0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَىٰ أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ ۚ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ ۚ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ ۚ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا ۚ فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ ۚ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ ۖ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَىٰ ۚ وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا ۚ وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَىٰ أَجَلِهِ ۚ ذَٰلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَىٰ أَلَّا تَرْتَابُوا ۖ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا ۗ وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ ۚ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ ۚ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ ۗ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۖ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ ۗ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿282﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

ای کسانیکه ایمان اورده اید وقتی که بین خودتان معامله ای انجام دادید که یک طرف آن نقد نبود، و این بدهی به وقت معلوم خواهد بود، پس آن را بنویسید، و این کتابت را بین طرفین معامله، کاتبی بنویسد و این نوشتن با رعایت عدالت باشد، کاتبی را که الله به وی نوشتن آموخته است از کتابت چنین معاملاتی امتناع نکند، و بنویسد و آنکس که بر گردن وی دین ثابت میشود، متن آن را بر کاتب املاء کند، و این املاء کننده از تحریف حق از الله بترسد و از حقی که بر گردن وی است در املاء کم نگوید، اگر آنکس که بر گردن وی حق است، سفیه باشد و یا که ضعیف باشد و یا که ناتوان از املائ حق بر گردن خود، پس ولی وی از قبیل وکیل و وصی و قیم و امثال آن، املاء کند، و این املاء باید بر اساس عدالت باشد، و بر معامله ی خود دو شاهد از مردان خود بخواهید، اگر دو مرد نشد، از یک مرد و دو زن، طلب شهادت کنید، و این شاهدان از کسانی باشند که در دین و عدالتش مورد رضایت شما باشد، برای این است که اگر یکی از انها فراموش کرد، دیگری به وی یادآوری کند و وقتی یادش امد شهادت دهد. و شاهدان از شهادت دادن در وقت درخواست شهادت از آنان از شهادت امتناع نکنند، از نوشتن متن معامله دچار خستگی نشوید چه این معامله و حق بزرگ باشد و چه کوچک. این نوشتن نزد الله به عدالت نزدیکتر است و بر اقامه ی شهادت، کمک کننده تر است. باعث میشود که کمتر دچار شک و تردید شوید، مگر در تجارتهاییکه نقدا و دست به دست معامله میکنید که در اینصورت بر شما باکی نیست که ننویسید، و در کل تجارات در وقت معامله شاهد بگیرید، به شاهد و کاتب ضرر وارد نکنید و همچنین شاهد و کاتب نیز حق ضرر رساندن ندارند، اگر چنین کنید، این فسق و عصیان ورزی است، و از الله بترسید و الله متعال به شما تعلیم میدهد و الله متعال به همه چیز داناست. نکته: در واتقوا الله و یعلمکم الله، علمای بزرگورا چنین میگویند: اگر از الله بترسید الله راه درست را نشان میدهد.

مستندات
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنتُم بِدَيْنٍ در این آیه دلیل بر جواز سلف است چراکه در تداینتم و مداینه دین دو طرفی است که این خود سلف میباشد چراکه سلف دین از هر دو طرف میباشد. (تاویلات اهل سنت)
طولانیترین آیه ی قرآن است. (نسفی)
از ابن عباس: شهادت داده اند که سلف مضمون از جمله معاملات مورد اجازه ی شرع است و بعد این آیه را تلاوت کردند. (تاویلات اهل سنت)
از ابن عباس: وقتی الله متعال ربا را حرام گردانید، سلف را حلال گردانید. (ابوسعود)
بعضی دیگر گفته اند که این فروش به دین به وقت مسمی است و این را تداین گویند. (تاویلات اهل سنت)
بعد بیان ربا، به بیان معاملاتی که به نسیه انجام میشود و کثیر الوقوع است، پرداخته است. (ابوسعود)
گر معامله ای انجام دادید که در آن یکی از شما بدهکار شد، آن را بنویسید، یک طرف بدهکار گفتن برای این است که هردو طرف بدهکار شوند، این نوع معامله بالاجماع حرام است. (مظهری)
گفته میشود: وقتی کسی به کسی به نسیه بدهد و ننویسد و بعد دعا کند تا طلب وی را معلوم کند، الله متعال میگوید من فرموده بودم که بنویسی ولی خودت از آن نافرمانی کردی و وقتی دعا کند که از دست زنش نجات دهد، الله متعال میفرماید: من طلاق را دست خودت داده ام اگر خواستی طلاق میدهی و اگر نخواستی طلاق نمیدهی. (بحر العلوم)
إِلَىٰ أَجَلٍ مُّسَمًّى
به مهلتی که با ذکر آن معلوم شود مثلا ماه و روز و سال نه به مهلتهای مجهول مثل وقت درو و امثال آن. (ابوسعود)
در عرف سلف بدون مهلت نمیشود پس بر اساس عرف مهلت دار بودن در سلف شرط است. (تاویلات اهل سنت)
رسول الله ص: کسی که سلف میدهد پس بر کیل معلوم و وزن معلوم و مدت معلوم، سلف دهد. (تاویلات اهل سنت)
فَاكْتُبُوهُ
بدهی و مهلت آن را بنویسید چراکه مطمینتر است و مانع نزاع خواهد بود. (ابوسعود)
امر به کتاب از این جهت است که یکی از طرفین معامله به انچه نیاز داشت رسیده و دیگری هنوز نرسیده است و چه بسا که همین امر باعث انکار طرف شود پس الله متعال امر به کتابت کرد تا جلوی این احتمال گرفته شود. (تاویلات اهل سنت)
همچنین احتمال فراموشی کلی و یا بعض آن وجود دارد پس نوشته شود تا این نیز رخ ندهد. (تاویلات اهل سنت)
امر به کتابت امر وجوب نیست چراکه در ادامه بجای کتابت بحث رهن را مطرح کرده است و بعد رهن از اعتماد کردن گفته است پس نشان میدهد که به سه طریق انجام شود یکی به نوشتن آن و دیگری به رهن گرفتن در برابر آن و سومی به اعتماد طرفین است. (تاویلات اهل سنت)
وَلْيَكْتُب بَّيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ
چراکه کاتب مورد اعتماد قرار گرفته است پس حق این اعتماد را باید ادا کند پس بر آنچه به وی املا کرده میشود، چیزی اضافه نکند. (تاویلات اهل سنت)
همچنین است کسیکه بین دو شخص حکم قرار میگیرد باید که به عدالت و نصیحت و ادای امانت،حکم کند. (تاویلات اهل سنت)
کلمه ی بینکم اعلام این مساله است که کاتب در بین طرفین باشد و کلام هردو را بنویسد و به سخن یک طرف اکتفا نکند. (ابوسعود)
وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَن يَكْتُبَ
بعضی گفته اند که این امر صدر اسلام بوده است که کسانیکه کتابت میکردند کم بوده اند برای همین از ترک کتابت نهی شدند چراکه در این عمل ، بطلان حقوق مردم است و اما در این زمان کسی اگر از کتابت امتناع کند، جواز دارد. (تاویلات اهل سنت)
وجه دیگر این است: وقتی مینویسد از کتابت به عدل ابا نکند یعنی میتواند ترک کتابت کند ولی اگر نوشت به عدل بنویسد. (تاویلات اهل سنت)
از افاده ی دیگران امتناع نکند، همچنانکه الله متعال به وی تعلیم داده است. (مظهری)
كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ
نشان میدهد که کتابت به تعلیم الله متعال است و به معنی مهیا کردن اسباب کتابت نیست چراکه الله متعال در حق رسول الله ص میفرماید (وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ) به رسول الله ص شعر تعلیم نداده ایم یعنی حقیقتا تعلیم شعر است والا اسباب آن در رسول الله ص مهیا بوده است. (تاویلات اهل سنت)
عدل اینکه بر حق چیزی نیافزایی و از آن چیزی کم نکنی و اصل عدل، گذاردن هر شیئ در مکان خودش است. (تاویلات اهل سنت)
بنویسد برای بجای آوردن شکر نعمت نوشتن بلد بودن و اینکه دیگری را محتاج وی کرده است. (بحر العلوم)
وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ
آن کسی بر گردن وی حق است، آنچه بر وی است را املا کند. (تاویلات اهل سنت)
اینکه مدیون متن را املاء کند برای این است که این اعتراف به حق بر گردن خودش باشد پس همین املاء کردن، اقرار به دین نیز میشود. (بحر العلوم)
وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ
کسیکه املاء میکند از الله که پرودگارش است، بترسد. (ابوسعود)
از املاء امتناع نکند که انکار کل حق معنی میدهد. (نسفی)
وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا
از آنچه بر وی است چیزی کم نکند. (تاویلات اهل سنت)
یعنی به کاتب کمتر از حقش املا نکند و از آن چیزی کم نکند. (تاویلات اهل سنت)
فَإِن كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ
بعضی گفته اند: سفیه و ضعیف و کسی که لایستطیع ان یمل، همه به یک معنا هستند. (تاویلات اهل سنت)
سفیه: ناقص العقل اسراف کار گزافه گو. (ابوسعود)
ضعیف: کودک و یا پیر دارای اختلال حواس. (ابوسعود)
من لا یستطیع ان یمل: کسیکه نمیتواند املاء کند بخاطر لال بودن و یا جهل و مانند آن. (ابوسعود)
بعضی دیگر گفته اند که هر یک معنای جداگانه دارد: سفیه، کودک است پس ولی وی املا کند و ضعیف بیمار است که نمیتواند املا کند و من لایستطیع ان یمل، جاهلی است که نمیتواند املا کند. (تاویلات اهل سنت)
ولی را بعضی گفته اند که همان صاحب حق است و املای به عدل اینکه در حضور کسیکه بر علیه وی حق است، املا کند تا بر آن چیزی اضافه نکند و بتواند اگر اضافه یا کم کرد، بر وی انکار کند. (تاویلات اهل سنت)
بعضی گفته اند: ولی همان وصی کودک است و یا کسیکه با وی نسبت دارد. (تاویلات اهل سنت)
فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ
از ولی امر وی از قبیل قیم و وکیل و مترجم. (ابوسعود)
وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِن رِّجَالِكُمْ
از آنجا که گواه گرفتن بعد بحث مداینه و بیع ذکر شده است معلوم میشود که شاهد گرفتن در سلف، شرط نیست. (تاویلات اهل سنت)
بخواهید تا این دو بر معامله ی شما شاهد باشند. (ابوسعود)
این آیه نشان میدهد که حکم به یک شاهد و یمین، بر خلاف قرآن است و جایز نیست و بر خلاف سنت است استشهدوا شاهد گرفتن نیست بلکه احضار برای شهادت است، چراکه از شاهد گرفتن عجز صورت نمیگیرد بلکه در احضار آن عجز حاصل میشود، اگر با قسم از احضار بی نیازی حاصل میشد، به دو زن هتک ستر اجازه داده نمیشد. (تاویلات اهل سنت)
دیگر اینکه آیه حق قضاوت در معاملات واقع شده را ذکر کرده است و همچنین احکام را بر طریق خودش ذکر کرده است و لزوم فیصله به قضا بین صاحبان معامله را ذکر کرده است پس اگر کسی فیصله ی قضا را به شاهد و قسم، بگرداند، چنین شخصی بر خلاف آنچه صاحب شریعت و حجتها، رفته است این در حالی است که الله متعال میفرماید: وَلَا يُشْرِكُ فِي حُكْمِهِ أَحَدًا (تاویلات اهل سنت)
وجه مخالفت حکم به شاهد و یمین این است که رسول الله ص شاهد را دلیل مدعی و یمین را دلیل مدعی علیه قرار داده است وقتی یک شاهد بیاورد، مدعی علیه از مدعی علیه بودن خارج نشده است، پس این نوع حکم، بر خلاف سنت رسول الله ص است. (تاویلات اهل سنت)
طبیعت انسان بر فراموش کردن و غفلت است برای همین دو شاهد را لازم گرداند تا که اگر یکی فراموش کرد دیگری یادآوری کند. (تاویلات اهل سنت)
در مورد دو مرد از مردان شما، علمای ما احناف گفته اند که منظور مردان آزاد و مسلمان هستند نه بردگان و کفار چراکه اول آیه مومنان را مورد خطاب قرار داده است. (تاویلات اهل سنت)
اگر معامله بین کفار بود و یا کسیکه حق بر گردن وی است، کافر بود، شهادت کافر نیز جایز است. (ابوسعود)
فَإِن لَّمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ
شهادت زنان در تمامی امور جواز دارد چه مالی و چه غیر مالی به جز در اثبات حدود. (تاویلات اهل سنت)
این شهادت دو زن و یک مرد برای اموری غیر از حدود و قصاص است. (ابوسعود)
مِمَّن تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ
این نشان میدهد که بین مسلمانان افرادی هستند که مردم به شهادت آنان راضی هستند و همچنین بعضی دیگر را مردم رضایت ندارد و همچنین بین مسلمانان، عدل و غیر عدل وجود دارند. (تاویلات اهل سنت)
از کسانیکه عدالتشان را میدانید. (نسفی)
دلیل است بر اینکه غیر مرضی (از وی راضی نیستند) نیز شاهد است. (نسفی)
أَن تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَىٰ
این کلام دال بر این است که اگر شاهدی فراموش کرد دیگری به وی یادآوری کرد در اینصورت اگر یادش آمد، میتواند شهادت بدهد ولی اگر یادش نیامد، حق شهادت دادن ندارد. (تاویلات اهل سنت)
وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا
اگر برای شاهد شدن خواسته شدند، امتناع نکنند. (تاویلات اهل سنت)
وقتی برای ادای شهادت خواسته شدند، امتناع نکنند. (تاویلات اهل سنت)
وَلَا تَسْأَمُوا أَن تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَىٰ أَجَلِهِ
از نوشتن دین و حق و کتابت بخاطر زیادی از پا نایستید و تنبلی نکنید چه این دین کوچک وباشد ویا که بزرگ باشد. (ابوسعود)
نشان میدهد که در پارچه نیز میتوان عقد سلم انجام داد چراکه در اشیاء کیلی و وزنی کلمه ی کبیر و صغیر (بزرگ و کوچک) بکار نمیرود بلکه در اشیاء ذرعی (اشیاء ایکه به ذراع سنجیده میشوند) بکار میرود. (نسفی)
ذَٰلِكُمْ أَقْسَطُ عِندَ اللَّهِ
در نزد الله بر عدالت تر است. (تاویلات اهل سنت)
وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ
کمک کننده تر است بر اقامه ی شهادت و ثابت کننده تر است. (ابوسعود)
وَأَدْنَىٰ أَلَّا تَرْتَابُوا
به دفع گمان و شک نزدیکتر است همان شک و گمانی که باعث نفرت از هم میشود و باعث منازعه شده و باعث فسخ میشود. (تاویلات اهل سنت)
إِلَّا أَن تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً
از کتابت و رهن و غیر آن، تجارت حاضره را مستثنی داشت. (تاویلات اهل سنت)
تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا
دست به دست معامله میکنید. (تاویلات اهل سنت)
وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ
امر به شاهد گرفتن در معاملات نقدی از برای بیان آداب معامله است و همه ی این امور برای دفع وقوع تنازع است. (تاویلات اهل سنت)
وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ
با اینکه میتوانید کسی دیگر را پیدا کنید با گفتن این را برای من بنویس و به فلان چیز شاهد باش، کاتب وشاهد را مشغول خود نکنید. (تاویلات اهل سنت)
وجه دیگر: کاتب با اضافه و یا کم کردن در نوشتن به صاحب حق ضرر نزند. (تاویلات اهل سنت)
همچنین شاهد با اضافه و کم کردن از حق به صاحب حق ضرر وارد نکند. (تاویلات اهل سنت)
وَإِن تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ
اگر ضرر زدید، پس خروج امر داشته اید. (تاویلات اهل سنت)
وَاتَّقُوا اللَّهَ
با پرهیز از نقصان و زیادت در حق و از ضرر زدن، از الله بترسید. (تاویلات اهل سنت)
وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ
به شما حکم و ادب و آنچه حلال است و آنچه حرام است را تعلیم میدهد. (تاویلات اهل سنت)
تعلیم میدهد شما را احکامی را که مصالح شما را تامین میکند. (ابوسعود)
شریعت دین خودش را برای شما تعلیم میدهد. (نسفی)
وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
برای وعید آمده است. (تاویلات اهل سنت)
چیزی از افعال شما بر وی مخفی نمیماند و بر آن اساس شما را جزا میدهد. (ابوسعود)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود