0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ۖ فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ ﴿234﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

مردانی که میمیرند و زن و یا زنهایی داشته اند، باید که از ازدواج و زینت دست نگهدارند تا وقتی که چهار ماه و ده روز از وفات همسرشان بگذرد و بعد این مدت اگر این زنان زینت کردند و خواستگار قبول کردند و با کفو خود ازدواج کردند، بر شما اولیای این زنها و حاکمان را گناهی نیست و الله متعال به آنچه انجام میدهید، آگاه و با خبر است.

مستندات
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا
این آیه ناسخ آیه ی 240 سوره بقره میباشد که در آن عده ی زن شوهر مرده، یک سال است. (احکام القرآن جصاص)
همچنین در آیه ی 240 وصیت به سکنی و نفقه نیز مطرح شده بود که در این آیه از آن سخنی به میان نیامده است و منسوخ شمرده میشود. (جصاص)
این آیه ی 234 بقره هرچند از نظر ترتیب قرآئت مقدم بر آیه ی 240 است ولی در نازل شدن متاخر میباشد وبرای همین ناسخ آیه ی 240 میباشد. (جصاص)
مردانی از شما که فوت میکنند و همسرشان در قید حیات باشد، عده ی آنها چهار ماه و ده روز است. (ابوسعود)
منظور از تربص و انتظار این است که ازدواج نکنند و آرایش نکنند و از خانه ی عدت خود خارج نشوند. (بحر العلوم)
گویند که جنین پسر باشد، در سه ماه حرکت میکند و دختر باشد در چهار ماه، حرکت میکند، پس احتیاطا عدت زن را ده روز بیشتر گفته شد تا اشتباهی صورت نگیرد. (ابوسعود)
عده ی زن حامله از این مدت مستثنی میباشد و عده ی وی وضع حمل است هر مدتی که باشد.
زنی به نام سبیعه از طایفه ی اسلم، در زمان رسول الله ص، شوهرش فوت کرد و چند روز بعد فوت شوهرش وضع حمل کرد و آن زن پیش رسول الله ص آمد و اجازه ی نکاح به مردی را خواست و رسول الله ص به وی اجازه داد.(مظهری)
از حضرت عمر: اگر زن وضع حمل کند درحالیکه جنازه ی شوهرش هنوز بر تخت غسالخانه باشد، عده ی وی تمام است و برای شوهر کردن حلال میشود. (مظهری)
برای زنیکه شوهرش فوت کرده است، ترک زینت کردن در مدت عدت واجب است. (مظهری)
تا انقضای عدت به عقد کسی در نیایند. (روح البیان)
عدت برای آشکار شدن این مطلب است که حامله هستند یا خیر. (فواتح الالهیه)
از حضرت علی و ابن عباس: عده ی زن حامله که شوهرش فوت کرده باشد، دورترین از هرکدام است. (ابوسعود)
یعنی بین وضع حمل و چهار ماه و ده روز هرکدام دورتر باشد، همان عدت وی است.
فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ
وقتی عدت آنها به اتمام رسید، بر شما ای ولی این زنها و حاکمان گناهی نیست در اینکه این زنها برای خود خواستگار قبول کنند و کارهای دیگر که مخالف شرع نباشد، انجام دهند. (فتوحات الهیه)
وقتی عده ی زن تمام میشد، ولی آنها ، آنان را از زینت گرفتن منع میکردند و الله متعال مباح بودن آن را اعلام کرد. (بحر العلوم)
گفته شده: اگر بعد انقضای عدت با کفو خود ازدواج کرد، مانع این ازدواج نشوید. (بحر العلوم)
وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ:
الله به نهان ادمیان مطلع است. (فتوحات الهیه)
عالم به زینت و ترک آن و منع نکاح، و غیر اینهاست. (بحر العلوم)
این آیه عام در مورد زنهای مدخول بها (زنی که با وی همخوابی داشته است) و غیر مدخول بها و صغیر و کبیر را نیز شامل میشود. (بحرالعلوم)
وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ أَوْ أَكْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِكُمْ ۚ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلَٰكِنْ لَا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفًا ۚ وَلَا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتَّىٰ يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ ۚ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ ۚ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ ﴿235﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

وقتی زنی شوهرش فوت کرد و در عدت نشست برای مردان در تعریض به خواستگاری از قبیل گفتن اینکه من را میشناسی و جایگاهم را میدانی، گناهی نیست و میتوانید به تعریض بگویید و بر آنچه که در دل دارید و اظهار نکرده اید نیز مواخذه ای نیست. الله متعال میداند که شما وقتی به چیزی رغبت یافتید، صبر نخواهید کرد و خواهید گفت پس اگر خواستید بگید به تعریض باشد نه اینکه وعده کار پنهانی بدهید و فقط در حدی بگویید که شرع به شما اجازه داده است. و قصد عقد نکاح نکنید تا وقتی که آنچه بر زن واجب شده از عده منقضی شود. بدانید که الله آنچه را که در دل دارید من جمله رغبت و عزم شما میداند پس مواظب باشید و باز بدانید الله آمرزنده و درگذرنده است و بردبار و در عذاب شما عجله ای ندارد اگر دیدید که با عمل گناه مورد عذاب قرار نمیگیرید به معنی این نیست که مواخذه نخواهید شد بلکه الله عجله ای ندارد پس بر حذر باشید.

مستندات
وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُم بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ
به خواستگار زنی که در عده ی وفات شوهرش است، اشاره و کنایه به خواستگاری کردن را مباح کرد و خواستگاری صریح را ممنوع کرد. (بحر العلوم)
مثال تعریض و کنایه از خواستگاری: به همدیگر میآییم و یا بگوید و تعریض از خواستگاری است. (بحر العلوم)
خطبه (خواستگاری) یعنی طلب نکاح و تعریض یعنی اینکه چیزی بگویی و آن دلالت بر چیزی غیر از آن داشته باشد. مثلا بگوید قصد ازدواج دارم و امثال این. (نسفی)
أَوْ أَكْنَنتُمْ فِي أَنفُسِكُمْ:
آنچه در سینه دارید نیز برای شما اشکالی ندارد. (بحر العلوم)
به آنچه در دل مخفی داشته و به صراحت و تعریض نگفته اید نیز داناست. (نسفی)
عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلَٰكِن لَّا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا
الله میداند که شما از آنچه به آن رغبت دارید، سخن خواهید گفت پس در وقت عده به وی نگویید که بر آمیزش، قادر هستید. (نسفی)
میداند شما نمیتوانید صبر کنید و از اظهار رغبت چشم پوشی کنید. در این کلام نوعی توبیخ بر عدم تثبت و صبر است. (ابوسعود)
خوب باشد آن زنان را یاد کنید ولی وعده ی نکاح ندهید و به آنچه به شما اجازه داده شده است، اکتفا کنید و وعده ی نکاح ندهید. (ابوسعود)
از آن زن طلب نکنید که از دیگران امتناع کند. (آلوسی)
از الله بترسید از اینکه در عده زنی را به عقد درآورید. (بحر العلوم)
به زن معتده (زن در حال عدت گذراندن) وعده ی نکاح ندهید. (بحر العلوم)
به وی وعده ی آمیزش و همخوابی ندهید. (بحر العلوم)
به آمیزش سر اطلاق میشود چراکه این عمل در سر و خفا انجام میپذیرد. (بحر العلوم)
إِلَّا أَن تَقُولُوا قَوْلًا مَّعْرُوفًا
میتوانید وعده ی نیک بدهید مثلا بگویید: تو زیبا هستی و من به تو راغب هستم. (بحر العلوم)
فقط به تعریض بیان کنید و عده ای جز وعده ی معروف (شرعی) ندهید. (نسفی)
وَلَا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتَّىٰ يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ
تا وقتی عده ی وی تمام نشده است، با وی عقد نکنید. (بحر العلوم)
عزم بر عقد نکنید تا وقتی که عدت منقضی شود. (نسفی)
تا وقتی که مدت نوشته شده بر وی به غایت و انتهایش برسد. (نسفی)
وقتی از عزم و جزم به عقد نهی میشود پس از نهی از عقد نکاح شدیدتر خواهد بود. (آلوسی)
نهی از عزم صحیح میباشد چراکه عزم از افعال باطنی تحت اختیار مکلف است و برای همین است که به نیت کردن، مستحق ثواب میگردد. (آلوسی)
وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي أَنفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ
به عزم شما بر آنچه ناجایز است، داناست پس عزم به عقد نکنید. (نسفی)
آنچه از وفا و غیر آن را که در دل دارید را الله متعال میداند. (بحر العلوم)
از مخالفت با الله متعال در آنچه واجب میکند، بر حذر باشید. (بحر العلوم)
به آنچه در دل دارید من جمله قصد و عزم نکاح داناست. (آلوسی)
پس از عزم به عقد دور باشید و اگر اقدام کردید آن را ترک کنید. (آلوسی)
وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ
میگذرد از کسیکه از ترس وی تعالی از عزم یا گناه دوری میکند و در عذاب شما عجله نمیکند پس فکر نکنید که بر عزم مورد مواخذه قرار نخواهید گرفت. (آلوسی)
غفور است یعنی درگذرنده است، حلیم است برای اینکه در عذاب شما تعجیل نمیکند. (بحر العلوم)
به عذاب دادن شما عجله ندارد. (نسفی)
لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً ۚ وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ ۖ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ ﴿236﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

بر شما گناهی و مهری و تبعاتی نیست در اینکه زن خود را قبل آمیزش و خلوت و قبل تعیین مهریه طلاق دهید. وقتی در چنین حالتی طلاق دادید، پس بر شما مردان واجب است که متعه دهید چیزی که زن از آن استفاده کند و این متعه به اندازه ی وسع مرد خواهد بود، دارا به اندازه ی وسعش و ندار نیز به اندازه ی وسعش متعه دهد. این متعه دادن حقی است بر کسانیکه به خود نیکی میکنند با عمل به واجبات خود را از عذاب نجات میدهند وبر کسانیکه قصد نیکی به دیگران را دارند. مقدار متعه بسته به عر ف هر جامعه از لباس و آنچه زن برای بیرون رفتن از خانه میپوشد متفاوت خواهد بود ولی نباید به نصف مهر مثل برسد و نباید از پنج درهم کم باشد. در ایجاب متعه دلیل واضحی بر این مساله میباشد که یک چیز بی ارزش نمیتواند بعنوان مهریه تعیین شود و این متعه کمترین آن سه جامه برای زن میباشد.(تاویلات اهل سنت)

مستندات
در مورد مردانی نازل شده است که زن خود را طلاق دهند و مهری بیان نشده و آمیزش نیز صورت نگرفته است. (نسفی)
در مورد مردی از انصار نازل شد که زنی را از طایفه بنی حنیفه عقد کرده بود و قبل تعیین مهر و قبل آمیزش وی را طلاق داده بود و پیش رسول الله ص آمد و آیه نازل شد و رسول الله ص فرمودند: به آن زن متعه بده ولو همین عرق چینت هم باشد. (خازن)
در این آیه دلیل است بر اینکه نکاح بدون تعیین مهر نیز جایز است. (تاویلات اهل سنت)
البته اگر نکاح بدون تعیین صورت گیرد، مهر مثل واجب میشود.
لَّا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِن طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ
یعنی این عمل شما، تبعاتی از قبیل وجوب مهر ندارد. (نسفی)
یعنی در طلاق قبل اینکه آمیزشی صورت بگیرد. (نسفی)
از آنجا که رسول الله ص زیاد از طلاق نهی میکردند و گمان میرفت که در طلاق گناهی باشد پس آیه برای بیان عدم گناه در چنین مواردی نازل شده است. (ابوسعود)
گفته شده است که بر شما گناهی نیست در اینکه در چنین زنانی هرگاه خواستید طلاق دهید چه در وقت حیض باشد یا غیر آن. (خازن)
أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً
تا وقتی که خود مهری را مشخص کنید. (نسفی)
فرض الفریضه یعنی مشخص کردن مهریه. (نسفی)
وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ
حکمت واجب شدن متعه برای جبران وحشتی است که طلاق در دل زن میاندازد. (ابوسعود)
به آنان چیزی بدهید که از آن استفاده ببرند. (مظهری)
و به آن زنان متعه دهید بر شخص قادر به مقدار قدرتش و بر تنگ دست به مقدار وسعش، متعه ای که شرع و مروت میطلبد. (نسفی)
متعه دادن به مطلقه، برای زنانی واجب است که به این صورت طلاق داده میشوند یعنی قبل تسمیه ی مهر و قبل خلوت صحت و در طلاقهایی غیر از این مستحب است.(نسفی)
متعه یعنی مقداری از لباس که زن برای بیرون رفتن از خانه میپوشد و بسته به عرف هر منطقه تفاوت دارد و به اندازه ی طبقه ی وسع مالی آنها میباشد. (رد المحتار)
ارزش این متعه از نصف مهر مثل بیشتر نباشد و از پنج درهم نیز کمتر نباشد. (مظهری)
متاعی که از نظر شرعی مستحسن است. (مظهری)
بدون ظلم و بدون حیف و میل باشد. (خازن)
حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ
متعه ای که بر گردن مسلمانان واجب است. (نسفی)
بر کسانی که بر مطلقه ها احسان و نیکی میکنند این متعه دادن واجب است. (نسفی)
احسان در اینجا به معنی بخشش نبوده بلکه بر طلاق دهنده واجب است. (نسفی)
حقی است بر گردن کسانیکه به خود نیکی میکنند با تسریع در امتثال امر. (ابوسعود)
محسنین گفت تا تشویق باشد برای عمل به اعطای متعه. (ابوسعود)
وَإِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ ۚ وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ ۚ وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ﴿237﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

اگر زنان را قبل آمیزش طلاق دادید در حالیکه در وقت عقد مهریه تعیین کرده باشید پس نصف مهر مسمی برای زن بر شما واجب میشود مگر اینکه زن مطلقه حق خودش را ببخشد و آن نصف واجب را نگیرد در اینصورت واجب از گردن مرد ساقط است و یا اینکه مرد همراه نصف واجب ، نصف دیگر را نیز به زن مطلقه ببخشد و این بخشیدن از طرف هر یک از شما هم باشد، نشان دهنده ی تقوی وی است و تفضل و نیکی به یکدیگر را فراموش نکنید و نیکی در اینجا بخشیدن آنچه برا وی است میباشد، و الله تعالی به آنچه از نیکی و غیر آن انجام میدهید بینا ست و بر طبق عمل شما جزا خواهد پس چه بهتر که ببخشید.

مستندات
وَإِن طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِن قَبْلِ أَن تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ
اگر طلاق دادید قبل آمیزش درحالیکه در وقت نکاح، مهر تعیین کرده اید، پس آنچه بر شما برای آن زنان واجب میشود نصف آن چیزی است که در وقت عقد تعیین کرده اید. (ابوسعود)
آنچه واجب است نصف مسمی است نه اینکه در کنار آن متعه نیز باشد. (مظهری)
خلوت صحیحه حکم آمیزش را دارد و خلوت صحیحه یعنی اینکه زن و مرد در مکانی خلوت کنند طوری که مانع از آمیزش نباشد چه مانع طبیعی از قبیل حیض و چه مانه شرعی از قبیل روزه ی رمضان و چه مانع جسمی از قبیل بیماری و مانند آن. (خازن)
إِلَّا أَن يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ
در هر صورت نصف مهر مسمی واجب است مگر اینکه زنانی مطلقه آن را ببخشند و یا کسی که عقد دست وی است یعنی شوهر ، نصف مهر دیگر را نیز ببخشد. (ابوسعود)
یعنی مطلقه نصف مسمی را ببخشد و به شوهر برگرداند. (مظهری)
و یا شوهر نصف دیگر را همراه نصف واجب ببخشد و کل مهر را به مطلقه بدهد. (مظهری)
منظور از کسیکه عقد دست وی است زوج میباشد و این قول سعيد بن المسيب وسعيد بن جبير والشعبي وشريح ومجاهد وقتادة نیز میباشد. و مروی از علی و ابن عباس است.(مظهری)
تفسیر به زوج برای این است که کسی غیر از زوج حق طلاق ندارد. (نسفی)
ۚ وَأَن تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ
از جبیر بن مطعم زنی را عقد کرد و قبل دخول وی را طلاق داد و کل مهر را به زن بخشید و گفت من اولی تر به بخشش هستم. (ابوسعود)
خطاب به زنان و مردان است نه اینکه خاص مردان باشد. (مظهری)
کسیکه میبخشد از کسیکه به وی بخشیده میشود افضل است. (مظهری)
هر یک از زوجین از حق خود بگذرد فضل را نصیب خود کرده است. (بحر العلوم)
گفته میشود که الله تعالی تشویق به انسانیت کرده است. (بحر العلوم)
وَلَا تَنسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ
نیکی کردن به یکدیگر را فراموش نکنید. (ابوسعود)
إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
الله آنچه از نیکی به دیگران انجام میدهید و احسان میکنید را ضایع نخواهد کرد. (ابوسعود)
آنچه از بخشش به یکدیگر انجام میدهید، بر الله متعال مخفی نمیماند. (خازن)
بر طبق تفضلتان جزا خواهد داد. (نسفی)
بر طبق عملتان پاداش خواهد داد. (بحر العلوم)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود