0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَٰكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ ۗ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ ﴿225﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

الله متعال شما را به قسمی که از روی لغو خورده اید عذاب نمیدهد یعنی آنچه که شما فکر میکنید که آن حقیقت است و بر آن اساس قسم میخورید وبعد معلوم میشود که واقعیت خلاف آن بوده است بلکه عذاب خواهد داد آنچه که از روی قصد و به عمد قسم دروغ بر گذشته خورده اید. در اینجا فعل قلب مطرح است و آن به گذشته خواهد بود و آنچه از قسم که به آینده است در آیه ی 89 مایده بیا خواهد شد. و الله متعال آمرزنده است طوریکه بخاطر قسم لغو عذاب نمیدهد و بردبار است طوریکه بر عذاب کسی شتاب نمیکند.

مستندات
لَّا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ
لغو از کلام آنچه که از درجه ی اعتبار ساقط است. (ابوسعود)
و در قسم آنچه بدون عقد و قصد باشد. (ابوسعود)
قسم لغو اینکه شخصی به گمان اینکه راستگو است بر حادثه ای بدون قصد دروغ، قسم بخورد و بعد معلوم شود که واقعیت خلاف آن بوده است و در این نوع قسم کفاره و گناه نیست. (خازن)
یعنی الله متعال شما را به قسم لغو مواخذه نخواهد کرد و سرزنش نخواهد کرد. (خازن)
الله متعال شما را بخاطر قسم لغو مورد عذاب قرار نخواهد داد. (ابوسعود)
و گفته شده است: مواخذه نیست یعنی کفاره لازم نیست. (خازن)
مواخذه نخواهد کرد به قسم به گناه اگر کفارت دهید. (بحر العلوم)
وَلَٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ
لیکن شما را عذاب خواهد داد بخاطر قسم دروغی که از روی قصد انجام میدهید و آن قسم غموس باشد. (ابوسعود)
كسب قلب نه عقد قسم است و نه حانث شدن بلکه تعمد دروغ است. (ماتریدی)
بر اين اساس قسم به آنچه موجود است میباشد نه غیر موجود زیرا در اینجا وصف گناه آمده است و در آنچه قلب کسب نکرده گناهی نیست، پس لغو مربوط به ماضی و گذشته است که در لغو آن گناه نیست و در تعمد آن گناه است. (ماتریدی)
لیکن مواخذه خواهد کرد اگر عزم به عدم نیکی و عدم تقوی کنید. (بحر العلوم)
وَاللَّهُ غَفُورٌ
الله آمرزش کننده است چراکه شما را بخاطر قسم لغو مواخذه نمیکند. (ابوسعود)
حَلِيمٌ
بردبار است چراکه برای عذاب شما تعجیل نمیکند. (ابوسعود)
با توجه به این جمله مواخذه به معنی عذاب دادن باید باشد چراکه کاربرد آمرزش و بردباری به عذاب متعلق است نه کفاره. (ابوسعود)
لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ ۖ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ﴿226﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

کسانیکه قسم میخورند که با زن خود نزدیکی نداشته باشند و ایلاء میکنند، بر آنان است که چهار ماه این کار را ترک کنند، اگر در این مدت از قسم خود با نزدیکی کردن و در صورت عدم قدرت با کلام رجوع کنند، الله متعال آمرزنده ی گناه قصد ضرر به زن است و همینطور وقتی کفاره دهد گناه حانث شدن را آمرزنده است و مهربان است برای اینکه با ایلاء در صورت رجوع زنهای آنان را طلاق ندانست.

مستندات
لِّلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِن نِّسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ
براي كسانيكه قسم ميخورند که با زنان خود نزدیکی نداشته باشند پس برای آن بعد قسم چهار ماه فرصت است. (بحر العلوم)
قتاده: ایلاء طلاق اهل جاهلیت بوده است. (بغوی)
سعید بن مسیب: ایلاء از ضرار (ضرر رساندن) های اهل جاهلیت بود طوریکه مردی زن خود را دوست نمیداشت و دوست نداشت که این زن به ازدواج کس دیگر در بیاید پس قسم یاد میکرد که تا ابد با وی همخوابی نداشته باشد و معلق میگذاشت نه شوهر دار و نه بدون شوهر. (بغوی)
و در ابتدای اسلام نیز بر این منوال بود تا اینکه الله متعال برای این اشخاص مهلت تعیین کرد. (بغوی)
ابن عباس: بدون قسم ایلاء محسوب نمیشود. (الدر المنثور)
فَإِن فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
اگر قبل از کامل شدن چهار ماه، از قسم خود بازگشتند و با زنان خود نزدیکی داشتند و کفارت قسم دادند، زن وی از وی طلاق باین نمیشود.
فیء: رجوع از قسم خود با انجام نزدیکی با آن زن اگر بر نزدیکی قادر باشد و اگر عاجز باشد تا وقت توان، به قول بگوید: به وی فیء نمودم. (بغوی)
فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
پس در اینصورت الله متعال ایلاء کنندگان را میآمرزد آنچه را ممکن است قصد کرده باشند از ضرر رساندن به زن و این غالب حال ایلاء کنندگان است. (کشاف)
با فيء وی که همانند توبه ی وی است گناه حانث شدنش را با کفاره دادن وی میآمرزد. (ابوسعود)
رحيم است كه اجازه داد تا زن وی باقی بماند. (الفواتح الالهیه)
وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ﴿227﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

اگر مردان قصد طلاق کنند و در مدت ایلاء نزدیکی نکنند پس قطعا الله متعال از گفتگوی آنها در مدت ایلاء و آنچه در مدت رخ داده و در دل زمزمه کرده اند را الله متعال شنوای داناست پس باید که مواظب رفتار خود باشند.

مستندات
همچنانکه در مورد آیه ی 231 بقره بعد تمام شدن عدت میگوید زن را به نیکی نگه دارید یا به خوشی رها کنید و منظور این نیست که این رها کردن بعد تمام شدن عدت باشد بلکه با طلاق دادن حاصل میشود در اینجا نیز منظور همین است یعنی وقتی قصد طلاق داشتید و در مدت نزدیکی نکردید پس الله متعال شنوای داناست. (ماتریدی)
برای همین مجتهدین مذهب ما حنفیان بر این قول هستند که همینکه مدت بدون نزدیکی سپری شد، طلاق واقع میگردد و اين از هفت یا هشت صحابی روایت شده است از قبیل حضرات عمر و علی و ابن عباس و جابر و زید بن ثابت. (ماتریدی)
منظور وقتی اتمام مدت نزدیک شد و قصد طلاق کردید است. (ماتریدی)
امام اعظم: اگر قصد طلاق کنند به اینصورت که به عدم نزدیکی ادامه دهند و مدت تمام شود، طلاق واقع میگردد. (مظهری)
فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ
شنواست به آنچه در مدت ایلاء بین زوجین رد وبدل میشود و آنچه از مجادله رخ میدهد. (مظهری)
شنوای آنچه در دل میگذرد است. (مظهری)
شنوای ایلاء است که با گذشت وقت طلاق واقع میشود. (مظهری)
عَلِيمٌ
داناست به آنچه از ظلم در مدت ایلاء واقع میشود. (مظهری)
در این جمله وعید است برای ظالم. (مظهری)
وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ ۚ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذَٰلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا ۚ وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ ۗ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ﴿228﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

زنان مدخول بها یعنی زنانیکه با شوهران خود خلوت کرده اند، واجب است که خود را از ازدواج با دیگری سه حیض نگهدارند وبرای آنان کتمان آنچه الله متعال در رحمشان از حمل و حیض خلق کرده است، حلال نیست. اگر به الله و روز رستاخیز ایمان دارند پس از عقوبت کتمان بترسند و دوری کنند و شوهران این زنان که طلاق رجعی داده شده اند از دیگران در زمان عدت اولی به رجوع هستند البته اگر قصد شوهران از رجوع اصلاح بین خود باشد و قصد ضرر زدن به زن نداشته باشند و برای زنان حقوقی بر گردان شوهران ثابت است که بر طبق شرع و عرف است همچنانکه حقوقی بر گردن زنان برای شوهران ثابت است و شوهران حق و وظیفه ی بیشتری دارند. و الله متعال قادر بر انتقام است و بر کارهای وی تعالی هیچگونه اعتراضی نیست و قوانینش مشتمل بر حکمت و مصلحت بوده و احکام وی تعالی از صلاح و درستی خارج نیست.

مستندات
وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ
مطلقات یعنی زنان طلاق داده شده که تمامی طلاقها از قبیل رجعی و باين و زنان حامله و زنانی که با شوهران خود خلوت کرده اند و زنانی را که با شوهرانشان خلوت نکرده اند را شامل میشود و همینطور زنان آزاد و کنیز نیز شامل میشود. (مظهری)
عدت کنیزان با سنت و اجماع از این آیه ی تخصیص داده شده است. (مظهری)
و عدت زن حامله با آیه ی ۴ سوره ی طلاق منسوخ شده است. (مظهری)
و عدت زن غیر مدخول بها یعنی زنیکه شوهرش با وی همخوابی و خلوت نکرده است با آیه ی 49 احزاب منسوخ شده است. (مظهری)
در این آيه جمله خبریه است که در معنی امر است یعنی امر به عدت نشستن است. (مظهری)
در این آیه زنان تشویق به انتظار کشیدن و صبر کردن شده اند هرچند که این صبر کردن از ازدواج بر خلاف هوای آنان باشد. (مظهری)
ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ
کلمه ی قرء که جمع آن قروء است از کلمه های اضداد است که معنی حیض و معنی پاکی میدهد. (مظهری)
از آنجا که طلاق شرعی در زمان طهر زن یعنی پاکی باید باشد پس قرء را به معنی حیض گرفته شود تا عدد سه کامل باشد چراکه اگر به طهر بگیریم و طهری که طلاق در آن واقع شده است را جزو عدت حساب کنیم عدت دو ماه و خورده ای خواهد شد و عدد سه یافت نخواهد شد و اگر طهر طلاق را حساب نکنیم و سه طهر جدا بخواهیم پس عدت سه طهر و بعض طهر خواهد شد که این بیشتر از سه میشود وباز معنی سه یافت نمیشود پس بر این اساس بر حیض گرفته میشود تا عدد سه بدون نقصان و زیادت حاصل گردد. (ما حصل تفسیر مظهری)
و منظور از قرء حيض بودن در این آیه قول حضرات عمر و علی و ابن عباس و ابن مسعود و ابوموسی میباشد. (جصاص)
در احادیث رسول الله ص نیز قرء به معنی حیض استعمال شده است از قبیل : الف: رسول الله ص: مستحاضه نمازش را کنار بگذارد در ایام اقراءش که منظور قطعا حیض است. ب: رسول الله ص به فاطمه بنت جحش فرمودند: زمانی که ایام قرءت شد پس نماز را کنار بگذار و وقتی قرءت تمام شد پس غسل کن و نماز بخوان بین این قرء و آن قرء. (جصاص)
باز از رسول الله ص: طلاق کنیز دو است و عدت وی نیز دو حیض است. در روایتی قرء وی دو حیض است. (جصاص)
وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَن يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ براي زنان حلال نیست که آنچه در شکم دارند را کتمان کنند یعنی حمل و حیض را. (بحر العلوم)
یعنی برای وی حلال نیست که وقتی حامله نیست بگوید من حامله ام و یا بگوید من در حالت حیض هستم درحالیکه چنین نیست. (بحر العلوم)
بعضي گفته اند که منظور فقط حمل است نه حیض چراکه در دوران جاهلیت زنان حاملگی خود را کتمان میکردند و فرزند را به غیر از پدر وی منسوب میکردند و این آیه تهدید از انجام اینکار است. (ماتریدی)
إِن كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ
اگر به الله و روز آخر را باور دارند و قبول داشته باشند. (بحر العلوم)
اگر به الله و قیامت ایمان دارند پس بر کتمان جرات نورزند، چرا که کتمان با ایمان به الله و قیامت که مکان جزای اعمال است، منافات دارد. (ابوسعود)
وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذَٰلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا
شوهران اين زنان اگر طلاق رجعی باشد،اولویت دارند به اینکه به این زنان رجوع کنند. (ابوسعود)
رجعی بودن از شوهران اینها نامیدن دانسته میشود. (ابوسعود)
در زمان عدت. (ابوسعود)
اولی هستند به نکاح در وقت عدت. (ماتریدی)
دلالتی در این آیه میباشد آن اینکه زنان حق منع از رجوع شوهران را ندارند و دیگر اینکه زنان را حق رجوع نیست. (ماتریدی)
اگر هدف شوهران از این رجوع اصلاح آنچه بین زن و شوهر رخ داده باشد و نه به قصد ضرر رساندن به زن و هدف از این قول تشویق به اصلاح است و دور کردن از اضرار است. (ابوسعود)
وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ
و برای زنان از حق و حقوق ثابت است بر گردن شوهرانشان همانند آنچه از حقوق که بر گردن زنان است برای شوهران به نیکی که رعایت آن حق و حقوق واجب است. (ابوسعود)
همچنانکه زنان خدمت میکنند پس بر مردان نیز کفاف نیاز آنان است. (ماتریدی)
همچنانکه حقوقی بر زنان برای مردان واجب است پس بر مردان نیز برای زنان حقوق ثابت است هرچند که این حقوق مختلف باشند. (ماتریدی)
بِالْمَعْرُوفِ
يعني به وجه شرعي و عرفي پس یکی از زوجین دیگری را برای وی نیست را تحمیل و تکلیف نکند. (نسفی)
وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ
و برای مردان بر گردن زنان زیادتی در حق ثابت است چراکه حق مردان در نفس زنان است و حق زنان در مهر و نفقه و ترک ضرر از وی . (ابوسعود)
یا منظور این است که مردان را مزیتی در فضیلت است چراکه آنان قوام و نگهبان زنان هستند. (ابوسعود)
و دیگر اینکه زن و شوهر در آنچه که هدف ازدواج است شریک هستند و مرد در خرجی دادن و مراعات زن مستقلا عمل میکند. (ابوسعود)
منظور طلاق دست مرد بودن است نه زن. (ماتریدی)
گفته اند: آنچه که خداوند برتری داده است از جهاد و ارث و مانند آن. (ماتریدی)
وَاللَّهُ عَزِيزٌ
الله متعال بر انتقام گرفتن از کسی که با حکم وی مخالفت میکنند، قادر است. (ابوسعود)
به كارهايش اعتراضي نيست. (نسفی)
حَكِيمٌ
قوانین وی تعالی مشتمل بر حکمت و مصالح است. (ابوسعود)
به چیزی غیر نیک و درست حکم نمیکند. (نسفی)
الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ ۖ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ ۗ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ ۖ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ ۗ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا ۚ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ ﴿229﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

طلاق دادنی که در آن میتواند رجوع باشد، یک طلاق بعد دیگری است و بعد از این دو طلاق،‌برای شوهر دو راه میماند یکی اینکه قبل انقضای عدت رجوع کرده و بر طبق شرع به نیکی معاشرت کند و به نیکی رفتار کند و یا اینکه طلاق سوم را دهد و کار را تمام کند و یا با عدم رجوع، زن را رها کند و حقوقی اگر بر گردن وی برای زن مانده باشد را ادا کند. برای حکام حکم به پرداخت مبلغ و مال درمقابل طلاق،‌حلال نیست و شوهران نیز اگر قصد طلاق دارند گرفتن مال حلال نیست مگر اینکه زوجین از عدم رعایت حدود شرعی در قبال یکدیگر در هراس شوند که در اینصورت اگر ناسازگاری از طرف شوهر باشد، پس در گرفتن مال در قبال خلع حلال است البته مقدار مهریه را بگیرد نه بیشتر. و آنچه از احکام که بیان شد حدود و قوانین شرعی خداوند هستند پس با آن مخالفت نکنید و به آن عمل کنید و اگر کسی از حدود الهی تجاوز کند و طلاق سوم را بدهد و یا خلاف شرع انجام دهد پس وی به خود ظلم کرده و کار را برخود سخت نموده است.

مستندات
الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ
طلاق دادن رجعی دو بار است. (ابوسعود)
از رسول الله ص در مورد طلاق سوم پرسیدند و ایشان جواب دادند: او تسریح باحسان،‌طلاق سوم است. (ابوسعود)
طلاق رجعی بودن از آیه ی قبل که میگوید: بعولتهن احق بردهن، مفهوم است. (آلوسی)
از عروه صحابی: قبلا اینگونه بود که مرد وقتی طلاق میداد، قبل تمام شدن عدت رجوع میکرد و فرقی نداشت که هزار بار طلاق داده باشد و روزی مردی زنش را طلاق داد و وقتی مدت عدت به پایانش نزدیک شد، مرد رجوع کرد و بعد طلاقش داد و گفت: والله که تو در خانه راه ندهم و تا ابد راهت را نیز باز نگذارم و این آیه نازل شد. (آلوسی)
در کلمه ی مرتان بیان این مطلب است که حق طلاق این است که یکی یکی واقع شوند. (ابوسعود)
گفته شده است که منظور از مرتین عدد دو نبوده بلکه منظور تکرار طلاق است که معنی آن چنین میشود: طلاق شرعی این است که یکی یکی صورت گیرد نه اینکه دو و یا سه را یکباره صورت گیرد که این بدعت است. با توجه به این مساله پس فامساک الخ، بیان این مطلب است که وقتی طریقه ی طلاق را دانستید پس کار شما این است که یکی از این دو کار را انجام دهید نگهداشتن به نیکی و یا رها کردن. (ابوسعود)
فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ
و حکم بعد دو طلاق، نگاه داشتن زنان همراه حسن معاشرت و نیکی است و یا رها کردن با طلاق سوم. (ابوسعود)
اگر رجوع کرد پس باید که به نیکی نگهدارد و نفقه دهد و لباس بدهد و اذیت نکند و اگر رجوع نکرد پس باید که حق وی را ادا کرده و رهایش کند. (آلوسی)
یا با عدم رجعت در وقت عدت، رها کند. (ابوسعود)
خطاب به حکام نیز میتواند باشد چراکه آنان هستند که حکم به پرداخت مال میکنند. (آلوسی)
وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَن تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا
حلال نیست که در مقابل طلاق از زنان چیزی از مهری که به آنها داده اید، بگیرید. (ابوسعود)
وقتی گرفتن از مهر حلال نباشد غیر آن و اضافه بر آن گرفتن به طریق اولی درست نخواهد بود. (ابوسعود)
هرچند آنچه میخواهید بگیرید ناچیز باشد. (ابوسعود)
اگر ناسازگاری از طرف زن باشد گرفتن حلال است و اگر از طرف مرد باشد حلال نیست چراکه در آیه ی ۲۰ سوره ی نساء اتیتم احداهن قنطارا، گفته است. (بحر العلوم)
إِلَّا أَن يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ
مگر اینکه زوجین بترسند از اینکه واجبهای احکام زوجیه را رعایت نکنند. (ابوسعود)
فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ
پس ای حاکمان ترسیدید از اینکه بر زوجین احکام شرعی رعایت نشود، با دیدن نشانه های آن. (ابوسعود)
فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ
در اینصورت بر زوجه گناهی در پرداخت مبلغ و بر زوجین در این معامله،‌ نیست. (ابوسعود)
روایت شده است که زنی به نام جمیله دختر عبدالله بن سلول از شوهر خودش به نام ثابت بن قیس متنفر شده بود و پیش رسول الله ص آمد و عرض کرد: یا رسول الله ص، سر من و شوهرم را هیچ چیز نمیتواند در یکجا جمع کند و من نه به دین وی و نه به اخلاق وی ایرادی نمیبینم فقط من کافر شدن بعد اسلام را دوست ندارم من وی را نمیتوانم تحمل کنم و روزی بود که من چادر را بالا زدم و وی را دیدم و سیاهترین آدمها بود و کوتاه قدترین آنها و زشتترین آنها بود. حال من چکار کنم؟ این آیه نازل شد و وی باغی را که بعنوان مهریه گرفته بود را در مقابل خلع وی به شوهرش داد. (ابوسعود)
در روایتی آمده است: رسول الله ص به این زن گفت: آیا باغی را که بعنوان مهر گرفته ای را پس خواهی داد؟ زن گفت: آن را به همراه زیادت خواهم داد و رسول الله ص فرمودند: اضافی را خیر. (آلوسی)
تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا
این احکام مذکوره حدود شرعی هستند پس از آن با ترک آن و مخالفت با آن، تجاوز نکنید. (ابوسعود)
گفته میشود: از دو طلاق تجاوز نکنید و به سه نرسانید. (بحر العلوم)
آنچه از نکاح و قسم و خلع و ایلاء و طلاق بیان شد، حدود الهی هستند. (نسفی)
وَمَن يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ
کسانیکه تعدی میکنند آنان همان افرادی هستند که به خود ظلم کرده اند، چراکه خود را در معرض عذاب الهی و خشم الله تعالی قرار داده اند. (ابوسعود)
با طلاق سوم دادن، تعدی کنند. (بحر العلوم)
آنان کسانی هستند که به خود ضرر رسانده و کار را بر خود سخت کرده اند. (بحر العلوم)
تکرار کلمه ی جلاله سه بار برای بیان این مطلب است که با ذکر الله از مخالفت با وی بترسند. (ابوسعود)
وعید بعد نهی برای مبالغه در تهدید است. (ابوسعود)
فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّىٰ تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ ۗ فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يَتَرَاجَعَا إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ ۗ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ ﴿230﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

اگر بعد دو طلاق، طلاق دیگری ایقاع کند، دیگر این زن برای وی حلال نیست تا وقتی که با کسی دیگر ازدواج کند و آمیزش داشته باشد. اگر شوهر دوم طلاق داد، برای زن و مرد قبلی در رجوع به هم گناهی نیست اگر گمان این داشته باشند که میتوانند حدود الهی را بین خود رعایت کنند. و این حدودی است که الله متعال برای قومی که میدانند، بیان کرده است. با توجه به احادیث از رسول الله ص و دیگر صحابه به قصد تحلیل نکاح کردن طبق اکثر اهل علم درست نبوده حتی ابن عمر گوید که در زمان رسول الله ص ما آن را زنا حساب میکردیم و قول امام اعظم در این مورد این است که با وجود ملعون بودن، تحلیل حاصل میشود و امام محمد گوید که نکاح دوم درست است ولی تحلیل حاصل نمیشود و با این نوع نکاح برای اولی حلال نمیگردد و امام ابویوسف گوید این همان صیغه خواهد بود که کلا این نکاح دوم درست نیست.

مستندات
فَإِن طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُ مِن بَعْدُ حَتَّىٰ تَنكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ
اگر طلاق سوم را واقع کرد دیگر این زن برای وی حلال نیست تا وقتی که به نکاح مردی دیگر در بیاید و با وی همخوابی و آمیزش داشته باشد. (بحر العلوم)
معنی نکاح، آمیزش است و معنی عقد را از کلم هی زوج برداشت میشود. (ابوسعود)
شرط آمیزش در نکاح دوم به طریق سنت رسول الله ص ثابت است. (بحرا لعلوم)
از ابن عباس مردی به نام رفاعه قرظی زن خود را سه طلاقه کرد و آن زن به عقد عبدالرحمن بن زبیر در آمد و آن زن نزد رسول الله ص آمد و عرض کرد که رفاعه وی را طلاق قطعی (سه طلاق) کرده است و عبدالرحمن بن زبیر مرا عقد کرد و نزد وی نبودم مگر باندازه ی گرفتن یک طرف جامه. رسول الله ص فرمودند: آیا قصد برگشت به رفاعه را داری؟ زن گفت : بله همینطور است. رسول الله ص: این کار نمیشود مگر اینکه تو از عسل وی (شوهر دوم) بچشی و وی نیز از عسل تو بچشد. (بحر العلوم)
حكمت تشریع چنین حکمی، بر حذر داشتن از عجله در طلاق دادن و برگشت بعد طلاق سوم است. (ابوسعود)
در این آیه عقد را به زن نسبت داده است که بدین معنی است که برای نکاح، ولی شرط نیست. (آلوسی)
از رسول الله ص: آیا شما را از نر عاریتی خبر دهم که چه کسی است؟ گفتند: بلی یا رسول الله ص. فرمودند: وی همان محلل است که الله متعال محلل و محلل له را لعنت کرده است. (آلوسی)
بعضی گفته اند: این حدیث در مورد کسی است که تحلیل را کسب خود قرار داده است. (آلوسی)
رسول الله ص، خالکوبی کننده و کسی که برایش خالکوبی انجام دهند و کسیکه موی دیگران را به موی خود اضافه میکند و کسیکه از دیگری چنین درخواست میکنند و تحلیل کننده و کسیکه برایش تحلیل زن انجام میشود و ربا خوار و موکل ربا خوار را همه ی اینها را مورد لعنت قرار داده است. (ابن کثیر)
از رسول الله ص در مورد نکاح محلل پرسیدند. و ایشان جواب دادند: خیر مگر اینکه نکاحی از روی رغبت بوده و تاریکی در آن نباشد و در آن مسخره کردن کتاب الله نباشد و از عسل همدیگر بچشند. (ابن کثیر)
مردی نزد ابن عمر آمد و در مورد کسیکه زنش را سه طلاقه کرده بود و بعد به عقد برادر وی درآمده بود بدون اینکه مشاوره ای در بین باشد تا برای برادرش حلال کند. آیا برای اولی حلال شده است؟ ابن عمر جواب داد: خیر مگر اینکه نکاح از روی رغبت برای زندگی کردن باشد و ما (صحابه) در زمان رسول الله ص، این نوع نکاح را زنا حساب میکردیم. (ابن کثیر)
از حضرت عمر: اگر محلل و محلل له را پیش من بیاورند آنان را رجم خواهم کرد.(آلوسی)
از حضرت عثمان دو کس را که تحلیل انجام داده بودند را پیش ایشان آوردند و حضرت عثمان بین آن دو را جدا کردند و گفتند برو عقدی انجام بدید که از روی رغبت بوده بدون تاریکی باشد. (آلوسی)
در این آيه دلالتی است مبنی بر مکروه بودن طلاق سوم زیرا بعد این برای وی حلال نیست تا به نکاح کسی دیگر در بیاید و این از مواردی است که طبیعت سالم انسان از آن تنفر دارد.(ماتریدی)
فَإِن طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَن يَتَرَاجَعَا إِن ظَنَّا أَن يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ
اگر یک یا دو طلاق داده باشد بر زن و شوهر گناهی نیست در اینکه رجوع کنند. (بحر العلوم)
گفته شده است: اگر شوهر دوم طلاق داد بر زن و شوهر قبلیش در برگشت کردن، گناهی نیست. (بحر العلوم)
اگر زن و مرد بدانند که احکام شرع را رعایت خواهند کرد. (بحر العلوم)
اگر بدانند که ازدواج دوباره با هم به صلاح آنان است. (بحر العلوم)
وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
اینها فرایض و امر و نهی الله متعال هستند که برای عالمان بیان میشود. (بحر العلوم)
علما مورد خطاب قرار گرفتند، چراکه جاهل هرچند که به وی گفته شود آن را حفظ نمیکند و رعایت نمیکند. (بحر العلوم)
در این آیه تشویق به عمل است. (آلوسی)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود