0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَىٰ ۖ قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ ۖ قَالَ بَلَىٰ وَلَٰكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي ۖ قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَىٰ كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا ۚ وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ﴿260﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

یاد کن ای محمد زمانی را که حضرت ابراهیم از الله متال درخواست کرد تا به وی چگونگی زنده کردن مردگان را به وی نشان و الله متعال فرمود: آیا یقین نداری؟ حضرت ابراهیم گفت: یقین دارم ولی میخواهم که قلبم آرام گیرد به این مساله که دعایم و خواسته ام، اجابت میشود و علم یقین من به عین یقین تبدیل شود. الله متعال فرمود: چهار پرنده بگیر و قطعه قطعه کن و آنها را در هم مخلوط کن و بر سر کوهها اجزای آنها را قرار ده و بعد آن پرندگان را به سوی خودت فرابخوان تا آنها دوان دوان یا پرواز کنان بسویت بیایند و بدان که الله متعال دانای با حکمت است. نکته: برای هرکسی چه مسلمان و چه غیر مسلمان این سوال پیش میآید که زنده کردن مردگان چگونه و به چه شکل است و برای همین دانشمندان علوم تجربی نیز این دغدغه را دارند و آزمایشات مختلف نیز انجام میدهند. حال از طرف دیگر کسی هست که الله متعال به وی اعلام دوستی کرده و همراز خود گرفته است که همان حضرت ابراهیم باشد، آیا کسی غیر از حضرت ابراهیم بود، این سوال را از الله متعال درخواست نمیکرد؟ قطعا سوال میکردیم پس حضرت ابراهیم فرصت را مغتنم شمرده و درخواست کرد و جواب نیز گرفت.

مستندات
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَىٰ:
بعد مناظره حضرت ابراهیم و نمرود، قوم وی از حضرت ابراهیم در مورد چگونگی زنده گرداندن مردگان سوال کردند و حضرت ابراهیم برای اینکه میخواست اول خودش ببیند که چطور انجام میشود تا به مردم خبر دهد از الله متعال درخواست کرد تا به وی چگونگی زنده شدن مردگان را نشان دهد و این اتفاق که در این آیه وارد شده است، را به حضرت ابراهیم نشان داد. (بحر العلوم)
مقاتل: حضرت ابراهیم بر ساحلی گذر میکرد و دید که مرداری افتاده است که از آن انواع حیوانات خشکی و دریایی، تغذیه میکنند و به فکر فرو رفت که چگونه زنده گردانده میشود و از الله متعال خواست تا برایش نشان دهد که این حادثه رخ داد. (بحر العلوم)
سوال حضرت ابراهیم برای این بود که اگر از وی سوال میشد که آیا زنده شدن را خود دیده ای، بگوید: که بله خود دیده ام. (بغوی)
سعید بن جبیر: وقتی الله متعال، حضرت ابراهیم را خلیل خود گرفت، عزراییل برای بشارت دادن این امر به پیش حضرت ابراهیم رفت و حضرت ابراهیم نشانه ای بر این مطلب خواست و عزارئیل گفت: نشانه این است که اگر دعا کنی قبول شود و اگر درخواست زنده کردن مردگان کنی، درخواستت قبول خواهد شد. (بغوی)
قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِن
الله متعال فرمود: مگر زنده گرداندن مردگان را تصدیق نداری؟ (بحر العلوم)
سوال الله متعال برای این بود تا بر افراد دیگر، اقرار و ایمان حضرت ابراهیم پوشیده نماند. (بحر العلوم)
قَالَ بَلَىٰ وَلَٰكِن لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِي
حضرت ابراهیم گفت: بله ایمان دارد و تصدیق میکنم ولی میپرسم تا قلبم آرام گیرد. (بحر العلوم)
سعید ابن مسیب: سوال من برای این است که قلبم بر اینکه مرا خلیل خود گرفته ای، آرام گیرد. (بحر العلوم)
قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِّنَ الطَّيْرِ
در روایات آمده است که طاوس و پرندگانی را که در اسم و رنگ و پر با هم تفاوت داشتند را گرفت. (بحر العلوم)
فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ
آنها را بِبُر. (بحر العلوم)
سدی: در هم بکوب. (بحر العلوم)
اخفش: پیش خودت جمع کن. (بحر العلوم)
مقاتل از اعمش: یعنی چهار پرنده بگیر و قطعه قطعه کن و آنها را در هم مخلوط کن. (بحر العلوم)
ثُمَّ اجْعَلْ عَلَىٰ كُلِّ جَبَلٍ مِّنْهُنَّ جُزْءًا
بعد آنها را بر چهار کوه تقسیم کن.
ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا
حضرت ابراهیم اینکار را انجام داد و آنان را فراخواند و آنان با پای خودشان پیش ابراهیم آمدند. (بحر العلوم)
گفته شده است که بادهای چهارگانه که در روز قیامت خواهد وزید از هر طرف وزیدن گرفته و اجزای پرندگان را به هوا برده و جمع کرد تا اینکه اعضای هر پرنده ای در جای خودش قرار گرفت و حضرت ابراهیم نظاره گر آن بود. (بحر العلوم)
وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
الله متعال حکیم است و حکم به زنده شدن کرده است و سوال من نه از روی شک بوده بلکه برای آرامش قلبم به خلیل الله بودن، بوده است. (بحر العلوم)
مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ ۗ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ ۗ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ﴿261﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

مثال کسانیکه در راه خدا صدقه میدهند به مانند کشاورزی است که بذری را کاشته است و آن بذر هفت خوشه رویانده است یعنی سبب روییدن آن شده است که در هر خوشه ی آن هفتصد دانه به محصول داده است و الله متعال به فضل خود برای هرکس که صلاحیت دارد بیشتر و بیشتر ثواب عطا میکند و هرچه مال حلالتر و اخلاص خالصتر و امید به الله بیشتر باشد، الله متعال ثواب شخص را بیشتر میکند و در هفتصد نمیماند بلکه با توجه به صلاحیت تا بی نهایت ثواب بیشتر عطا میکند و فضل الله گنجایش این افزایش را دارد و میداند که چه کسی لایق آن است.

مستندات
در شان حضرت عثمان و عبدالرحمن بن عوف نازل شده است. (بحر العلوم)
قضیه از این قرار است: وقتی رسول الله ص به صدقه دادن برای غزوه (جنگ) تبوک، مردم را تشویق کرد، حضرت عبدالرحمن پسر عوف، چهار هزار درهم نقره برای رسول الله ص آورد و گفت: یا رسول الله ص، هشت هزار داشتم و نصف آن را برای خود و خانواده ام نگه داشته ام و چهار هزار آن را به الله متعال قرض داده ام. رسول الله ص فرمودند: الله متعال به آنچه صدقه داده ای و به آنچه نگه داشته ای برکت دهد. حضرت عثمان گفت: یا رسول الله تجهیز کسانیکه نیاز به تجهیز دارند بر گردن من. (بحر العلوم)
مَّثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنبُلَةٍ مِّائَةُ حَبَّةٍ
مثال صدقه ای که در راه خدا داده میشود به مانند بذری است که... (بحر العلوم)
و یا مثال کسانیکه در راه خدا خرج میکنند به مانند کسی است که بذری را کاشته است... (بحر العلوم)
که هفت خوشه داده است و در هر خوشه صد دانه است که جمعا هفتصد دانه میشود. (بحر العلوم)
الله متعال صدقه دهنده را به کشاورز و به صدقه را به بذر تشبیه کرده است که الله متعال به هر صدقه هفتصد برابر آن را میدهد. (بحرالعلوم)
وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاءُ
و الله متعال برای هرکس که خواست از این نیز بیشتر خواهد داد. (بحر العلوم)
تا آن اندازه که ذکر شد و بیشتر از آن را عطا میکند. (ابوسعود)
مثال صدقه دهنده به مانند کشاورزی است که هرچه مهارتش بیشتر باشد و بذرش خوب باشد و زمین خوب داشته باشد، محصولش بیشتر میشود، پس اگر صدقه دهنده صالح باشد و از مال حلال بدهد و به مکانی که صدقه میخورد بدهد، ثوابش بیشتر خواهد بود. (بحر العلوم)
بر حسب اخلاص و زحمتی که کشیده است، به فضل خودش، ثواب را برای صدقه دهنده بیشتر میکند. از این جهت است که ثواب اعمال، تفاوت است. (بیضاوی)
وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ
فضل الله فراخ است برای بیشتر عطا کردن و داناست به آنچه صدقه میدهند و به چه منظور میدهند. (بحر العلوم)
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى ۙ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿262﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

کسانیکه انفاق میکنند و مهمتر از آن بعد انفاق منت نگذاشته و آزاری به نفقه گیرنده نرسانند، اجر موعود آنها نزد الله متعال محفوظ است و ترس کم شدن ثواب نداشته باشند و غم ترک اموال در دنیا را نداشته باشند. نکته: صدقه دادن و انفاق کردن اگر واقعا برای رضای الله صورت گیرد، انسان را در دنیا در مواجهه با مشکلات، و غلبه بر آن یاری میرساند و در وقت مرگ نیز ترس عذاب نخواهد داشت و غم فراغ مال دنیوی نخواهد داشت.

مستندات
الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
بیان کیفیت صدقه دادنی است که در آیه ی قبلی بیان داشت که ثواب بیشتر میشود. (ابوسعود)
در شأن حضرت عثمان نازل شده است که چاه رومه را خریده و برای مسلمانان وقف کرد. (بحر العلوم)
ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى
در پی انفاق یا در پی آنچه انفاق کرده اند و صدقه داده اند، منت و آزاری نمیرسانند. (ابوسعود)
منّ: آنچه به کسی احسان کرده ای را به حساب بیاوری و به وی این مطلب را برسانی که من بخاطر این نیکی، حقی برگردنت دارم. (ابوسعود)
اذی: یعنی بخاطر نیکی کردن به نیکی شده، دست درازی کنی. (ابوسعود)
تقدیم من بر اذی بخاطر کثرت وقوع آن بین مردم است. (ابوسعود)
از اذی این است که به کسی کمک کنی و این کمک را به کسی که کمک گیرنده دوست ندارد مطلع شود را مطلع کنی. (بغوی)
من و اذی اینکه کسی را به جنگی میفرستد و یا به کسی خرجی میدهد بعد به وی میگوید: در راه خدا این مقدار نفقه دادم و هدفش الله نیست و یا به طرف یادآوری میکند و میگوید: مگر من به تو این مقدار صدقه نداده بودم؟ (الدر المنثور)
براء پسر عازب کسی بود که بر خانواده اش انفاق زیاد میکرد و رسول الله ص فرمودند: ای براء نفقه و خرجی دادن به مادرت در چه کیفیتی است؟ براء جواب داد: به بهترین حالت است. رسول الله ص فرمود: خرجی دادن به همسرت و فرزندت و خادمت، صدقه است، منت و اذیت در پی نداشته باشد. (الدر المنثور)
ترک منت و اذیت از خد صدقه برتر است. (نسفی)
لَّهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ
بر حسب آنچه به آنها در ضمن تمثیل وعده داده شده است، اجر ثابت است. (ابوسعود)
ثوابش در آخرت است. (بحر العلوم)
تاکید اجر و بیان اینکه اجرش نزد الله است، شرافت انفاق را نشان میدهد. (ابوسعود)
وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
ترس رسیدن ناگواری در دنیا و آخرت، بر آنها نیست. (ابوسعود)
غم حاصل نشدن مطلوب نیز بر آنها نیست. (ابوسعود)
ترسی بر انها از اینکه عذابی بر آنها، برسد نیست و از آنچه در دنیا میگذارند و میروند، غمی به آنها نمیرسد. (بحر العلوم) یعنی وقتی مردند ترس عذاب و غم فراغ مال دنیا ندارند.
ترس کم شدن اجر نیست و غمی از این بابت که اجر نداشته باشد، نیست. (نسفی)
قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى ۗ وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ ﴿263﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

در وقت سوال و درخواست گدا، سخنی نیک گفتن وبا سخن راضی گرداندن و از اصرار گدا چشم پوشی کردن و امر به معروف کردن، از صدقه ای که همراه منت و اذیت گدا و کسیکه که درخواستی دارد، بهتر و خوب است. و الله متعال از عطای همراه منت و اذیت بی نیاز است و فقرا را از راهی دیگر روزی خواهد داد و اگر عذابی بر منت گذاران فرو نمیفرستد نه برای اینکه آنان مستحق عذاب نباشند بلکه برای این است که الله متعال بردبار است و در عذاب دادن شتاب نمیکند.

مستندات
قَوْلٌ مَّعْرُوفٌ :
سخن زیبایی که دل آن را میپذیرد و ابا نمیکند، در رد کردن گدا و سائل بدون عطای چیزی... (ابوسعود)
نیاز فقیر را از دیگران پوشیده دارد و حرمت و آبروی وی را حفظ کند. (مفاتیح الغیب)
دعا کردن و از الله امید داشتن. (البحر المحیط)
گفته شده: دعا برای برادر در وقت حاضر نبودن وی. (البحر المحیط)
آمده است: امر به معروف از صدقه ی همراه منت، برتر است. (البحر المحیط)
قول معروف یعنی تشویق دیگران به انفاق است. (البحر المحیط)
ضحاک: در مورد اصلاح و آشتی بین مردم نازل شده است. (مظهری)
وَمَغْفِرَةٌ
پوشیدن آنچه از سائل از اصرار در درخواست خود و مسائل دیگر که باعث میشود که طرف احساس بدی داشته باشد، و گذشت از آن..... (ابوسعود)
و اگر مغفرت و آمرزش را از طرف الله بدانیم پس خیر نیز متوجه مسئول (از وی چیزی خواسته شده) خواهد بود یعنی مورد آمرزش الله قرار گرفتن بخاطر رد جمیل و با گذشت برای وی بهتر و خیر است. (ابوسعود)
برای سائل عذرش را در عدم عطا بیان کند و طلب بخشش کند. (بیضاوی)
خَيْرٌ
برای گدا بهتر است .... (ابوسعود)
مِّن صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى:
از صدقه ای که اذیت در پی داشته باشد. (ابوسعود)
چراکه این صدقه ضرر در پی دارد. (ابوسعود)
این جمله در تقریر آیه ی قبل است یعنی ترک من و اذی توصیه میشود. (ابوسعود)
خیر بودن برای این است که در سخن نیک انتظار ثواب است و در صدقه همراه با منت و اذیت عذاب. (الفواتح الالهیه)
وَاللَّهُ غَنِيٌّ
و فقرا را نیازمند تحمل من و اذیت نمیگرداند بلکه آنان را از راهی دیگر روزی خواهد رساند. (ابوسعود)
حَلِيمٌ
در عذاب منت گذاران و اذیت کنندگان شتاب نمیکند نه اینکه آنان بخاطر منت و اذیت، مستحق عذاب نباشند. (ابوسعود)
جمله ی برای وعد و وعید است و برای همین آیه ناظر به خیریت برای سائل است. (ابوسعود)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَىٰ كَالَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۖ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا ۖ لَا يَقْدِرُونَ عَلَىٰ شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا ۗ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ ﴿264﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

ای کسانیکه ایمان اورده اید، با منت گذاشتن و اذیت کردن، کمک گیرنده و بالتبع اذیت و منت بر الله ، اجر و ثواب صدقه ی خود را باطل نکنید، همانند منافقی که صدقه دادنش برای ریا است و به الله و آخرت ایمان ندارد تا انتظار اجر اخروی داشته باشد، و الله متعال کسانی را که ریا میکنند و کفران نعمت میکنند و کفر میورزند تا وقتی که بر کفر راضی هستند، هدایت نمیکند. نکته: اجر و ثواب به دو امر باطل میگردد یکی با کفر و عدم ایمان و دیگری با منت گذاشتن و اذیت کردن بعد صدقه دادن.

مستندات
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُم بِالْمَنِّ وَالْأَذَىٰ
با منت نهادن بر صدقه گیرنده. (مظهری)
ابن عباس: با منت نهادن بر الله. (مظهری)
رسول الله ص: به بهشت نرود، منت گذار و عاق کنندگان. (مظهری) عاق کردن والدین یعنی آنان را از خود بزار گرداندن و ناراضی گرداندن.
اجر صدقه را با منت و اذیت باطل نکنید. (ابوسعود)
كَالَّذِي يُنفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ
ابطال صدقه ای همانند ابطال کسیکه انفاق میکند تا مردم انفاق وی را ببینند. (مظهری)
صدقات خود را با منت و اذیت ابطال نکنید همانند ابطال منافقی که نفقه اش برای نشان دادن به مردم است و از انفاقش رضایت الله را نمیطلبد و انتظار ثواب در آخرت را نیز ندارد. (نسفی)
منظور از ابطال صدقه، محروم شدن از ثواب آن و عدم قبول ان نزد الله متعال است. (قرطبی)
وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ
این عدم ایمان به الله و روز آخر، قید باطل شدن صدقه نیست بلکه صدقه ی از روی ریا، خود ثواب آن را باطل میکند. (مظهری)
ذکر عدم ایمان برای آگاهی دادن این مطلب است که ریا در شان مومن نبوده بلکه از اعمال منافق است. (مظهری)
فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا
مثال ریا کننده همانند سنگ صاف و سختی است که بر آن خاک نشسته است که بر آن باران درشت قطره رسیده است و ان سنگ را صاف و بدون خاک گردانده است. (مظهری)
مثال کسیکه صدقه اش نفعی برای وی ندارد... (نسفی)
لَّا يَقْدِرُونَ عَلَىٰ شَيْءٍ مِّمَّا كَسَبُوا
از آنچه در دنیا کسب کرده اند، در آخرت، نمیتوانند استفاده ای ببرند. (مظهری)
ثواب صدقه ی چیزی از اعمال خود را در آخرت نمی یابند.
وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ
تا زمانی که کفر را اختیار میکنند، الله هدایتشان نمیکند. (نسفی)
اشاره به این مطلب است که ریا و من و اذی از صفات کفار است و شایسته ی مومن نیست که این امور را مرتکب شود. (مظهری)
معنی آن این است که هرکس از این امور انجام دهد وی در حق نعمت دهنده ی حقیقی، کفران نعمت و نا سپاسی کرده است. (مظهری)
رسول الله ص: الله متعال میفرماید: من بی نیازترین شرکاء از شریک شدن هستم، هرکس عملی انجام دهد و غیر من را با من در آن شریک گرداند، وی را با آن شریک رها میکنم و در روایتی من از وی بیزارم. (مظهری)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود