نوع دوم مردم کسانی هستند که آنچه در دین هست را انکار میکنند و صفت آنان این است که ترساندن و اخطار دادن به حال آنان تاثیری ندارد و با کسانیکه آنان را ترسانده نشده و اخطار داده نشده است، فرقی ندارند . ایمان نخواهند آورد. در آیه ی بعدی بیان میدارد که چرا انان ایمان نخواهند اورد:
مستندات
گویند: این آیه در مورد مشرکان مکه نازل شده است و بعضی گویند در مورد یهود نازل شده است. (خازن) کفر یعنی پوشاندن و مخفی کردن (خازن) کفر چهار نوع است: الف: کفر انکار یعنی کافر منکر کسیکه الله را بهیچ وجه قبول ندارد. ب: کفر جحود: این نوع کافری است که الله را به دل میشناسد ولی به زبان اقرار نکند و نوع ج: کفر عناد و آن کفر کسی است که به قلب الله را میداند و به زبان اقرا میکند ولی به دین وی در نمیآید و نوع چهارم: کفر نفاق: کفر کسیکه به زبان اقرار به الله دارد ولی در قلب منکر وی تعالی است. (خازن) .
یعنی قلبهای آنان مهر و موم شده است و بدین سبب ایمان نیاورند و اینکه قلب را ذکر نموده است برای این است که مکان ایمان است در انسان و بر گوشهای انان نیز مهر و موم شده است و حق را نمیشنوند یعنی از سود شنیدن که همان فهم درک است دور مانده اند و بر چشمهای انان پرده ای افکنده است که به سبب آن نمیتوانند حق را ببینند یعنی از سود و نفع بینایی محروم هستند چرا که کسیکه میبیند خود را چاه نیاندازد. و کسانیکه چنین صفاتی در آنها باشد، جزای انان عذابی بزرگ است.
مستندات
عذاب بزرگ را بعضی گفته اند منظور،اسیر شدن در دنیا و کشته شدن در دنیا است و عذاب دردناک همیشگی در آخرت. (خازن) و حال بیان گروه سوم از مردم که منافقین باشند:
از صفات منافقین این بود که وقتی بین مسلمانان هستند اظهار ایمان میکنند و در حقیقت ایمان نیاورده اند و در قلب انان ایمان وجود ندارد. و منظور آنان از اظهار ایمان به خیال خود، فریب الله و مومنین است و در حقیقت انان خود را فریفته اند زیرا وبال و سزای اعمال آنان به خودشان بر میگردد نه دیگران.
مستندات
این آیات در مورد منافقین از قبیل عبد الله بن أبي ابن سلول ومعتب بن قشير وجد بن قيس نازل شده است چراکه آنان اولین کسانی بودند که اظهار ایمان کرده و بعد بر خلاف آن عمل میکرده اند و اظهار ایمان آنان برای در امان ماندن از حضرت رسول الله ص و اصحاب ایشان بوده است. (خازن)
اکثر منافقین از یهود بوده اند. (خازن)
مخادعه دو طرفی است و این معنی را میدهد که آنان دنبال فریب الله و مومنین هستند و اینان نیز دنبال فریفتن آن منافقان هستند و منظور این است که الله سزای فریب آنان را میدهد و بر مقتضای فریب انان عمل میکند و این میشود که با الله جنگِ فریب راه انداخته اند.
منظور از بیماری دلهای آنان شک و تردید موجود در قلبهای آنان است (خازن) عکرمه و طاوس: مرض آنان همان ریاکاری آنان است. (ابن کثیر) دور نیست که این شک و تردید باعث بیماری بدنی شود. منظور از اینکه الله بیماری آنان را زیاد میکند این است که آنان در وقت نزول قرآن بوده اند و هر آیه که نازل میشد، کفر و نفاق انان، بیشتر میشده است. (بغوی) و میتواند که بمعنی حقیقی بیماری قلبی آنان بیشتر شود از اینکه آیات زیادی بر مسلمانان نازل میشد و میدیدند که مسلمانان رو به رشد هستند. (ابی سعود) ألیم یعنی دردناک و منظور عذابی است که بمحض رسیدن به بدن درد آن به قلب میرسید. (بغوی)
و این عذاب دردناک که به قلب میرسد به سبب تکذیب (دروغ پنداشتن) الله و رسولش است. (بغوی) و بر قرائت کوفیون معنا چنین میشود که به سبب دروغ گفتن در ایمان داشتن آنان است زیرا آنان به دروغ میگفتند که ایمان آورده اند . (بغوی) دروغ را چنین عذابی دردناک است و برای همین است که رسول الله ص فرمودند: شما را باید که از دروغ دور باشید چراکه دروغ فرد را از ایمان دور میکند.(ابی سعود مرفوعا و مسند احمد موقوف بر حضرت ابوبکر)
از صفات منافقین این بود که وقتی بین مسلمانان هستند اظهار ایمان میکنند و در حقیقت ایمان نیاورده اند و در قلب انان ایمان وجود ندارد. و منظور آنان از اظهار ایمان به خیال خود، فریب الله و مومنین است و در حقیقت انان خود را فریفته اند زیرا وبال و سزای اعمال آنان به خودشان بر میگردد نه دیگران.
مستندات
این آیات در مورد منافقین از قبیل عبد الله بن أبي ابن سلول ومعتب بن قشير وجد بن قيس نازل شده است چراکه آنان اولین کسانی بودند که اظهار ایمان کرده و بعد بر خلاف آن عمل میکرده اند و اظهار ایمان آنان برای در امان ماندن از حضرت رسول الله ص و اصحاب ایشان بوده است. (خازن)
اکثر منافقین از یهود بوده اند. (خازن)
مخادعه دو طرفی است و این معنی را میدهد که آنان دنبال فریب الله و مومنین هستند و اینان نیز دنبال فریفتن آن منافقان هستند و منظور این است که الله سزای فریب آنان را میدهد و بر مقتضای فریب انان عمل میکند و این میشود که با الله جنگِ فریب راه انداخته اند.
منظور از بیماری دلهای آنان شک و تردید موجود در قلبهای آنان است (خازن) عکرمه و طاوس: مرض آنان همان ریاکاری آنان است. (ابن کثیر) دور نیست که این شک و تردید باعث بیماری بدنی شود. منظور از اینکه الله بیماری آنان را زیاد میکند این است که آنان در وقت نزول قرآن بوده اند و هر آیه که نازل میشد، کفر و نفاق انان، بیشتر میشده است. (بغوی) و میتواند که بمعنی حقیقی بیماری قلبی آنان بیشتر شود از اینکه آیات زیادی بر مسلمانان نازل میشد و میدیدند که مسلمانان رو به رشد هستند. (ابی سعود) ألیم یعنی دردناک و منظور عذابی است که بمحض رسیدن به بدن درد آن به قلب میرسید. (بغوی)
و این عذاب دردناک که به قلب میرسد به سبب تکذیب (دروغ پنداشتن) الله و رسولش است. (بغوی) و بر قرائت کوفیون معنا چنین میشود که به سبب دروغ گفتن در ایمان داشتن آنان است زیرا آنان به دروغ میگفتند که ایمان آورده اند . (بغوی) دروغ را چنین عذابی دردناک است و برای همین است که رسول الله ص فرمودند: شما را باید که از دروغ دور باشید چراکه دروغ فرد را از ایمان دور میکند.(ابی سعود مرفوعا و مسند احمد موقوف بر حضرت ابوبکر)
از صفات منافقین این بود که وقتی بین مسلمانان هستند اظهار ایمان میکنند و در حقیقت ایمان نیاورده اند و در قلب انان ایمان وجود ندارد. و منظور آنان از اظهار ایمان به خیال خود، فریب الله و مومنین است و در حقیقت انان خود را فریفته اند زیرا وبال و سزای اعمال آنان به خودشان بر میگردد نه دیگران.
مستندات
این آیات در مورد منافقین از قبیل عبد الله بن أبي ابن سلول ومعتب بن قشير وجد بن قيس نازل شده است چراکه آنان اولین کسانی بودند که اظهار ایمان کرده و بعد بر خلاف آن عمل میکرده اند و اظهار ایمان آنان برای در امان ماندن از حضرت رسول الله ص و اصحاب ایشان بوده است. (خازن)
اکثر منافقین از یهود بوده اند. (خازن)
مخادعه دو طرفی است و این معنی را میدهد که آنان دنبال فریب الله و مومنین هستند و اینان نیز دنبال فریفتن آن منافقان هستند و منظور این است که الله سزای فریب آنان را میدهد و بر مقتضای فریب انان عمل میکند و این میشود که با الله جنگِ فریب راه انداخته اند.
منظور از بیماری دلهای آنان شک و تردید موجود در قلبهای آنان است (خازن) عکرمه و طاوس: مرض آنان همان ریاکاری آنان است. (ابن کثیر) دور نیست که این شک و تردید باعث بیماری بدنی شود. منظور از اینکه الله بیماری آنان را زیاد میکند این است که آنان در وقت نزول قرآن بوده اند و هر آیه که نازل میشد، کفر و نفاق انان، بیشتر میشده است. (بغوی) و میتواند که بمعنی حقیقی بیماری قلبی آنان بیشتر شود از اینکه آیات زیادی بر مسلمانان نازل میشد و میدیدند که مسلمانان رو به رشد هستند. (ابی سعود) ألیم یعنی دردناک و منظور عذابی است که بمحض رسیدن به بدن درد آن به قلب میرسید. (بغوی)
و این عذاب دردناک که به قلب میرسد به سبب تکذیب (دروغ پنداشتن) الله و رسولش است. (بغوی) و بر قرائت کوفیون معنا چنین میشود که به سبب دروغ گفتن در ایمان داشتن آنان است زیرا آنان به دروغ میگفتند که ایمان آورده اند . (بغوی) دروغ را چنین عذابی دردناک است و برای همین است که رسول الله ص فرمودند: شما را باید که از دروغ دور باشید چراکه دروغ فرد را از ایمان دور میکند.(ابی سعود مرفوعا و مسند احمد موقوف بر حضرت ابوبکر)
وقتی به منافقین که منافقانه عمل میکنند گفته میشود که از فساد دست بکشید، آنان گویند که ما فاسد نیستیم و بلکه اصلاحگر هستیم. پس صفتی دیگر از منافقان این است که وقتی به آنان تذکر داده میشود و نصیحت کرده میشود، ان را قبول نکرده و میگویند که ما درستکار هستیم.
مستندات
از ابن عباس و سدی و حسن و قتاده: فساد عمل بر خلاف آنچه دین به آن امر میکند و اظهار خلاف شرع است زیرا اگر مردم بر شرع عمل کنند، دشمنی بین انان از بین میرود و اصلاح میشوند و جانها در امان میماند و اموال حفظ میشوند و ناموس نگاهداشته میشود.(نیسابوری) و گفته شده است منظور از فساد در زمین این است که منافقین با کفار معاشرت میکردند و از آن جهت فساد است که کفار با دیدن این حرکت همه ی مومنان را ضعیف میپندارند و باعث میشود کفار جرأت پیدا کنند و این سبب جنگ و خونریزی میشود. (نیسابوری) وگفته شده است که فساد مذکور در آیه ، این بود که منافقین در نهان بر علیه مسلمانان تبلیغ میکردند و شبهه افکنی میکرده اند و اسرار مسلمانان را بر کفار افشا میکردند. (نیسابوری)
در مورد ادعای اینکه آنان اصلاح گر هستند:
الف: از آنجا که منافقین عمل خود را خوب میپنداشته اند، پس خود را اصلاح گر میدانسته اند. ب: میگفتند که هدف ما از همراهی با کفار و معاشرت برای اصلاح مسلمانان است. ج: آنان گویند که ما افشای سر نمیکنیم و بر راه درست هستیم و ما بر صلاح و درستی هستیم. (نیسابوری)
وقتی به منافقین که منافقانه عمل میکنند گفته میشود که از فساد دست بکشید، آنان گویند که ما فاسد نیستیم و بلکه اصلاحگر هستیم. پس صفتی دیگر از منافقان این است که وقتی به آنان تذکر داده میشود و نصیحت کرده میشود، ان را قبول نکرده و میگویند که ما درستکار هستیم. و الله تعالی ادعای اصلاح گر بودن آنان را رد میکند و میفرماید که هان آگاه باشید که آنان فساد گر هستند و نه اصلاح کننده نیستند.
مستندات
از ابن عباس و سدی و حسن و قتاده: فساد عمل بر خلاف آنچه دین به آن امر میکند و اظهار خلاف شرع است زیرا اگر مردم بر شرع عمل کنند، دشمنی بین انان از بین میرود و اصلاح میشوند و جانها در امان میماند و اموال حفظ میشوند و ناموس نگاهداشته میشود.(نیسابوری) و گفته شده است منظور از فساد در زمین این است که منافقین با کفار معاشرت میکردند و از آن جهت فساد است که کفار با دیدن این حرکت همه ی مومنان را ضعیف میپندارند و باعث میشود کفار جرأت پیدا کنند و این سبب جنگ و خونریزی میشود. (نیسابوری) وگفته شده است که فساد مذکور در آیه ، این بود که منافقین در نهان بر علیه مسلمانان تبلیغ میکردند و شبهه افکنی میکرده اند و اسرار مسلمانان را بر کفار افشا میکردند. (نیسابوری)
در مورد ادعای اینکه آنان اصلاح گر هستند:
الف: از آنجا که منافقین عمل خود را خوب میپنداشته اند، پس خود را اصلاح گر میدانسته اند. ب: میگفتند که هدف ما از همراهی با کفار و معاشرت برای اصلاح مسلمانان است. ج: آنان گویند که ما افشای سر نمیکنیم و بر راه درست هستیم و ما بر صلاح و درستی هستیم. (نیسابوری)
صفتی دیگر برای منافقین این است که خود را عاقلتر از مومنان میدانند و ادعا دارند که ایمان، کار کم خردان است و این نکته در گفتار بی دینان زمان نیز مشهود است و از قدیم در بین کفار و منافقین بوده است که مومنان را کم خرد فرض کنند و خود را عقل کل بدانند. و حقیقت این است که آن دین گریزان و نا مسلمانان، سفیه و نادان هستند چرا که لذات دنیوی گذرا را بر لذات ابدی، ترجیح داده اند. و هرکس به وسعت عقل خود اندیشه میکند: یکی را میگویی نارنجک را دستت نگهدار و ضامن را بکش و اکثر مردم اینکار را نمیکنند زیرا وسعت دید اکثر مردم تا چند ثانیه میرسد و برای همین ضامن را نمیکشند و بعضی وقتی میگویی فلان کار و غذا برای بدن مضر است، عالم بدان از اینکار امتناع میکند ولی عموما آن را نادیده میگیرند زیرا وسعت دید افراد کمی بدان میرسد و وقتی گویی در پس مرگ زندگی هست و حساب و کتاب هست، آن را کفار انکار کنند وفرقی ندارد که چه درجه ی علمی تجربی دارد و این تنها مومنان هستند که وسعت دید آنان در حد بی نهایت است پس معلوم شد که سفیه همان کسی است که آخرت را و دین را انکار کند. الله توفیق دهد بر اسلام باشیم و بر اسلام بمیریم.
صفت دیگر منافقان این است که وقتی مسلمانان را میبینند اظهار میکنند که ما ایمان آورده ایم و وقتی با رییسان و همفکران خود تنها میشوند گویند که ما هنوز با شما هستیم و منظور ما از اظهار ایمان، این است که مسلمانان را مسخره کنیم.
مستندات
روایت شده است که این آیه در مورد منافقینی از قبیل عبد الله بن أبي ابن سلول، وجد بن قيس، ومعتب بن قشير و دیگرانی مثل اینان نازل شده است چرا که روزی حضرات ابوبکر و عمر و علی در حال گذر بودند و این منافقان بر سر راه آنان بودند و عبدالله بن ابی منافق به همرهان خود گفت که نگاه کنید و ببینید که چگونه با این جاهلان برخورد میکنم و رفت و دست حضرت ابوبکر را گرفت و گفت مرحبا بر سید قوم بنی تمیم و کسیکه صاحب غار همراه رسول الله ص بوده و جان و مال خود را صرف رسول الله ص نموده است و بعد دست حضرت عمر را گرفته و گفت مرحبا بر سید قوم بنی عدی قوی در فرمانبرداری از الله و بخشنده ی مال وجان خود به رسول الله ص و بعد دست حضرت علی را گرفت و گفت: مرحبا بر سید بنی هاشم البته بغیر از رسول الله ص و بخشنده مال و جان خود به رسول الله ص. پس حضرت علی جواب داد: از خدا بترس و از نفاق دست بردار. و عبدالله بن ابی منافق جواب داد: چه میگویی در حالیکه تصدیق و ایمان ما همانند تصدیق و ایمان شماست. و وقتی حضرات رفتند ، این منافق به همراهان خود گفت دیدید چگونه انان را مسخره کردم.
الله جزای مسخره کردن آنان را میدهد و آنان را در کفر خودشان و، متحیر وا میگذارد .
مستندات
در معنی این آیه که در آیه قبل آن از زبان منافقین مسخره کردن مسلمانان بیان شد، در این آیه الله تعالی جمله ای بیان میکند که در اول نظر ، الله مسخره میکند انان را معنی میدهد که برای بیان و توضیح منظور این جمله را به چندین معنا توضیح داده اند از قبیل:
1: الله جزای مسخره کردنشان را خواهد داد و جمله مسخره کردن انان را بکار برد که از قبیل مقابله است یعنی وقتی در کلام اول مسخره کردن ذکر شد، در این جمله جواب آن را مسخره کردن ذکر کرده است.
2: بیان حقیقت عمل منافقان است یعنی اینکه وبال و سزای مسخره کردن به خودشان بر میگردد پس در حقیقت خودشان مسخره شده اند.
3: منظور این است که الله آنان را در نعمتهای دنیا فرو میبرد تا متوجه هلاک خود نشوند و این نوعی تمسخر آنان است.
4: برای آنان در قیامت دری از بهشت گشوده میشود و همینکه حرکت کردند به آتش جهنم انداخته میشوند.(ایجاز البیان)
5: مسخره شدن آنان توسط الله این است که در دنیا بر انان احکام مسلمانان جاری میدارد و در آخرت که آنان خود را از جمله ی مسلمانان میشمارند، میبینند که از جمله ی کفار بوده اند. (بیضاوی)
6: مسخره کردن یعنی کوچک و خوار شمردن را گویند و همانطور که آنان مسلمانان را کوچک و خوار میشمارند با مسخره کردن، الله نیز آنان را خوار میدارد. (کشاف)
آن افرادی که نفاق را پیشه کردند و مسلمانان را به سخره گرفتند، همانا آنان، کسانی هستند که هدایت یعنی راه درست و راه راست را که میتوانستند انتخاب کنند، واگذاشتند و بجای آن گمراهی را اختیار کردند و قطعا این چنین اشخاصی، در تجارت خود سودی ندیده اند و معلوم است که از رهیافتگان و راه درست را یافتگان، نیستند. در این آیه کردار منافقان را به تجارتی تشبیه میکند که سراسر زیان است.
مستندات
در مورد یهود نازل شده است که قبل از آمدن محمد رسول الله ص به پیامبر اخر زمان ایمان داشتند و وقتی پیامبر اخر زمان امد، کفر ورزیدند. (مدارك التنزيل وحقائق التأويل) و اینکه در این آیه گمراهی و راهنمایی را مقابل هم قرار داده و تجارت نامیده است تا به منافقان اعلام کند شما که خود را دانا و بینا تر از دیگران میدانید، در این معامله ضرر کرده اید. (نظم الدرر في تناسب الآيات والسور)
GHADIMYOL
قدیم یولپایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.