0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ ۚ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ ۚ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّىٰ يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ ۖ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ ۗ كَذَٰلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ ﴿191﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

مشرکانی را که در صدد کشتن شما هستند در هرکجا که باشد بکشید چه در حرم و چه در غیر آن و چه در ماههای حرام و غیر آن و آنان را از مکانی که شما را اخراج کردند، اخراج کنید و هم و غم شما در برآورده شدن این مطلب باشد و بدانید که شرک آنان از قتل بزرگتر است و فتنه اش نیز بزرگتر است و در همه جا جنگ مجاز است بغیر از حرم که نباید جنگ کنید مگر اینکه آنان جنگ را شروع کنند که در اینصورت جنگ کنید و سزای کفاری که قصد جنگ دارد همین است.

مستندات
الله تعالی امر کرد تا کفاری را که نقض پیمان کرده بودند را بکشید. (بحر العلوم)
اصل ثقف به معنی مهارت در دست یافتن بر یک شیی است چه علمی و چه عملی. (ابی سعود)
تمام هم و غم شما کشتن آنان باشد همچنانکه هم و غم آنان چنین است و سعی شما بر اخراج آنان از دیارشان باشد همچنانکه شما را اخراج کرده اند. (ابن کثیر)
وَأَخْرِجُوهُم مِّنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ:
یعنی از مکه و این امر در روز فتح مکه با کفاری که اسلام نیاوردند، چنین کرده شد. (ابی سعود)
وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ:
زحمت و رنجی که بخاطر آن انسان دچار فتنه و تشویش میشود، از قبیل بیرون رانده شدن از وطن خد، سخت تر از کشته شدن است، چراکه سختی و رنج آن باقی میماند و جان در عذاب باشد. (ابی سعود)
گفته شده منظور این است که شرک آنان در حرم و مانع شما شدن از کشتن آنان در حرم سختتر است. (ابی سعود)
بزرگ بودن شرک از قتل برای این است که شرک باعث آتش ابدی میشود و همینطور باعث فساد بر روی زمین است. (خازن)
وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِندَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّىٰ يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ:
کشتار آنان را در حرم اول شما شروع نکنید تا وقتیکه در حرم با شما جنگ نکرده اند. (ابی سعود)
در مورد حکم این آیه که محکم است یعنی حکم آن تا به الان پابرجاست یا که منسوخ بین علما اختلافی میباشد: الف: مجاهد و جماعتی دیگر از علما قائل به این هستند که این آیه محکم بوده و جنگ کردن در حرم، حرام است مگر اینکه کسانی اقدام به جنگ کنند که در اینصورت جنگ مجاز است. ب: قتاده قائل به این است که آیه منسوخ میباشد و ما مامور به جنگ با کفار در هرکجا که باشد میباشیم. (خازن)
فَإِن قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ:
اگر جنگیدند، از کشتن آنان در حرم هیچ ابایی نداشته باشید چراکه خودشان هتک حرمت حرم کرده اند پس مستحق سختترین عذابها هستند. (ابی سعود)
كَذَٰلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ:
با کفار چنین کرده میشود همچنانکه با اینان انجام داده شده است. (ابی سعود)
سزای مشرکین کشتار آنان است چه در حرم و چه در غیر آن. (بحر العلوم)
فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ﴿192﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

اگر از کفر و جنگ با شما دست بردارند، الله تعالی در حق مومنان آمرزنده ی گناهان بوده و در حق آنان به فضل خود، مهربانی کند و در آخرت از آنچه به اهل طاعت داده میشود، میبخشد.

مستندات
اگر از شرک و جنگ دست بکشند، همانا الله تعالی در مورد گذشته ی آنان از طغیان، آمرزنده است و در مورد قبول توبه ی آنان و ایمان آنان مهربان است. (نسفی)
آمرزنده بر گذشته و مهربان به بندگانش است. (بغوی)
اگر اسلام بیاورند که غفور و رحیم است. (بحر العلوم)
اگر کفاری که با شما میجنگند از جنگ با شما و کفرشان توبه کنند در اینصورت الله تعالی در مورد مومنانی که از گناه برگشته و توبه کنند آمرزنده ی گناه است و در آخرت برای آنان مهربان است به فضل خود و عطای آنچه اهل طاعت میدهد. (طبری)
وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ ۖ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ ﴿193﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

با مشرکان عرب بجنگید تا وقتی که کفری باقی نماند و دین یعنی فرمانبرداری دائمی از آن الله گردد و اگر از جنگ دست کشیدند قتلی بر کسی نیست مگر بر از حد تجاوز کنندگان.

مستندات
وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ:
با اهل مکه جنگ کنید تا شرکی نماند و اسلام برپا شود. (بحر العلوم)
دین شرعی گردن نهادن و فرمانبرداری از الله تعالی بوده و واگذاری به الله و تسلیم وی شدن به طور دائم میباشد. (جصاص)
این آیه در مورد مشرکان میباشد چراکه مشرکان مورد خطاب هستند و این مشرکان عرب بودند که پیامبر ص را و اصحاب ایشان را اخراج کردند و اهل کتاب چنین نکرده اند پس از این رو است که از عرب فقط اسلام قبول کرده میشود والا جنگ کرده میشود پس این آیه میگوید یا اسلام یا جنگ.(جصاص)
تا وقتی که دین خالص برای الله تعالی باشد و برای شیطان سهمی از آن نباشد. (بیضاوی)
دین در اینجا اطاعت از اوامر و نهی الله تعالی و عبادت وی تعالی میباشد. (طبری)
تا وقتی که دین الله یعنی اسلام دین غالب و ظاهر بر دیگر ادیان گردد. (ابن کثیر)
شخصی از ابن عمر پرسید چگونه است که به حج میروی و عمره بجای میآوری و از جهاد روی برگردان شده ای مگر نمیدانی که الله تعالی به جهاد تشویق کرده است؟ ابن عمر جواب داد: ای فرزند برادر، اسلام بر پنج امر بنا شده است:ایمان به الله و رسولش و نماز پنجگانه و روزه ی رمضان و اداء زکات و حج بیت الله. آن مرد ادامه داد: ای ابا عبدالرحمن مگر نشنیده ای که الله تعالی در قرآن آورده است: {وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ المُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا، فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الأُخْرَى فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ} [الحجرات: 9] {قَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ} [الأنفال: 39]. ابن عمر جواب داد: ما در زمان رسول الله ص را انجام دادیم و این درحالی بود که اسلام کم بود و شخص در مورد دین خود مورد فتنه واقع میشد: پس یا کشته میشد یا مورد عذاب قرار میگرفت. تا اینکه اسلام زیاد شد و فتنه نیز نماند. (صحیح بخاری4514)
جهاد فرض کفایی است و خود جهاد منظور نمیباشد چراکه جنگ فساد است بلکه فرض شده است تا دین عزت یابد و دفع شر از بندگان الله است پس وقتی با عده ای از مردم این امر حاصل شود، از دیگران ساقط میشود. (هدایه جهاد)
در فتنه ی ابن زبیر دو مرد نزد ابن عمر آمدند و گفتند که چرا کنار کشیده ای؟ ابن عمر جواب داد: آنچه مانع میشود این است که الله تعالی خون برادر (دینی)م را بر حرام گردانده است. آنان ادامه دادند: مگر نشنیده ای که الله تعالی میفرماید: {وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ}؟ ابن عمر جواب داد: ما جنگیدیم تا وقتی که فتنه ای نماند و دین برای الله گشت ولی شما قصد جنگ دارید تا فتنه باشد و دین برای غیر الله باشد. (بخاری 4513)
اگر ایمان نیاوردند پس با آنان جنگ کنید تا ریشه کن شوند و بر روی زمین فتنه ی انان باقی نماند و دین الله تعالی خالص و بدون مزاحم بماند. (الفواتح الهیه)
تا وقتی که فقط الله عبادت کرده شود. (نسفی)
فَإِنِ انتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ:
اگر از جنگ با شما دست کشیدند و شرک را ترک کردند، پس راه و حجتی برای کشتن آنان نیست مگر با کسانیکه جنگ را شروع کنند. (بحر العلوم)
اگر دست کشیدند پس قتلی نیست مگر بر ظالمان. یعنی قتلی که ابتداءا شروع شود نیست مگر بر ظالمان(والله اعلم). (جصاص)
با کسیکه جنگ نمیکند، جنگیده نشود. (ابن کثیر)
اگر از جنگ با شما دست کشیدند، (خازن)
اگر بعد از جنگ با شما از شرک دست کشیدند پس دشمنی علیه آنان نیست. (ابی سعود)
بر کسانیکه از جنگ ابا دارند تعدی نکنید. (بیضاوی)
اگر بدون جنگ وارد اسلام شدند دیگر دشمنی بر آنان نیست و آنان برادران دینی شما هستند مگر کسانیکه ظلم کنند و از حدود الهی تجاوز کنند. (الفواتح الهیه)
اگر شما بدون ظلم آنان، تعدی کنید حکم علیه شما بر میگردد و شما ظالم خواهید بود. (ابی سعود)
رسول الله ص: من مامور به جنگ با مردم هستم تا وقتی که مردم گواهی دهند که الهی غیر الله نیست و اینکه محمد قطعا فرستاده ی الله است و نماز برپادارند و زکات ادا کنند. وقتی این کارها را انجام دادند دیگر خون و مال آنان محفوظ و محترم است مگر به حق اسلام و حساب آنان با الله است. (مظهری)
سزای ظلم نیست مگر بر خود ظالم. (بحر العلوم)
در این آیه دلیل بر این نیست که از بت پرست غیر از اسلام، چیز دیگری قبول کرده نشود بلکه همانند دیگر ادیان، همنیکه گردن نهادند و جزیه پرداختند، نیز کفایت میکند. (مظهری)
پس اگر از شرک دست کشیدند ویا از جنگ دست کشیدند و جزیه را قبول کردند، دیگر دشمنی و غارت و اسیر گرفتنی علیه آنان نیست مگر علیه کسانیکه بر شرک و جنگ با شما ادامه دادند. (مظهری)
الشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَالْحُرُمَاتُ قِصَاصٌ ۚ فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ ﴿194﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

ماه حرام در قبال ماه حرام است که آنان حرمت ماه را نگه نداشتند و شما را از حج بازداشتند پس اگر باز مانع شدند به زور داخل شوید و اگر بر شما دست درازی کردند شما نیز جواب آن را بدهید و بکشیدشان و هرکس بر کسی ظلمی روا داشت، جزای وی را بدهید و از الله تقوی کنید و دست درازی را شروع نکنید و بدانید که الله تعالی همراه متقین است با یاری رساندن و با پیروز گرداندن شما.

مستندات
الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ:
این آیه در مورد عمرهی قضای رسول الله ص نازل شده است توضیح اینکه وقتی رسول الله ص از زیارت بیت الله توسط مشرکین منع شدند و صلح حدیبیه صورت گرفت و قرار شد که رسول الله ص سال آینده حج بجای آورند و رسول الله ص در ذی القعده ، عمره ی قضا را بجای آوردند و الله تعالی میفرماید این ماه حرام یعنی ذی القعده بجای آن ماه حرامی که از آن منع شده اید میباشد. (خازن)
گفته میشود: اگر آنان در ماه حرام با شما جنگ کردند پس شما نیز در ماه حرام جنگ کنید. (بحر العلوم)
روایت شده است: مشرکین به رسول الله ص گفتند: آیا از جنگ در ماههای حرام نهی کرده ای؟ رسول الله ص جواب دادند: بله، و مشرکان خواستند در ماه حرام حمله کنند که این ایه نازل گشت. (جصاص)
وَالْحُرُماتُ قِصاصٌ:
حرمات جمع حرمة و جمع آوردن آن بخاطر این است که حرامهایی چند وجود دارند؛ماه حرام، شهر حرام، حرمت احرام. (خازن)
قصاص یعنی برابر و مماثله و مثل هم بودن. (خازن)
یعنی با انجام دهنده ی کاری همانند عمل وی پاسخ دادن است.(خازن)
با اینکه مشرکان، مسلمین را در سال ششم منع کردند، در سال هفتم به کوری چشم آنان در سال هفتم حج بجای آوردید. (خازن)
معنای دیگر این آیه را چنین گفته اند: اگر آنان در ماه حرام جنگ را شروع کردند پس شما نیز بجنگید و بکشیدشان و این قصاص است. (خازن)
قتال شما در برابر قتال آنان قصاص است و همچنانکه آنان حرمت ماه حرام را ترک کردند، شما نیز ترک میکنید. (بحر العلوم)
فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ:
پس اگر کسی دست درازی کرد با شروع جنگ، پس شما نیز دست درازی کنید با جنگ کردن با آنان. (خازن)
اینکه جواب دست درازی آنان را نیز دست درازی و تجاوز نامید بخاطر همانند بودن در شکل است. (خازن) یعنی هردو جنگ هستند.
این آیه در مورد قال نازل شده بود و این قاعده ای گشت که هر انسانی تجاوزی علیه انسانی انجام دهد، جزای آن همانند آن داده شود. (بحر العلوم)
عمومیت این آیه در مورد اموال است که اگر کسی اموالی از کسی هلاک کرد باید مثل آن را بدهد و این مثل دو نوع است یکی مثل همان که در اشیاء کیلی (پیمانه ای) و وزنی میباشد و دیگری مثل معنوی که در اشیاء قیمی میباشد. (جصاص)
رسول الله ص در مورد دو شریک در برده ای که یکی از آنها حق خود را آزاد کرده بود پس رسول الله ص وی را برای نصف قیمت برده ضامن گردانیدند. (جصاص)
پس آنچه باید دانست منظور از مثل حتما همانند ظلم صورت گرفته را پس دادن نیست بلکه در مواردی از قبیل قذف(به کسی نسبت زنا دادن) مثل آن همان هشتاد ضربه تازیانه میباشد. (جصاص)
حکم کلی این است که هرآنچه که در آن مماثله وجود داشته باشد عین آن را اجرا کرده شود و اگر نشود به دیه و قیمت و احکام دیگر لحاظ گردد. (جصاص با تلخیص)
وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ
از الله بترسید از اینکه دست درازی را اول شما شروع کنید. (بحر العلوم)
بدانید الله تعالی کمک میکند کسانی را از دست درازی پروا کنند. (بحر العلوم)
در حالی که شما بر تجاوزگران، پیروز میشود بر آنچه بر شما حلال نیست دست درازی نکنید. الله با متقین است با پیروزی دادن.(نسفی)
از آنان مراقبت خواهد نمود و شان آنان را به صلاح خواهد آورد. (بیضاوی)
وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ۛ وَأَحْسِنُوا ۛ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ ﴿195﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

برای کسب رضایت الله و بعنوان اطاعت و فرمانبرداری از الله تعالی در راه وی خرج کنید و به نیامندان و رزمندگان انفاق کنید و با امتناع از فرایض و اوامر الله تعالی که از جمله ی آن انفاق فی سبیل الله باشد خود را در دنیا و آخرت به هلاکت نیاندازید و از جایگزین کردن الله و پاداش آخرت صدقه محروم نمانید و نیکی و احسان کنید و حسن ظن به جبران انفاق از الله داشته باشید. قطعا الله متعالی کسانی را که احسان میکنند نیاز نیازمند را برطرف میکنند، را دوست دارد. دوست دارد یعنی پاداش نیک میدهد آن دوست داشتنی که لایق شان الله است.

مستندات
وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ:
در اطاعت و فرمانبرداری از الله خرج کنید. (بحر العلوم)
در راه رضای الله خرج کنید که عام است در مورد اینکه در راه جهاد باشد یا که به وجهی دیگر. (نسفی)
ابن عباس گوید: وقتی رسول الله ص امر کردند که به جنگ بروند، عده ای از اعراب (بادیه نشینان) حاضر بودند، گفتند با چه وسلیه ای به جنگ برویم درحالیکه ما خود چیزی برای خوردن نداریم و کسی نیست ما را غذا دهد؟ پس این آیه نازل گشت. (بحرالعلوم)
یعنی صدقه دهید ای توانگران. (بحر العلوم)
گاهی شجاع را مالی نیست تا با آن به جنگ برود و گاهی کسی را مال باشد ولی شجاعت نداشته باشد پس به اغنیا امر شد که انفاق کنند تا هدف حاصل گردد. (مفاتیح الغیب)
وَلا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ
مقاتل: با دستان خود مانع صدقه نشوید که هلاک خواهید شد. (بحر العلوم)
معنی قول ابن عباس اینکه ای توانگران از صدقه دادن به ضعیفان خودداری نکنید چراکه اگر ضعیفان از جنگ تخلف کنند دشمن بر شما غالب خواهد گشت و هلاک خواهید شد. (بحر العلوم)
از صدقه دادن امتناع نکنید و با دست خود خود را هلاک نکنید یا در انفاق زیاده روی نکنید که فقیر بمانید و هلاک شوید.(نسفی)
از جهاد باز نمانید که دشمن شما را هلاک خواهد کرد. (نسفی)
از صدقه امتناع نکنید که در آخر به ارث خواهد رسید و از منفعت اموال خود محروم خواهید ماند. (بحر العلوم)
بالکل از انفاق دست نکشید. (بیضاوی)
از صدقه امتناع نکنید که از جایگزین شدن آن در دنیا و از ثواب در آخرت، محروم خواهید ماند. (بحر العلوم)
از حرام انفاق نکنید که بر شما برگشت داده خواهد شد پس هلاک خواهید شد. (بحر العلوم)
اگر در راه خدا خرج نکنید به الله عاصی شده و هلاک خواهید شد. (بحر العلوم)
از براء بن عازب (صحابی) در مورد تهلکه پرسید: آیا منظور کسی است که به جنگ رفته و کشته شده است؟ براء جواب دادک خیر بلکه وی شخصی است که گناهی مرتکب میشود و توبه نمیکند. (بحر العلوم)
شخصی به ابوهریره گفت: ندیدی که سعد بن هشام به جنگ رفت و کشته شد و خود را به تهلکه انداخت؟ابوهریره گفت هرگز چنین نیست والله تاویل کار وی این آیه است:
وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ . (207بقره) یعنی از جمله ی کسانی هستند که خود را برای کسب رضای الله فروخته اند. (بحر العلوم)
ابوعبیده سلمانی گوید: تهلکه این استکه کسی گناهی انجام دهد و از بخشش الله ناامید گردد. (بحر العلوم)
با امساک از انفاق و با دوست داشتن مال خود را به هلاکت ابدی نیاندازید. (بیضاوی)
از این رو است که به بخل هلاک گفته میشود. (بیضاوی)
از خرج کردن در راه جهاد فی سبیل الله امتناع نکنید که به گناه هلاک خواهید شد و بدون توشه خارج نشوید که از ضعف هلاک خواهید شد و از آمرزش الله ناامید نشوید که توبه نکرده هلاک خواهید شد و جهاد را ترک نکنید که هلاک خواهید شد. (عز بن عبدالسلام)
از ابوایوب انصاری: این آیه در مورد ما انصار نازل شده است، وقتی که الله تعالی با را به دین خود عزت بخشید و زیاد شدیم، بین خودمان گفتیم: اموال ما خراب شده است، به اصلاح و تعمیر آن مشغول شویم، در این حین این آیه نازل شد پس اگر ما به اموال خود مشغول میشدیم دچار تهلکه میشدیم پس مامور به جنگ شدیم. (بحر العلوم)
وَأَحْسِنُوا:
خرجی که بعنوان صدقه انجام میدهید به نیکی ادا کنید. (بحر العلوم)
به تقدیر حسن ظن داشته باشید و یا به اداء فرایض یا به احسان به ندار خود را عادت دهید. (عز بن عبدالسلام)
در صدقه دادن نیت خالصا لله داشته باشید. (بحر العلوم)
حسن ظن داشته باشید،در مورد اینکه الله تعالی جایگزین آنچه خرج کرده اید را خواهد داد و در آخرت ثواب نیک خواهد داد.(بحر العلوم)
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ:
نیکوکنندگان در انفاق را دوست دارد. (بحر العلوم)
محسنین به محتاجان را. (نسفی)
اعمال و اخلاق خود را نیک و به محتاجان انفاق کنید. (بیضاوی)
وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ ۚ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ ۖ وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّىٰ يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ ۚ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ ۚ فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ ۚ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ ۗ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ۗ ذَٰلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ ﴿196﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

حج و عمره را برای الله انجام دهید و ارکان و سنتهای آن را تمام و کمال انجام دهید و از منهیات وی تعالی به شدت دوری کنید؛چراکه در همه ی مواقع باید دوری کرد پس در حج با شدت بییشتری دوری کنید تا مشمول آخر این آیه نشویم؛ بهتر است احرام از خانه ی خود شروع شود و اگر شروع کردید هرچند نفل باشد باز برای الله تمام کنید. اگر از ادامه ی حج منع شدید بخاظر بیماری یا مانع شدن دشمن پس هدیی به حرم بفرستید و تا وقتی از رسیدن هدی به محل خود و ذبح آن اطمینان حاصل نکردید، سر خود را نتراشید و تراشیدن سر جزو ممنوعات حج است. اگر بیماری یا عذری یافتید که مجبور به تراشیدن شوید پس فدیه دهید از بین این سه نوع فدیه از سه روز روزه و یا به شش نفر مسکین هریک نصف صاع گندم دهید یا گوسفندی ذبح کنید. وقتی از احصار در امان شدید و حج تمتع بجای آوردید پس هدی بعنوان دم نسک ذبح کنید و اگر هدی نیافتید سه روز روزه تا قبل عید در ایام حج بجای آورید و هفت روز دیگر را وقتی از امور حج فارغ شدید بجای آورید تا ده روز کامل شود. این جمع بین عمره وحج برای کسانی است که اهل داخل میقات نباشند. از الله پروا کنید و بدانید که اگر مخالفت کنید عذاب الهی سخت است.

مستندات
وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ:
رسول الله ص: حج جهاد است و عمره تطوع. (ابوسعود)
ابن عباس: اتمام عمره به رسیدن به بیت الله است و اتمام حج به آخر رساندن آن. (بحر العلوم)
ابن عباس: یعنی با انجام مناسک آن دو و حفظ حدود آنها و همراه سنتهای آنها. (خازن)
گفته شده: اتمام یعنی احرام بستن از در خانه ی خود. (خازن)
و گفته شده: برای هر یک از عمره و حج، سفری جداگانه انجام دهد. (خازن)
و گفته شده: اینکه با اموال حلال انجام شود و از نواهی الهی اجتناب کند. (خازن)
و گفته شده: از خانه ی خود به قصد انجام این دو خارج شوی نه برای تجارت یا امری دیگر. (خازن)
و گفته شده: اتمام یعنی وقتی شروع کردی پس به پایان رساندن آن واجب است. (خازن)
مقاتل: حج و عمره را با شروع از میقات کامل کنید و در این دو آنچه حلال نیست را حلال ندانید. علت اینکه اینگونه گفته شد این است که مشرکان در احرام خود غیر الله را شریک الله در حج قرارمیدادند.(بحر العلوم)
یعنی کامل کنید و بر آن چیزی غیر آن دو خلط نکنید. (بحر العلوم)
فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ:
اگر بعد احرام بستن از ادامه ی حج بازداشته شدید بخاطر دشمن یا بیماری یا مانند آن. (بحر العلوم)
در حدیث آمده است: اگر کسی در احرام شکستگی پیدا کرد یا پایش لنگ شد میتواند از احرام حلال شده و بعدا قضا کنند. (نسفی)
فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ:
بفرسیتد به بیت الله آنچه بر شما میسر شده است از هَدی. (بحر العلوم)
یعنی در این صورت بر شما هدی ارسال هدی واجب است. (ابوسعود)
الله متعال به کسی که از ادامه ی حج بنا به سببی ممنوع گشت، اجازه داد تا با فرستادن گوسفندی به بیت الله و ذبح آن در حرم از احرام بیرون بیاید و بعدا حج یا عمره ی خود را قضا کند. (بحر العلوم)
هدی: آنچه به بیت الله اهدا میشود و بالاترین آنها شتر و میانه ی آن گاو و کمترین آن گوسفند است. (خازن)
وَلا تَحْلِقُوا رُؤُسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ:
وقتی محصر(از حج بازداشته شده بعد احرام)، هدی را به بیت الله فرستاد تا وقتی که هدی وی ذبح نشود، از احرام بیرون نیاید. (بحر العلوم)
رسول الله ص در حدیبیه ذبح کردند که طرفی از حرم بود. (ابوسعود)
از زهری: رسول الله ص در حرم ذبح کردند. (ابوسعود)
واقدی گوید: حدیبیه از حرم است که با مکه نه فرسخ فاصله دارد. (ابوسعود)
خطاب به محصر است که تا وقتی که ندانید هدی به مل ذبحش که حرم است نرسیده باشد، سر خود را نتراشید. (نسفی)
سر خود را تا وقتی موعد ذبح هدی نرسیده باشد، نتراشد. (بحر العلوم)
محل ذبح طبق قول حنفیان حرم است. (خازن)
تراشیدن سر نشانه ی از احرام بیرون آمدن است و محصر تا وقتی که هدی وی ذبح نشده سر خود را نتراشد و دانستن ذبح هدی این است که با کسی که هدی وی را میبرد موعدی تعیین کند تا در آن روز هدی ذبح و آمر نیز یر بتراشد.
ابتداءا این امر برای محصر بود ولی بعدا بر تمامی حجاج چه عمره گذار و چه حاج، سر خود را تا اتمام مناسک نباید سر خود را بتراشند. (بحر العلوم)
فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ بِهِ أَذىً مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ:
کعب بن عجره گوید: روزی رسول الله ص بر من گذر کردند و دیدند که شپش از سر و روی من میریزد، به من فرمودند که سر خود را بتراش و بعنوان کفاره به شش مسکین به هریک نصف صاع گندم طعام بده و سه روز روزه بگیر یا گوسفندی ذبح کن و این آیه نازل گشت. (بحر العلوم)
بر وی یکی از این سه کفاره واجب است. (ابوسعود)
در حالت احرام سر خود را نتراشید مگر اینکه معذور باشید از قبیل بیماری یا مرضی یا سردردی داشته باشید. (خازن)
فَإِذا أَمِنْتُمْ:
این جمله اختصار دارد یعنی وقتی از دشمن در امان شدید پس قضای عمره یا حجی که بر شما واجب شده بود را بجای آورید پس فَمَنْ تمتع.... است. (بحر العلوم)
وقتی از ترسی که داشتید در امان شدید و یا از بیماری که داد و یا از احصار در امان شدید. (خازن)
یعنی وقتی مانع از حج برداشته شد فمن تمتع... است. (بحر العلوم)
فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ:
پس آنچه برایش میسر است از هدی بیاورد و حج تمتع کننده لازم است که در یک سفر حج و عمره را در ماههای حج بجای آورد. (بحر العلوم)
چهار نوع حج داریم: 1 تمتع: عمره همراه حج که بر وی هدی واجب است. 2 قران: عمره و حج را در یک احرام بجای آورد که بر وی هدی واجب است. 3 مفرد: فقط حج بجای میآورد و بر وی هدی واجب نیست. 4 عمره: فقط عمره بجای آورد که بر وی نیز هدی واجب نیست. (بحر العلوم)
ابن عباس: این کسی است که در ماههای حج عمره انجام داده و در مکه مانده و حج بجای میآورد و بین عمره و حج جمع کرده است. (خازن)
پس بر این شخص تمتع گذار، ذبح هدی واجب است و وقت ذبح آن در روزهای عید قربان یا بعد آن است نزد حنفیان. (خازن)
ابن عباس: کمترین حد مجاز برای هدی گوسفند است. (بحر العلوم)
این هدی، دم نسک است که خودش نیز میتواند از آن بخورد. (خازن)
فَمَنْ لَمْ يَجِدْ الهدي فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ:
اگر کسی هدی نیافت پس سه روز روزه بگیرد.
ابن عباس: آخر آن روز عرفه است. (بحر العلوم)
یعنی تا قبل عید اولین روز عید قربان سه روز را روزه گرفته باشد.
امام اعظم: در ماههای حج قبل روز عید سه روز را بگیرد و مستحب است که روزهای هفتم و هشتم و نهم ذی الحجه باشند. (بیضاوی)
وَسَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ
و هفت روز را وقتی برگشتید یعنی وقتی به پیش خانواده برگشتید. (بحر العلوم)
وقتی از منا بازگشتید. (بحر العلوم)
وقتی به امر اول برگشتید یعنی از امر حج فراغت یافتید. و این قول ما حنفیان است. (بحر العلوم)
تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ
و این ده روز کامل بدل از هدی میباشد. (بحر العلوم)
ده روز کامل است و منظور از هفت تکثیر نبوده بلکه عدد هفت است. (بیضاوی)
تکثیر یعنی برای بیان زیاد بود مثلا ما میگیم هزار پا و منظور حتما عدد هزار نیست بلکه زیاد بودن است پس برای رفع این توهم کامله را آورده است.
این ده روز کامل در اجر و ثواب هستند. (خازن)
این عدد را کامل کنید و کم نکنید. (خازن)
یعنی این سه و هفت برای اختیار بین این دو نیست بلکه ده روز کامل به این روش گرفته شود. (نسفی)
ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ:
و این فدا دادن، برای کسی است که خانه ی وی در حرم نیست. (بحر العلوم)
افرادی که داخل میقاتها باشند، جزو اهل مسجد الحرام هستند. (خازن)
قتاده و مقاتل : یعنی تمتع برای افرادی غیر از اهل حرم است. (بحر العلوم)
وَاتَّقُوا اللَّهَ:
از الله در مورد آنچه امر کرده و نهی کرده است پروا کنید. (بحر العلوم)
در آنچه بر شما فرض گردانیده است. (خازن)
وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ
و بدانید عذاب الله شدید است، اگر با وی مخالفت کنید. (بحر العلوم)
بر کسی که در اعمال حج اهمال و سستی بپردازد و منهیات را انجام دهد. (خازن)
تا با دانستن این مطلب از عصیان گری امتنا ورزید. (بیضاوی)
بر کسی که پروا نمیکند. (نسفی)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود