0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۘ مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللَّهُ ۖ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَاتٍ ۚ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ ۗ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ وَلَٰكِنِ اخْتَلَفُوا فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَمِنْهُمْ مَنْ كَفَرَ ۚ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلُوا وَلَٰكِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ ﴿253﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

آن رسولان را که میدانی و تو نیز از جمله ی آنان هستی بعضی از آنها بر بعض دیگر برتری بخشیدیم در حیطه ی رسالتش و در مکانتش و در صفاتش. با بعضی از آنان مستقیم سخن گفتیم مثل حضرت موسی و حضرت رسول الله ص و بعضی دیگر را در آخرت درجاتی بلندتر از دیگر رسولان دادیم و به عیسی" که یهود، ایشان را تحقیر کرده قصد کشتن وی کردند و مسیحیان، وی را به مقام الوهیت رساندند" معجزاتی دادیم که دال بر رسول بودن وی بود و وی را با روح القدس تایید و تقویت کردیم به جبرئیل که از بدو تولد با وی بود و با نوع تولدش که منسوب به روح الله شد و با دعایی که توسط آن مردگان را زنده میکرد. اگر الله میخواست، قدرتش را دارد که امت رسولان را بعد وی از جنگ باز دارد و کاری کند که جنگ در نگیرد و این بعد این است که امت معجزات را از رسولان دیده اند، لیکن این امتها بعد پیامبرانشان دچار اختلاف شدند و اگر الله میخواست که بعد اختلافشان باز جنگ در نگیرد میتوانست ولی نخواست و مشیتش بر این نبود و لیکن آنچه هست اینکه الله متعال آنچه را خواهد انجام دهد و کسی را یارای منع وی نیست و کسی را حق اعتراض بر وی نیست و هرچه خواست آن را اراده کند و انجام دهد.

مستندات
تِلْكَ الرُّسُلُ
جمله ای استینافی است که در آن اشاره است به اینکه رسول الله ص از جمله ی افضلان انبیاء است. (ابوسعود)
اشاره با تلک برای بیان علو شان این رسولان است. (ابوسعود)
فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ
برتری رسولان بر یکدیگر میتواند مطلق باشد یعنی کاملا یکی از دیگری برتر باشد و یا میتواند که در بعضی خصلتها و صفات یکی از دیگری افضل بوده و در صفتی دیگر، افضل نباشد. (ابن عرفه)
در درجات کمال بر یکدیگر برتری دارند. (ابوسعود)
تفضیل به معنی تمکین روی زمین نیز میتواند باشد. (تاویلات اهل السنه)
تمکین روی زمین یعنی رسالتش اماکن بیشتری را در بر بگیرد. (تاویلات اهل السنه)
میتواند تفضیل در شفاعت در آخرت باشد و رفع درجات در آخرت باشد. (تاویلات اهل السنه)
احتمال دارد که منظور در رسالت باشد چراکه بعضی بر انسان و جن ها فرستاده شده بود و بعضی فقط بر انسان مبعوث شده است و از بین آنها به یک قوم و یا به چند نفر مبعوث شده اند. (تاویلات اهل السنه)
رسولان در نبوت بر یکدیگر برتری ندارند بلکه افضلیت در بعضی از خصلتها و صفات آنان است. (ابن عرفه)
از ابن عباس: آیا از تفضیل رسولان تعجب میکنید؟ حضرت ابراهیم را به خلیل خود گرفتن تفضیل داد و حضرت موسی را به سخن گفتن و حضرت رسول الله ص را به رویت خود تفضیل داد. (الدر المنثور)
از ابن عباس: نزد رسول الله ص نشسته بودم و ابوبکر و عثمان و معاویه نیز بودند که علی آمد، رسول الله ص به معاویه گفت: آیا علی را دوست داری؟ معاویه: به الله قسم که بخاطر الله وی را دوست دارم دوستی خیلی شدید. رسول الله ص: بین شما وقفه ای خواهد بود. (در دوستی شما وقفه ای به مدت کم پیش خواهد آمد). معاویه: یا رسول الله ص بعد آن چه خواهد شد؟ رسول الله ص: بخشش الله متعال و رضوان وی خواهد بود و داخل شدن به بهشت. معاویه: به قضای الله راضی هستیم. و این آیه نازل شد. (فضائل أمير المؤمنين معاوية بن أبي سفيان، الدر المنثور)
از ابن عباس: روزی اصحاب رسول الله ص با هم مشغل صحبت بودند و میگفتند که الله متعال حضرت ابراهیم را خلیل خود گرفت و حضرت موسی را با وی سخن گفت و حضرت عیسی را کلمه الله و روحش است و آدم را اختیار کرد، رسول الله ص بر آنان وارد شد و فرمودند: اینها که گفتید درست است و همانطور است که گفتید و دیگر اینکه من (محمد خاتم الانبیاء) حبیب الله هستم و این را از روی فخر فروشی نمیگویم و من حمل کننده ی پرچم حمد در روز قیامت هستم و آدم و بقیه در زیر آن پرچم خواهند بود و فخر نباشد مرا و من اولین شفاعت کننده و اولین کسیکه شفاعتش قبول میشود هستم و فخر نباشد مرا و من اولین کسی هستم که حلقه ی در بهشت را میزنم و الله مرا به داخل بهشت راه دهد و همراه من فقرای مومنان خواهند بود و این مرا فخر نباشد و من محترم ترین اشخاص اولین و آخرین خواهم بود و این مرا فخر نباشد. (مظهری)
مِّنْهُم مَّن كَلَّمَ اللَّهُ
یکی را به سخن مستقیم بدون واسطه برتری داد مثل حضرت موسی که در شب انتخاب بعنوان رسول و در کوه طور با وی مستقیم سخن گفت. (ابوسعود)
آوردن لفظ جلاله برای بیان تفاوت درجه ی مستقیم سخن گفتن الله و تایید به روح القدس است. (ابوسعود)
حضرت موسی را به طور سخن گفت و حضرت رسول الله ص را در شب معراج وقتی به حد قاب قوسین او ادنی رسید، سخن گفت و بین این دو سخن گفتن تفاوت بسیار است. (مظهری)
وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَاتٍ
از بین رسولان، کسانی هستند که بر دیگر رسولان بلندی درجه عطا شده است. (ابوسعود)
منظور از بعض در اینجا طبق ظاهر آیه، رسول الله ص میباشد چراکه مبعوث برای تمامی ملتها میباشد و داری معجزاتی نا متناهی است و در هر زمان معجزه ای از ایشان آشکار میشود. (ابوسعود)
گفته شده که منظور حضرت ابراهیم است که ایشان مختص به خلیل الرحمن بودن است. (ابوسعود)
گفته شده : ادریس است چراکه در قرآن آمده و رفعناه مکانا علیا (او را به مکانی بلند بالا بردیم)
گفته اند: منظور پیامبران اولوا العزم هستند. (ابوسعود)
وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ
نشانه های تابان و معجزات آشکار از زنده گرداندن مردگان و شفا بخشیدن به نابینای مادرزاد و خبر دادن از غیب ها و یا انجیل. (ابوسعود)
وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ
تایید به بدین معنی است که الله متعال حضرت عیسی را در حفظ خود معصوم داشت، حتی شیطانی نمیتوانست به وی نزدیک شود. (تاویلات اهل السنه)
وی را با روح مقدس تقویت کردیم. (ابوسعود)
گفته شده که روح القدس، دعای مبارکی بوده است که با آن مردگان زنده میشدند و نابینای مادر زاد بینا میشد و پیسی شفا مییافت. (تاویلات اهل السنه)
روح جبرئیل است و قدس الله. (تاویلات اهل السنه)
روح القدس: روان پاک.
منظور روح الله است. (تاویلات اهل السنه)
منظور روح عیسی است و قدس گفتن برای احترام است. (ابوسعود)
از آنجا که در صلب و رحم و حیض و امثال آن وی را لمس نکرده است. (ابوسعود)
اضافه ی روح عیسی به الله از جهت تعظیم و تفضیل است همچنانکه به حضرت موسی کلیم الله و به حضرت ابراهیم خلیل الله اطلاق میشود. (تاویلات اهل السنه)
گفته شده: به جبرئیل تقویت شد. (ابوسعود)
گفته شده: به انجیل تقویت شده است. (ابوسعود)
ذکر حضرت عیسی از بین انبیاء برای این است که در بین اهل کتاب در شان ایشان افراط و تفریط صورت گرفته است. (ابوسعود)
یهود در تحقیر حضرت افراط کردند و مسیحیان در تعظیم وی افراط کردند. (مظهری)
آیه نشان دهنده ی این مطلب است که انبیاء بعضشان را بر بعض دیگر میتوان برتری داد و برتر دانست منتها با دلیل قطعی باید صورت گیرد. (ابوسعود)
وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ
الله اگر میخواست که امتهای بعد انبیاء، با هم جنگ نکنند، طبق خواست الله جنگ نمیکردند. (ابوسعود)
عدم جنگ آنها میتوانست از این جهت باشد که آنان را بر تبعیت از رسولان متفق گرداند آن رسولانی که همه بر حق متفق هستند. (ابوسعود)
مِن بَعْدِهِم مِّن بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ
بعد اینکه معجزات آشکار آمد و نشانه های واضحی که بر حق بودن حق است و این آیات ایجاب میکند که از رسولان تبعیت شود و از انحراف از راه آنان دوری کرده شود. (ابوسعود)
وَلَٰكِنِ اخْتَلَفُوا فَمِنْهُم مَّنْ آمَنَ وَمِنْهُم مَّن كَفَرَ
لیکن الله متعال عدم جنگ آنان را نخواست چراکه آنان بین خود دچار اختلاف شدیدی شدند. (ابوسعود)
از بین این مردم کسانی هستند که به آنچه انبیاء اورده اند ایمان آوردند و بر طبق آن عمل کردند و بعضی دیگر به آن کفر ورزیدند کفری که برگشتی از آن نیست لاجرم حکمت الهی بر این قرار گرفت که عدم جنگ آنان را نخواهد و به موجب اقتضای حال خودشان جنگ کردند. (ابوسعود)
وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلُوا
بعد این اختلاف شدید نیز اگر الله میخواست آنان جنگ نمیکردند. (ابوسعود)
و رگ گردنکشی و دست درازی را در آنان را نمیجنباند، چراکه همه تحت ملکوت وی هستند. (ابوسعود)
وَلَٰكِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ
از امور وجودی و عدمی هرچه باشد اراده کند انجام میدهد، من جمله عدم مشیئت عدم جنگ آنان. (ابوسعود)
یعنی آنچه میخواهد را انجام میدهد، بدون اینکه کسی بر وی تعالی واجب گرداند یا مانعی آن را منع کند. (ابوسعود)
در این آیه دلیلی است بر اینکه حوادث همه در مشیئت الهی است چه خیر باشد و چه شر باشد و چه ایمان باشد و چه کفر باشد. (ابوسعود)
از این رو اعتراض بر وی تعالی روا نباشد. (مظهری)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا بَيْعٌ فِيهِ وَلَا خُلَّةٌ وَلَا شَفَاعَةٌ ۗ وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ ﴿254﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

ای کسانیکه ایمان آورده اید زکات اموال خود را بدهید و در راه الله خرج کنید از آنچه الله به شما داده است"یادتان باشد که الله به شما میبخشد" و این کار را قبل آمدن روز قیامت انجام دهید آن روزی که در آن روز معامله ای نیست تا بتوانید آنچه بر گردنتان است را بخرید یا چیزی بفروشید و با کسی دوستانه رفتار نمیشود و کسی دیگری را دوست نمیگیرد و کسی را برای دیگری پادرمیانی نمیکند مگر آن افرادی که الله تعالی به وی اجازه دهد و تارکین زکات از روی انکار کافران هستند و آنان با منع زکات و با عدم صرف زکات به مستحقش، به خود ظلم میکنند چراکه خود را در معرض عذاب قرار میدهند. حضرت ابوبکر در آن برهه از زمان تصمیمی تاریخی گرفت چراکه اگر به نرمش رفتار میکرد، تا روز قیامت یک رکن از ارکان پنجگانه ی اسلام، منهدم میشد و کسی پیدا نمیشد که زکات اموال خود را بدهد.

مستندات
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا
در راه خدا خرج کنید. (ابوسعود)
امتحانی است برای معلوم شدن اخلاص شما در ایمان. (فتوحات الالهیه)
مِمَّا رَزَقْنَاكُم
چیزی از آنچه به شما روزی داده ایم. (ابوسعود)
نکته ی انفاق از آنچه الله به شما داده است، تشویق به انفاق است. (ابوسعود)
وقتی انسان بداند آنچه دست وی هست از الله است تشویق به انفاق در راه وی خواهد شد.
منظور از انفاق در اینجا، انفاق واجب است. (ابوسعود)
انفاق نفل و واجب را شامل میشود. (آلوسی)
مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِيَ يَوْمٌ لَّا بَيْعٌ فِيهِ وَلَا خُلَّةٌ وَلَا شَفَاعَةٌ
انفاق کنید قبل آمدن روزی که از تلافی و جبران آنچه گذشته عاجز میشوید چراکه در آنجا معامله ای نیست تا آنچه فوت شده را بخرید و یا اینکه چیزی را بعنوان فدیه از عذاب بدهید و دوستی نیست تا با شما به تسامح برخورد شود یا دوستی نیست تا شما را یاری شود و شفاعتی بغیر اذن الله نیست تا شما را شفاعت کرده و پادرمیانی کرده و بوسیله ی آنها از آنچه بر گردن شماست، تخفیف داده شود. (ابوسعود)
منظور این است که در آنجا کسی را قدرتی بر حاصل کردن آنچه نافع باشد، نیست چراکه کسیکه بر گردن وی حقی باشد به خرید و فروش آن را ادا کند ویا بخاطر دوستی بخشیده شود و یا اینکه کسی باشد تا به وسیله ی وی بخشیده شود و هیچ یک از اینها در آنجا نیست. (آلوسی)
لَّا بَيْعٌ فِيهِ: گفته شده فدیه دادنی در آن روز نیست. (تاویلات اهل السنه)
انسانها مادامی که در دنیا زنده هستند میتوانند خود را به الله بفروشند ولی وقتی مردند دیگر حق فروش ندارند. (تاویلات اهل السنه)
وَلَا خُلَّةٌ: دوستیِ دوستی، سودی ندارد. (تاویلات اهل السنه)
وَلَا شَفَاعَةٌ: کسی، دیگری را شفاعت نکند و پادرمیانی نکند. (تاویلات اهل السنه)
اول آیه هرچند با خطاب به مومنان شروع شده است ولی صفات، صفات کفار هستند و این برای زجر مومنان از عمل مثل کارهای کفار است. (تاویلات اهل السنه)
قتاده: الله متعال میداند که بین مردم در دنیا دوستی هست و به یکدیگر شفاعت میکنند ولی در آخرت دوستی بغیر از دوستی متقین نیست.(الدر المنثور)
از عطاء بن دینار: الحمد لله که الله متعال کافرون را ظالمین گفت و نگفت ظالمین کافرین هستند. (الدر المنثور)
وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ
تارکین زکات آنان کسانی هستند که به خود ظلم میکنند. (ابوسعود)
کافر گفتن بخاطر تغلیظ ترک زکات و اعلام این مطلب است که ندادن زکات از صفات کفار است. (ابوسعود)
اینان به خود ظلم کرده اند که با ترک زکات خود را در معرض عذاب قرار داده اند و مال را در غیر وجهی که باید قرار میدادند قرار دادند. (ابوسعود)
تارکین زکات مستحق موصوف شدن به کفر هستند چراکه ظلمشان به نهایت رسیده است. (آلوسی)
و الکافرون معطوف بر محذوف است و معنی چنین میشود: مومنان متقی زکات خود را ادا میکنند، ولی کفار... (آلوسی)
از حضرت عمر: وقتی رسول الله ص فوت کردند، عده ای از عرب مرتد شدند و گفتند که زکات نمیدهیم و حضرت ابوبکر گفت: اگر یک بند پای شتری را از زکات که در زمان رسول الله ص میدادند، ندهند، با آنان جهاد خواهم کرد. حضرت عمر گفت: ای خلیفه ی رسول الله ص، با مردم به نرمش رفتار کن. حضرت ابوبکر گفت: در جاهلیت که سخت گیر بودی حالا در اسلام میخواهی ضعیف باشی؟ همانا وحی منقطع شد و دین کامل شد، آیا از ارکان دین کم شود در حالیکه من زنده هستم؟ (مظهری)
اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ ۚ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ ۚ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ۖ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ ۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ۖ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا ۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ ﴿255﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

مستحق عبادتی غیر الله نیست و اوست که زنده ی باقی بی زوال است که عدم بر وی سبقت نجسته بلکه ابتدایی برای وی تعالی نیست وزنده به ذاتش است و از غیر خود نگرفته است و از چیزی غافل نیست. قیوم: برپادارنده و تدبیر کننده ی مخلوقات است و قائم به ذات و حافظ بقیه است. وی را چرت و خواب نمیگیرد و غفلت بر وی راه ندارد آنچه در آسمانها و زمین است برای وی تعالی است. بدون اذن وی تعالی چه کسی را یارای پادرمیانی کردن و شفاعت کردن است و این نشان میدهد که افرادی را اذن شفاعت داده میشود ولی آنها این بتهاییکه مشرکان عبادت میکنند نیستند. آنچه را که قبل اینها بوده و آنچه بعد اینها خواهد بود را نیز میداند یعنی علم وی برای همه چیز در همه وقت و بدون وقت، ثابت است. به چیزی از دانسته های الله متعال یعنی معلومات وی عالی، کسی دسترسی ندارد مگر آنچه را که الله بخواهد. فرشتگان نیز چنین هستند و فقط آنچه را که الله به آنها علم داده دانا هستند ولاغیر. کرسی وی تعالی آسمانها و زمین را در خود جای داده است. آسمانها و زمین بر وی تعالی سنگینی ندارند و بلند مرتبه تر از آن است که در خیال کسی بگنجد و یا بر وی احاطه داشته باشند. نکته: وقتی نسبت کرسیه یعنی کرسی وی تعالی گفته میشود هیچگاه به معنی اینکه در کرسی بنشیند و کرسی به معنی صندلی یا مثل آن برای الله تعالی باشد نیست و الله تعالی منزه از مکان و زمان است. و این عقیده ی اهل سنت است بر خلاف مجسمه که الله را به مانند انسان پیر یا جوان موی نروییده میانگارند که باید از این عقیده تبری جسته شود.

مستندات
اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ
یعنی خالق و رازق و معبودی غیر از الله نیست. (بحر العلوم)
فقط او مستحق عبادت است. (ابوسعود)
اثبات بعد نفی، در اثبات یک شئی بلیغ تر و رساتر است. (بحر العلوم)
مستحق عبادت اوست نه آن بتانی را که عبادت میکنید که نه عبادت آن شما را نفعی میرساند و نه ترک عبادت آنها شما را ضرری میرساند. (تاویلات اهل السنه)
امکان دارد برای مسلمانانی باشد که به وی تعالی ایمان آورده بودند ولی صفات وی تعالی را نمیدانستند پس برای آموزش صفات الله متعال، این آیه نازل شد. (تاویلات اهل السنه)
زنده ای است که مرگی برای آن نیست. (بحر العلوم)
باقی است که بر وی مرگ و فنا راه ندارد. (ابوسعود)
زنده ای است که ابتدای برای وی نیست. (بحر العلوم)
به ذاتش زنده است و زنده بودن را از غیر خود نمیگیرد مثل مخلوقات که زنده بودن چیزی دیگر برای آنان است وبرای همین میمیرند. (تاویلات اهل السنه)
زنده است یعنی اینکه از هیچ چیزی غافل نمیشود و دچار سهو فراموشی نیز نمیشود. (تاویلات اهل السنه)
قیوم: قائم و رفتار کننده با هر کس بر طبق کسب آن. (بحر العلوم)
دائما در حال تدبیر امور خلق و حفظ آنهاست. (ابوسعود)
قائم یعنی دائم یعنی دائما در حال تدبیر امر خلق از نشأت آنها و از رزق و روزی آنها است. (بحر العلوم)
گفته شده: قائم به ذات خود است و دیگران را حافظ است. (ابوسعود)
خود به خود است و مخلوقات به وی وجود هستند. (ابوسعود)
لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ
از حضرت علی سنه و نوم به یک معناست و فرق آنها اینکه وقتی خواب به سر رسید و شخص بین خواب و بیداری بود آن را سنه گویند و وقتی به قلب رسید نوم است. (بحرالعلوم)
سنه آنچه از سستی که قبل خواب عارض میشود. (ابوسعود)
سنه یعنی چرت. (تاویلات اهل السنه)
گفته اند: آیه بر ظاهرش است یعنی الله متعال را نیازی به خواب نیست. (بحر العلوم)
تاکید معنی قیوم بودن است چراکه اگر خواب و چرت میگرفت نمیتوانست، قیوم باشد. (نسفی)
منظور این است که هردوی اینها از الله متعال منتفی هستند نه اینکه این دو از رسیدن به الله قاصر باشند. (ابوسعود)
گفته شده است: یعنی از امور خلق غافل نیست و خواب کنایه از غفلت است. (بحرالعلوم)
روایت شده است: وقتی موسی پسر عمران به آسمان برده شد به قلبش خطور کرد که آیا پرودگار ما را خواب هست؟ پس به موسی امر شد که دو شیشه را به دستانش بگیرد و نگهدارد و مقداری از زمان نگهداشت ولی خوابش برد و هر دو شیشه شکست و الله متعال فرمود اگر مرا خواب میگرفت آسمان و زمین از این دو شیشه نیز زودتر میشکست. (بحر العلوم)
لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ
برای تقریر قیومیت الله متعال است. (ابوسعود)
همه ی مخلوقات، بندگان وی تعالی هستند و از شریک بی نیاز است. (بحر العلوم)
گفته شده : هرآنچه در آسمان و زمین است بر یگانگی الله دلالت دارند. (بحر العلوم)
منظور از هرآنچه در آنهاست بیان این مطلب است که به تمامی اجزای آسمانها و زمین و به داخل و خارج آنها احاطه دارد. (بحر العلوم)
مَن ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِندَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ
چه کسی را جرأت پادرمیانی کردن (شفاعت) است تا وقتی وی تعالی اجازه ندهد. (بحر العلوم)
برای بیان بزرگی شان وی تعالی است که احدی را یارای نزدیک شدن به وی تعالی نیست تا بدان وسیله بر تغییر آنچه اراده کرد قدرت یابد به شفاعت یا زاری و تضرع چه برسد به اینکه با الله به عناد و گردنکشی ودشمنی یارای مقابله داشته باشد. (ابوسعود)
در رد قول مشرکان آمده است که معبودان باطل خود را بعنوان شفیع میدانستند. (بحر العلوم)
وقتی اذن را مطرح کرد نشان میدهد که شفاعت برای انبیاء و صالحین ثابت است. (بحر العلوم)
شفاعت برای گناهکاران امت محمدی ثابت است. (تاویلات اهل السنه)
يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ
الله یگانه امر دنیا را میداند و میداند که بتهای آنها ادعای اله بودن ندارند. (بحر العلوم)
آنچه را که احساس میکنند و آنچه را که به عقل فهم میکنند. (ابوسعود)
آنچه را درک میکنند و آنچه را که درک نمیکنند. (ابوسعود)
و میداند که برای آنان شفاعتی نیست. (بحر العلوم)
از مقاتل: مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ ، آنچه قبل خلق فرشتگان را میداند و وَمَا خَلْفَهُمْ یعنی آنچه بعد خلق فرشتگان بوده و هست را میداند. (بحر العلوم)
از زجاج: غیب قبل آنان و غیب بعد آنان را نیز میداند. (بحر العلوم)
کلبی: امور آخرت و امور دنیا را میداند. (بحر العلوم)
وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ
یعنی به چیزی از دانسته های الله متعال دسترسی ندارند مگر آنچه الله بخواهد که آنان بدانند. (ابوسعود)
منظور از علم، معلومات الله متعال است در روایت آمده است: اللهم اغفر علمک فینا: بار الها آنچه از ما میدانی را بیامرز. (نسفی)
یعنی فرشتگان غیب را نمیدانند چراکه بعضی از مردم فرشتگان را عبادت میکردند و از آنان امید شفاعت داشتند پس به آنان خبر میدهد که آنان چیزی را مالک نیستند گذشته و بعد خودشان را نمیدانند مگر آنچه را که الله به آنان خبر داده باشد. (بحر العلوم)
گفته شده: جمیع علم الله را نمیدانند. (بحر العلوم)
احاطه یعنی ادراک یک شیئ به وجه کمال. (بحر العلوم)
فقط است که الله تعالی دارای علم ذاتی تام است که دال بر یگانگی وی تعالی است. (ابوسعود)
الله تعالی در اینجا بیان داشته است که وی تعالی علم، ثابت است. (تاویلات اهل السنه)
منظور علم تمامی اشیاء است یعنی تا وقتی الله نخواهد چیزی را نمیدانند. (تاویلات اهل السنه)
وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ
کرسی وی آسمانها و زمین را در خود جای داده است. (بحر العلوم)
از عطا بن ابی رباح: هفت آسمان و هفت زمین در کنار کرسی به مانند حلقه در کنار بیابان است. (بحر العلوم)
گفته اند: کرسی مکانی است که الله متعال آسمان ها و زمین را در آن خلق کرده است. (بحر العلوم)
بعضی گفته اند: کرسی و عرش یکی است که گاهی به لفظ کرسی و در موضعی دیگر به لفظ عرش میآورد. (بحر العلوم)
از ابن مسعود: بین هر آسمان مسیر پانصد سال راه است و بیین کرسی و عرش مسیر پانصد سال راه است و عرش بر بالای آب است و الله فوق عرش است یعنی به بزرگی و قدرتش بر آن است. (بحر العلوم)
از ابن عباس: علم الله گنجایش آسمانها و زمین را دارد. (بحر العلوم)
منظور از کرسی، علم الله است. (نسفی)
بعضی گفته اند: کرسی وی قدرتش است که با آن آسمانها و زمین را حفظ میکند. و این به قول ابن عباس نزدیکتر است.(بحر العلوم)
کرسی ملکش است. (نسفی)
از جعفر صادق: توحید سه حرف است: 1 بدانی که الله از چیزی نیست. (یعنی از چیزی درست نشده است) 2 بدانیکه الله در چیزی نیست. 3 بدانیکه بر روی چیزی نیست. چراکه اگر کسی بگوید از چیزی است، الله متعال را مخلوق دانسته و کافر شود و اگر بگوید در چیزی است پس وی تعالی را موصوف به حدوث و نوپدید بودن کرده است و این نیز کفر است و اگر بگوید بر روی چیزی است پس وی را محتاج و نیازمند دانسته و وی را بر روی چیزی حمل شده و بارگزاری شده فرض کرده است و این نیز کفر است. (الجوهرة المنیفة شرح وصیة الامام الاعظم ابی حنیفة ص63 بحث عرش)
از امام ابوحنیفه: اقرار داریم بر اینکه الله بر عرش استوی است (بدون ترجمه ی چگونگی آن و بدون ترجمه ی اینکه استوی به چه معناست) بدون اینکه نیازمند عرش باشد و بدون استقرار بر آن است و الله نگهدارنده ی عرش و غیر عرش است و نیازمند نیست. اگر محتاج میبود بر ایجاد و تدبیر عالَم قادر نمیبود و اگر محتاج نشستن و استقرار بود پس الله قبل خلق عرش در کجا بوده است؟ الله متعال از این صفات بزرگتر است. (الجوهرة المنیفة شرح وصیة الامام الاعظم ابی حنیفة ص63 بحث عرش)
گفته شده: کرسی یعنی اصل ی شیئ و منظور این است که وی، معتمد و فریادرس مخلوقات است و این امر با صفتِ قدرت و عظمت خواهد بود. (تاویلات اهل السنه)
آنچه باید دانست این است که وقتی چیزی به الله متعال اضافه میشود نباید از آن آنچه از اضافه به مخلوق برداشت میشود، برداشت شود پس بنا براین از کرسیه نباید آنچه از کرسی یک شخص برداشت میشود، برداشت شود چراکه وی تعالی لیس کمثله شیئ است. (تاویلات اهل السنه)
و بعد از قدرتش خبر داد و فرمود: وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا
یعنی حفظ آسمانها و زمین بر تعالی سنگینی نمیکند. (بحرالعلوم)
وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ
بلند مرتبه است بر خلق خود. (بحر العلوم)
بلند مرتبه است از هرآنچه که در خیال تصور شود که به عرش وکرسی نیاز داشته باشد. (تاویلات اهل السنه)
بزرگتر از آن است که در احاطه در آید. (تاویلات اهل السنه)
بلند مرتبه است از احوالات مخلوقات و هرآنچه مانند آنها باشد و غالب و قاهر است. (تاویلات اهل السنه)
بزرگتر و والا مقامتر از آن است که شریکی برای خود بگیرد. (بحر العلوم)
از رسول الله ص: هرکس بعد نماز آیت الکرسی را بخواند، الله متعال به وی نماز شاکرین و نماز مطیعین و نماز صابرین عطا کند و از دخول جنت وی را چیزی جز مرگ مانع نباشد. (بحر العلوم، المعجم الطبرانی، )
لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ ۖ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ ۚ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ لَا انْفِصَامَ لَهَا ۗ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ﴿256﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

بعد اینکه درستی و حقیقت اسلام آشکار شد و عرب مسلمان شدند و نادرستی کفر و شرک آشکار گشت، برای اسلام آوردن دیگران اکراهی نیست و شخص عاقل اگر بدون تعصب عقل خود را بکار گیرد خودش متوجه میشود که دین اسلام چه دین سودمندی است. درستی از کجی آشکار شد پس اگر کسی از کفر و هرچه که غیر از الله مورد پرستش قرار داده بود را از آن بیزاری جوید و به الله متعال اعتقاد راسخ پیدا کند و ایمان بیاورد همانا وی به ریسمانی محکم چنگ زده است که آن را پارگی یا شکستگی نیست. و الله به خواسته ی شما شنواست و به اهداف شما داناست. نکته: رسول الله ص در آخر عمرشان دستور دادند که شرک را از جزیره العرب بیرون کنند و این نشان میدهد که تا حصول این امر جنگ برقرار است و برای مناطق دیگر بر مصلحت حاکمان مسلمان خواهد بود و کسی غیر از عرب را بر ایمان اجبار نشده است ولی باید دانست که این بحث عدم اکراه برای ورود به اسلام است نه خروج آن یعنی حکم ارتداد حکم داخلی اسلام است و با آن به شدت برخورد میکند چراکه توده ی مردم توانایی آن را ندارند که واقعا همه چیز دین را درک کنند پس به مرتدی که اکثرا مدعی دانایی است اجازه فعالیت نمیدهد و حکم آن اول دعوت و کشف شبهه است و وقتی اصرار کرد معلوم میشود که قصد وی افساد بین مسلمانان است و برای همین اعدام جزای وی است تا عوام را فاسد نکند.

مستندات
لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ:
از ابن عباس: وقتی زنی فرزندش سقط میشد و فرزندش زنده نمیماند نذر میکرد که اگر فرزندی برایش زنده بماند وی را یهودی بگرداند و بر این منوال بود که اسلام آمد و بین بنی نضیر (طایفه ای از یهود که رسول الله ص آنان را از آنجا تبیعد کرد) از این فرزندان انصار بودند و انصار خواستند که آنان را به نزد خود بگیرند و گفتند اینان فرزندان ما و برادران ما هستند و این آیه نازل شد و رسول الله ص به آنها فرمود: آنان را که در میان بنی نضیر هستند مخیر کنید بین اینکه شما یا آنها را انتخاب کنند اگر شما را انتخاب کردند پس با شما بمانند و اگر آنان را انتخاب کردند، آنها را نیز تبعید کنید. (بغوی)
روایت شده است که از انصار کسی بود که دو پسرش قبل بعثت پیامبر ص مسیحی شده بودند و پدرشان آنان را دعوا میکرد تا مسلمان نشوید به حالتان نخواهم گذاشت و آنان به پیش رسول الله ص شکایت بردند و آن مرد گفت: یا رسول الله ص آیا اجازه دهم که پاره ی تنم وارد جهنم بشود؟ و این آیه نازل شد و آن مرد از پسرانش دست کشید. (ابوسعود)
از مجاهد: از طایفه ی اوس کسانی بودند که از بنی نضیر شیرخوارگی کرده بودند و وقتی قرار بر تبعید بنی نضیر شد، عده ای گفتند که ما نیز همراه آنان خواهیم رفت و به دین آنان خواهیم پیوست و خانواده ی آنها از اینکار منع کردند و این آیه نازل شد. (بغوی)
ابن مسعود: این در ابتدای اسلام بود و بعدا منسوخ شده است. (نسفی)
بعد فتح مکه و بعد اسلام عرب، احدی را بر اسلام اجبار نکنید. (بحر العلوم)
شایسته ی فرد عاقل این نیست که برای وارد شدن به دین حق که با تامل دانسته میشود به اکراه و به اجبار وارد دین حق شوند. (ابوسعود)
اجباری برای وارد شدن به دین حق که اسلام باشد، نیست. (نسفی)
گفته شده است: خبر در معنی نهی است یعنی به دین اکراه نکنید و به زور وادار به اسلام نکنید. (نسفی)
گفته شده است که این در مورد اهل کتاب است که نباید به اسلام اجبار کرده شوند و آنها میتوانند با ادای جزیه بر دین خود باشند. (ابوسعود)
زهری گوید از زید پسر اسلم در مورد این آیه سوال کردم و وی جواب داد: رسول الله ص ده سال در مکه بودند و کسی را بر دین خود اجبار نمیکردند و این مشرکین بودند که به چیزی جز کشت و کشتار راضی نشدند و در این زمان بود که رسول الله ص از الله متال اجازه ی جنگ خواستند و الله متعال نیز اجازه دادند و معنی آیه این است که در اسلام اجبار نبوده است. (خازن)
قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ:
ایمان و کفر از هم به دلایل واضح از هم متمایز شده اند. (نسفی)
وقتی صفات الله متعال بیان شد و معلوم شد طوریکه توهم اشتراک با دیگری در آن صفات، ممتنع است و ایمانیکه انسان را به سعادت ابدی میرساند و کفری که به بدبختی جاودانه ختم میشود، از هم متمایز شده اند. (ابوسعود)
اسلام از کفر متمایز شده است پس هرکس ایمان آورد که همان شود والا بر وی جزیه وضع خواهد شد. (بحر العلوم)
طاغوت در اینجا ساحر و کاهن منظور است. (خازن)
و یا هر چه که غیر از الله مورد پرستش قرار میگیرد. (خازن)
فَمَن يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ:
کسیکه به شیطان کفر ورزند و یا به بتها کفر بورزند. (نسفی)
طاغوت را گفته اند منظور شیطان است و یا منظور بتها هستند و یا کعب پسر اشرف است. (بحر العلوم)
هرآنچه از غیر الله که مورد عبادت قرار گرفت، آن طاغوت است. (بغوی)
آمده است: هرکس که طغیان گری کند، وی طاغوت است. (بغوی)
وَيُؤْمِن بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ :
در این آیه اشاره به این مطلب است که وقتی کسی بخواهد مسلمان شود اول باید از کفر خود تبری و بیزاری جوید و بعد ایمان را آشکار کند و در اینصورت است که ایمان وی صحیح میگردد. (خازن)
به دستگیره ی محکمتر از طناب محکم و استوار مورد اعتماد، تمسک جسته است. (نسفی)
عروه الوثقی، دین اسلام است. (بحر العلوم)
گفته شده است: کلمه ی توحید یعنی لا اله الا الله است. (بحر العلوم)
به دینی خود را وصل کرده است که ریسمانی محکم است که هیچ شبهه ای آن را نمیتواند باز کند. (نسفی)
لَا انفِصَامَ لَهَا:
بریده شدنی برای آن نیست. (نسفی)
انفصام شکستن ناپیدا و وقتی این نفی شد بطریق اولی شکستن ظاهر نخواهد داشت. (ابوسعود)
به دینی چنگ زده است که از بهشت جدایی ناپذیر است. (بحر العلوم)
وَاللَّهُ سَمِيعٌ:
شنوای دعایت برای اسلام آنها است. (بغوی)
به اقرار آنها، شنواست. (نسفی)
سمیع اقوال است. (ابوسعود)
عَلِيمٌ:
بر حریص بودنت بر ایمان آنها نیز داناست. (بغوی)
به اعتقاد وی داناست. (نسفی)
علیم به عزیمتها و مقاصد است و علیم به اعتقادات است. (ابوسعود)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود