الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا
از جابر: رسول الله ص رباخوار و کاتب معامله ی ربا و شاهدان آنها را و موکل آنها را لعنت کرده است و فرموده اند: همه در لعنت برابر هستند. (خازن)
رسول الله ص: بر مردم زمانی خواهد آمد که کسی نمیماند که ربا نخورده باشد و اگر کسی هم نخورده باشد، غبار ربا به وی میرسد. (بحر العلوم)
رسول الله ص: ربا هفتاد و خورده ای نوع دارد کمترین آنها همانند آن است که کسی با مادر خودرش زنا کرده است. (بحر العلوم)
رسول الله ص: کسیکه یک درهم ربا بخورد درحالیکه میداند که ربا است، آن بدتر و سختتر از سی و شش بار زنا است. (مظهری)
مجاهد: ربایی که الله متعال نهی کرد به این صورت بود که فردی از دیگری بدهی داشت، به طلبکار میگفت: این مقدار به من مهلت پرداخت بده و من به تو فلان مقدار میپردازم. (طبری)
قتاده: ربای جاهلی این بود که کسی به دیگری چیزی میفروخت و وقتی سررسید پرداخت میرسید، و بدهکار چیزی برای پرداخت نداشت، بر بدهی چیزی اضافه میکرد و به وی مهلت میداد. (طبری)
اینگونه بود که وقتی سررسید پرداخت بدهی میشد و طلبکار طلبش را میخواست مدیون میگفت: برای من در مهلت اضافه کن و من در مالت اضافه کنم و وقتی به وی گفته میشد که این ربا است، جواب میدادند که زیادت در اول بیع با زیادت در وقت سررسید فرقی ندارد و یکی هستند. (بحر العلوم)
کسانیکه ربا را حلال دانسته و میخورند، ... (بحر العلوم)
منظور از خوردن گرفتن ربا است. (تاویلات اهل سنت)
بعضی نیز گفته اند حقیقت اکل و خوردن است و کسانیکه از ربا خورده باشند در روز قیامت بیدار نشوند مگر اینکه همانند دیوانه ی خفه شده است. (تاویلات اهل سنت)
کسانیکه به ربا معامله میکنند و تخصیص خوردن برای این است بیشتر هدف از ربا، خوردن است. (خازن)
ربا در لغت به زیادت گفته میشود و از این جهت زمین رابیه گفته میشود بخاطر اینکه از مواضع دور و بر خود، بالاتر است. و از این جهت گفته میشود فلانی از فلانی در قول و فعل ربا کرد وقتیکه از قول و فعل طرف، زیادتی به وی برگردانده باشد. (احکام القرآن جصاص)
ربا در شرع به معنایی بکار میرود که در لغت بکار نمیرود. (احکام القرآن جصاص)
حضرت عمر: از جمله ی ربا، ابوابی (موضوعاتی)هستند که در ربا بودنشان، خفایی نیست و یکی از انها سلم (سلف) در دندان (حیوان) است. (احکام القرآن جصاص)
حضرت عمر: آیه ی ربا از آخرین آیاتی است که نازل شده است و حضرت رسول الله ص فوت کردند قبل اینکه آن را بیان کنند، پس ربا و شبهه ی ربا را نیز ترک کنید. پس معلوم میشود که ربا اسم شرعی است چراکه اگر بر اساس معنای لغوی میآمد بر حضرت عمر مخفی نمیماند چراکه حضرت عمر از اهل لغت است به همین خاطر است که عرب نمیدانستند که فروش طلا به طلا و نقره به نقره، ربا باشد. (احکام القرآن جصاص)
پس ربا مثل اسمهای مجمل نیازمند بیان هستند، میباشد. (احکام القرآن جصاص)
استدلال به عموم آن در تحریم چیزی از عقود درست نیست مگر اینکه دلالت این آیه بر آن ثابت شود که این جزو مسمای شرعی این مساله است. (احکام القرآن جصاص)
رسول الله ص بسیاری از مراد الله از آیه را بیان کرده اند به صراحت و به توفیق و آنچه که دلیل حساب میشود را نیز بیان کرده اند پس مراد الله از ربا به طریق توقیف و استدلال برای اهل علم معلوم است. (احکام القرآن جصاص)
آنچه عرب از ربا انجام میدادند این بود که قرض درهم و دینار را به زیادتی در مقدار آن درهم و دینار تا مدتی معلوم بر طبق آنچه توافق میکردند، میدادند و الله متعال خبر داد به اینکه آن زیادت ربا در مال است چراکه عوض از طرف مقرض ندارد
(احکام القرآن جصاص)
بیع نقد و تفاضل در یکی از آنها، را عرب نمیشناختند. (احکام القرآن جصاص)
الله متعال ربای در زمان جاهلی را باطل اعلام کرد و همچنین معاملات دیگری را تحت عنوان ربا بودن باطل اعلام کرد و وقتی میفرماید: و حرم الربا، شامل تمامی انواع آن میشود. (احکام القرآن جصاص)
یکی از معانی ربا همان ربایی است که در زمان جاهلی انجام میشده است و نوع دیگر آن تفاضل در یک جنس از مکیل و موزون میباشد و این نزد ما احناف میباشد. (احکام القرآن جصاص)
نوع سوم ربا، ربای نسیه است که این نیز دارای انواع میباشد:
دو طرف عقد از یک جنس باشند فروش نسیه ی آنها جایز نیست چه اینکه مکیل و موزون باشد و یا غیر اینها باشد و علت آن وجود همجنس بودن است.( احکام القرآن جصاص)
وجود علتی که به جنس اضافه میشود و آن کیلی بودن و وزنی بودن در غیر از ثمن ها (پولها) که منظور درهم و دیناراست.( احکام القرآن جصاص)
دلیل تحریم ربا در اشیاء ذکر شده فرموده ی رسول الله ص است که میفرمایند: گندم به گندم مثل به مثل باشد و دست به دست و اضافه ی آن ربا است و جو به جو مثل به مثل باشد و دست به دست و اضافه ی آن ربا است و خرما و نمک و طلا و نقره را نیز در این حدیث بیان کردند که چنین است و فضل در یک جنس را از مکیل و موزون، ربا دانستند. (احکام القرآن جصاص)
ابن عباس ربا در ربای نسیه میپنداشت و معقتد بود که در نقد آن ربا نیست و بر این قول بود تا اینکه روایات تحریم ربای نقد نزد به وی به تواتر رسید و قول به عدم ربا در نقد را پس گرفت و قائل به تحریم آن شد. (احکام القرآن جصاص)
از جمله ی ربا خرید نقدی آنچه که به نسیه فروخته است به قیمت کمتر از فروش خود است. (احکام القرآن جصاص)
از ابن عمر: رسول الله از بیع کالی به کالی نهی کرده اند و در روایتی از بیع دین به دین و با وجود اختلاف در لفظ معنی حدیث یکی هستند. (احکام القرآن جصاص)
ربای دین به دین به این معنا که من بخواهم آنچه را دستم نیست و در مجلس حاضر نیست به آنچه نزد تو نیست و حاضر نیست، را بفروشم و یا بخرم.
از جمله ی ربا: کسی از دیگری هزار طلب داشته باشد و مهلت پرداخت آن مثلا دو ماه دیگر است و طلبکار به مدیون میگوید که اگر الان به من پانصد بدهی، من راضی هستم. علت ربا بودن و حرام بودن این مساله از این جهت است که ربای جاهلی قرض مهلت دار بود که زیادتی در آن شرط شده بود و این زیادت بدل از مهلت بود و الله متعال آن را حرام کرده است و این مساله نیز مثل همان است.(احکام القرآن جصاص)
در ان تبتم فلکم رؤوس اموالکم، گرفتن عوض از مهلت نهی کرده است و وقتی بر کسی هزار درهم مؤجله (مهلت دار) داشته باشد و از آن مقداری کم کند به شرطی که از مبلغ دین کم کرده شود، در اینجا کم کردن از مبلغ را مقابل زمان قرار داده است و این همان معنی ربایی است که الله متعال بر حرام بودن آن به صراحت آورده است (احکام القرآن جصاص)
رسول الله ص فرمودند که ربا در نسیه است و در این سخنشان بین بیع و قرض فرق نگذاشتند پس چه بیع باشد وچه نسیه این حدیث آن را در بر میگیرد و قرض که تبرع است بدون قبض درست نیست و تعیین مهلت نیز در آن راه ندارد و نباید تعیین اجل شود. (احکام القرآن جصاص)
ربا: فضل و زیادتی که خالی از عوض است در معاوضه ی مال به مال. (نسفی)
ربا: زیادت در مقدار است و یا زیادت در مهلت است. (ابوسعود)
لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ
از قبور خود بلند نمیشوند در روز قیامت مگر مانند آنکه شیطان زده و شیطان کوبیده است آنان را. (خازن)
همینکه کسی ربا بخورد، قلب وی سیاه شده و دیگر نمیتواند بین حق و باطل را تشخیص دهد و همچنین نمیتواند بین حلال و حرام را تشخیص بدهد همانند دیوانه که خیر و شر را از هم تشخیص نمیدهد. (مظهری)
یعنی مانند آنکه شیطان وی را دچار صرع کرده است. (خازن)
خبط شیطان یعنی اینکه وی را دچار خبل و جنون کرده است. (خازن)
خبط عشواء به کسی گویند که بدون فکر و بدون تدبر کاری ر انجام میدهد. (خازن)
شتر خبوط شتری که پاهایش را بر زمین میکوبد و مردم را زیر پایش میگیرد. (خازن)
معنی آیه این است که رباخواران در روز قیامت زنده کرده میشوند در حالیکه همانند فرد دچار صرع نمیتوانند درست حرکت کنند چراکه ربا در شکم آنان سنگینی میکند در نتیجه نمیتوانند سریع حرکت کنند. (خازن)
از ابی سعید خدری از رسول الله ص : در قصه ی اسراء فرمودند: جبرئیل مرا به مکان مردان زیادی برد که هر شکم هر یک از آنان همانند خانه ی بزرگ بود که در در محل گذر آل فرعون روی هم چیده شده بودند و بر این آل فرعون صبحگاه و شامگاه بر آتش آورده میشدند و این آل فرعون همانند شتری که همیشه گرسنه است و سیر نمیشود بر روی سنگ و درخت لگد میکردند و نه میشنیدند و نه فهم داشتند و وقتی آمدن آنان را آن شکم بادشدگان احساس میکردند، شکم آنان به کناری میل میکرد و اینان غش میکردند و بعد یکی از آنها بلند میشد و باز شکمش وی را به کج میکرد و باز غش میکردند و نمیتوانستند از آنجا بروند تا اینکه آل فرعون آنان را زیراپا میگذاشتند در رفتن و برگشتن و این عذاب آنان بود در برزخ بین دنیا و آخرت و آل فرعون میگفتند که بار الها قیامت را برپا نکن و فرمودند در روز قیامت آل فرعون را به سختترین عذاب داخل کرده شوند. من به جبرئیل گفتم اینان چه کسانی هستند؟ جبرئیل جواب داد: اینان رباخوران هستند. (خازن)
ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا
آن عذابی که بر اینان فرود آمده برای این استکه این قول را میگفتند و ربا را حلال میدانستند. (خازن)
وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا
الله متعال ادعای آنان را رد کرده و میفرماید: الله متعال سود تجاری که به طریق فروش و خرید به دست میآید را حلال گردانده است و رباییکه زیادت در مال است در برابر مهلت را حرام کرده است.
بعضی از علما بیان کرده اند که فرق بین ربا و بیع این است که وقتی کسی مثلا لباسی را که ارزش آن ده درهم است را به بیست درهم معامله کند و راضی شوند هر دو طرف مورد معامله مقابل یکدیگر میشوند و کسی از آنها از دیگری مالی را بغیر عوض نگرفته است و اما اگر ده درهم را به بیست درهم بفروشد پس ده درهم زائد را بدون عوض گرفته است. (خازن)
یعنی ما میتوانیم ارزش یک کالا بالا یا پایین بگوییم و این به توافق طرفین بستگی دارد ولی ادعای اینکه این ده تومان من به بیست تومان میارزد، سخن غلطی است و با توجه به آنچه بیان شده است مهلت و اجل نمیتواند بعنوان عوض باشد وشرع مقدس اسلام آن را باطل کرده است.
فَمَن جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَىٰ فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ
تذکر و ترساندن از عاقبت ربا است. (خازن)
اگر کسی از خوردن ربا دست بکشد پس برای وی آنچه که قبل تحریم ربا آمده است، مورد بخشش است و بعد نهی امرش دست الله است اگر الله خواست وی به ترک ربا توفیق دهد و اگر خواست مورد خذلان قرار داده و آن شخص به ربا ادامه میدهد. (خازن)
الله در حق آنان حکم خواهد کرد و امر آن به شما نیست پس آنان را مورد مطالبه قرار ندهید. (نسفی)
امر دست خدا در آنچه که به آن امر میکند وآنچه که از آن نهی میکند و دست شخص نیست. (خازن)
کسیکه ربا را حرام بداند و اعتقاد کند و بعد مبادرت به ربا کند امر وی دست الله است که ببخشد و یا عذاب دهد. (خازن)
وکسیکه بعد تحریم ربا، ربا انجام داده باشد و از ربا توبه کند، باید که وی فضل را به صاحبش برگرداند چراکه حرام بودن ربا برای مسلمانان ظاهر و آشکار است. (بحر العلوم)
وَمَنْ عَادَ فَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ
کسیکه به خوردن ربا بعد تحریم آن مبادرت کرد در حالیکه حلال میدانست آن را، پس آنان ملازمان آتش هستند و در آن جاودان خواهند بود. (خازن)
چراکه آنان با حلال دانستن ربا کافر گشتند و کسیکه حرام خدا را حلال بداند مستحق آتش جاویدان است. (نسفی)