ما هَداكُمْ:
بخاطر راهنمایی شما به عبادت خود و به آنچه از عمل که باعث رضایت الله تعالی از شما میشود. (خازن)
وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ الله:
باشد که شکر گزار نعمتهای الله تعالی باشید. (خازن)