0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
آلِ عِمْرَان
الم ﴿1﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

الم: معنی و هدف از این کلمات را فقط الله میداند.

مستندات
الف، لام، ميم.
اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ﴿2﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

الله آن چیزی است که الهی نیست جز وی تعالی که تنها وی تعالی مستحق عبادت است و الهی غیر وی تعالی وجود ندارد، و الله متعال، زنده ای است که فنا بر وی راه ندارد و برپادارنده ی همه چیز است و کسی است که از وی چیزی مخفی نمیماند و تمام امور به دست وی است.

مستندات
اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ
مفسران گفته اند این آیه در مورد نمایندگانی که از نجران آمده بودند نازل شده است و این وفد شصت نفر بودند که بر رسول الله ص وارد شدند و در مسجد رسول الله ص نماز خود را خواندند و رسول الله ص به صحابه گفتند بگذارید نمازشان را بخوانند. رسول الله ص به آنها فرمودند که اسلام بیاورید. گفتند: ما قبل تو اسلام آورده ایم. رسول الله ص فرمودند: دروغ میگویید چراکه برای الله فرزند قائل شدید و صلیب را عبادت کردید و خوک خوردید. گفت (یکی از آنها): اگر عیسی فرزند الله نباشد پس پدر وی چه کسی است؟ و همه در مورد حضرت عیسی به مجادله پرداختند. رسول الله ص: مگر نمیدانید که فرزندی نیست مگر اینکه به پدرش شباهت دارد؟ گفتند: بلی. رسول الله ص: آیا نمیدانید که پرودگار ما چگونه عیسی را در رحم مادرش، شکل داد در حالیکه پرودگار ما نه میخورد و نه مینوشد؟ گفتند: آری. رسول الله ص: مگر نمیدانید که الله همه چیز را حفظ میکند و روزی میدهد؟ گفتند: بلی. رسول الله ص: حال آیا عیسی چیزی از این امور که گفتم را میتواند و مالکیت بر این امور دارد؟ گفتند: خیر. رسول الله ص: آیا نمیدانید که بر الله چیزی در زمین و آسمان مخفی نمیماند؟ گفتند: همینطور است. رسول الله ص: آیا عیسی چیزی را غیر آنچه به وی علمش داده شده است را میداند؟ گفتند: خیر. رسول الله ص: پس چگونه عیسی اله میشود؟ همه ساکت شدند. و الله متعال اول سوره ی آل عمران را نازل کرد که حدود هشتاد و خورده ای آیه است. آن مسیحیان گفتند: ای محمد مگر تو گمان نمیکنی که عیسی کلمه الله و روحی از وی است؟ رسول الله ص: بلی همینطور است. بعد این عده بغیر از انکار و جحود کار دیگری انجام ندادند و الله متعال در رد این افراد نازل کرد: الم اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ، یعنی اگر منازعه ی شما در مورد شناخت الله باشد پس الله الهی است که غیر وی الهی نیست پس شما چگونه برای وی تعالی، اثبات فرزند میکنید؟ (خازن)
الهی در وجود نیست مگر الله متعال. (نسفی)
تنها الله متعال مستحق بندگی است. (ابوسعود)
الْحَيُّ
حی که صفت الله است بدین معنا است که وی تعالی باقی و دائم است که مرگ بر وی صحیح نباشد. (خازن)
زنده ای که ابتدا ندارد. (بحر العلوم)
از ابن عباس: زنده قبل هر زنده ای و زنده بعد هر زنده ای. (بحر العلوم)
زنده به ذات خود است و دیگر زندگان به زنده به غیر هستند. (تاویلات اهل سنت)
الْقَيُّومُ
قیوم یعنی با ذات خود برپا است و تدبیر خلائق را دارد و مصالح آنان را در آنچه که بدان نیاز دارند در زندگی و معادشان لازم دارند را تدبیر میکند. (خازن)
قائم بر هر نفس بر طبق آنچه آن نفس کسب میکند. (بحر العلوم)
گفته میشود: الحی القیوم، اسم اعظم است. (بحر العلوم)
گفته میشود: وقتی حضرت عیسی میخواست که مرده ای را زنده کند: همین دو اسم را میآورد. آصف پسر برخیا وقتی عرش بلقیس را خواست بیاورد به این دو اسم دعا کرده است.(بحر العلوم)
گفته شده است: این دعای اهل دریا وقتی از ترس غرق شدن داشتند این دو اسم را آورده و دعا میکرده اند. (بحر العلوم)
قیوم یعنی حافظ. (تاویلات اهل سنت)
در رد ادعای مسیحیان آمده است به این صورت که الله زنده و قیوم است ولی طبق ادعای مسیحیان حضرت عیسی کشته شده است پس چطور میشود که ی فرزند الله باشد و خود الله باشد. (نیسابوری)
نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنْزَلَ التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ ﴿3﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

الله حی و قیوم است که بر تو کتاب که قرآن باشد و مستحق کتاب نامیده شدن است را، نازل کرده است و همین قرآن مشتمل بر حق است و همراه حق است و این کتاب، تصدیق کننده ی کتب قبل خودش نیز هست و الله است که تورات و انجیل را نازل کرده است.

مستندات
نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ
یعنی قرآن را. (قرطبی)
بِالْحَقِّ
به راستی نازل کرده است. (قرطبی)
به همراه حجت غالب نازل کرده است. (قرطبی)
حق را آورده است. (قرطبی)
قرآن، بخش بخش نازل شده است وبرای همین در نزول قرآن از باب تنزیل استفاده میشود که به معنی یکی بعد دیگری معنی میدهد و تورات و انجیل به یکباره نازل شده اند برای همین در مورد این دو از باب انزال استفاده شده است. (قرطبی)
متلبس به حق است و متلبس به دینی که نزد الله حق است، نازل شده است. (مظهری)
مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ
یعنی از کتب نازل شده قبل خودش. (قرطبی)
یعنی تصدیق کننده ی کتب قبل خودش است در مورد توحید و پیشگویی ها و اخبار و بعضی از احکام شرعی. (خازن)
وقتی تصدیق کننده ی تمام کتب قبل خودش است پس حقش این است که تمامی کسانیکه به کتب قبل وی ایمان دارند به این کتاب نیز ایمان داشته باشند. (مظهری)
وَأَنزَلَ التَّوْرَاةَ وَالْإِنجِيلَ
تورات به معنی روشنی و نور است. (قرطبی)
انجیل افعیل از نجل است که به معنی اصل میباشد. (قرطبی)
انجیل کتاب حضرت عیسی است و گاهی آمده است که قرآن را انجیل نامیده شده است آنجا که در قصه ی مناجات حضرت موسی امده است: پروردگارا اقوامی را میبینم که انجیلهای آنان در سینه هایشان است، آن ملت را امت من قرار ده. الله متعال میفرماید: آنان امت محمد هستند. (قرطبی)
تورات و انجیل اسامی غیر عربی هستند و اولی عبرانی و دومی سریانی هستند و به اشتقاق آوردن آن دو از ریشه ی عربی، بیهوده است. (ابوسعود)
مِنْ قَبْلُ هُدًى لِلنَّاسِ وَأَنْزَلَ الْفُرْقَانَ ۗ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ ۗ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ ﴿4﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

و فرقان را نیز نازل کرده است و این کتب هدایت کننده ی مردم هستند که فصل کننده ی بین حق و باطل است و آن کتابی که چنین صفتی تا بحال در خود حفظ کرده است، قرآن است و بقیه تحریف شده اند والا آنان نیز اگر کتاب منزل باشند، چنین صفتی دارند. قطعا کسانیکه آیات الله را کفر میورزند، برای آنان عذابی بس سخت است.

مستندات
مِن قَبْلُ
قبل نزول قرآن. (قرطبی)
قبل قرآن نازل کرده شده اند تا مردم برای ایمان به قرآن اماده باشند. (مظهری)
هُدًى لِّلنَّاسِ
هدایت است برای مردم متقی. (قرطبی)
یعنی این سه کتاب؛ قرآن و تورات و انجیل؛ برای مردم هدایت هستند. (خازن)
هدایت است برای تمامی انسانها و منسوخ شدن بعضی از احکام کتب گذشته همانند نسخ بعضی از ایات قرآن است پس این آیه نشان میدهد که شریعت قبل از اسلام برای ما نیز حجت است چراکه شریعت رسول ما نیز هست. (مظهری)
وَأَنزَلَ الْفُرْقَانَ
یعنی قرآن. (قرطبی)
یعنی کتب آسمانی را نیز نازل کرده است یعنی بعد ذکر سه کتاب با آوردن فرقان نشان میدهد که کتب دیگری غیر از این سه نیز نازل شده اند. (مظهری)
یعنی جداکننده ی بین حق و باطل. (خازن)
ذکر قران را بعد تورات و انجیل دوباره آورد تا بیان کند که قرآن فصل کننده ی اختلاف یهود و مسیحیان در شان حضرت عیسی است. (خازن)
گفته شده: منظور از قرقان هر سه کتاب است که همه ی انها هدایت کننده ی مردم هستند و بین حلال و حرام را و حق و باطل را جداکننده هستند. (خازن)
کلمه ی انزل نشان میدهد که قرآن انزال داشته است یعنی به آسمان دنیا یکباره نازل شده است و بعد آن در طول بیست و سه سال بر رسول الله ص بخش بخش نازل شده است. (مظهری)
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ
کسانیکه به کتب نازل شده کفر میورزند... (خازن)
گفته شده است: منظور نمایندگان نجران هستند که به محمد و قرآن کفر ورزیده اند. (خازن)
خصوص سبب نزول یک آیه باعث نمیشود که آیه عمومیت نداشته باشد پس هرکس را که چیزی از آیات الهی را انکار کند، مشمول همین آیه است. (خازن)
این آیه اعلام میدارد که مستحق چنین عذابی شدن، لازم نیست کفر کامل به همه چیز دین باشد بلکه به بعضی کفر ورزیدن، در مستحق عذاب شدن کفایت میکند. (ابوسعود)
منظور آیه، از کفار اهل کتاب هستند که بقیه ی کفار به طریق اولی داخل هستند. (ابوسعود)
کسیکه قرآن را انکار کند، بالتبع سائر کتب را نیز تکذیب کرده است چراکه قرآن تصدیق کننده ی کتب قبل خودش است. (ابوسعود)
لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ
عذابی که اندازه ی آن در مقیاس نمیگنجد. (ابوسعود)
وَاللَّهُ عَزِيزٌ
غالب است و مغلوب نمیشود. (خازن)
ذُو انتِقَامٍ
صاحب انتقام است از کسانیکه به وی کفر ورزند. (خازن)
انتقام یعنی مبالغه در عذاب دادن. (خازن)
إِنَّ اللَّهَ لَا يَخْفَىٰ عَلَيْهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ ﴿5﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

قطعا الله تعالی، بر ایشان هیچ چیزی در زمین و آسمان، مخفی نمیماند.

مستندات
برای بیان فراخ بودن علم و احاطه ی الله متعال است بر همه چیز در عالم احاطه دارد من جمله آنچه که از افراد صادر میشود از کفر و فسق چه عیان باشد و چه نهان همه را آگاه است. (ابوسعود)
از کل عالم به زمین و آسمان، عبارت آورد برای اینکه بشر علمش از این دو فراتر نمیرود و دیگر اینکه هدف بیان این است که الله بر اعمال بندگانش احاطه دارد. (مظهری)
هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الْأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاءُ ۚ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ﴿6﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

قطعا الله متعال شما انسانها را در رحم مادرانتان به هرشکل و رنگی که خواست و به هر نوعی که خواست و چه کامل باشید یا ناقص همه را الله متعال شکل میدهد و غیر از الله متعال الهی نیست و الله متعال است که در برابر دشمن همیشه غالب است و در کارهایش با مدبر و حکیم است.

مستندات
هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الْأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاءُ
از آنجا که عالم بودن الله تعالی دلیل عقلی میطلبید الله متعال بیان میدارد که در تاریکی های رحم است که با این بنیه ی عجیب و ترکیب غریب از اعضای مختلفه در شکل و رنگ و طبیعت و صفت، بعض آن استخوان باشد، بعض دیگر رگ است و بعضی دیگر گوشت، و بعد این موارد را در یکجا جمع کرده است، دلیل بر عالم بودن الله متعال است. (نیسابوری)
شما را به اشکال و رنگهای مختلف و اجناس مرد و زن، به تصویر میکشد بر طبق آنچه خودش خواسته است. (مظهری)
عیسی از جمله کسانی بود که در رحم مادرش صورت پیدا کرده است و مسیحیان این را منکر نبودند در نتیجه کسی که چنین چگونه میشود که اله باشد؟ (الدر المنثور)
لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ
از آنجا که کسی علم اینچنینی ندارد وکسی نمیتواند مثل الله متعال انجام دهد در نتیجه غیر از الله، الهی نیست. (بیضاوی)
الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
در انتقام گرفتن غالب است و در امور خود حکیم است. (الدر المنثور)
هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ ۖ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ ۗ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ ۗ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ ﴿7﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

اوست که بر تو کتاب قرآن را نازل کرده است که از این قرآن مقداری محکم هستند که معنای آن برای بشر قابل درک است و این آیات، اصل کتاب هستند که بقیه ی آیات باید بر آن عرضه شوند و آن آیات آن را تایید کنند و دیگر آیات هستند که متشابه هستند، و کسانیکه قلب بیمار دارند و دنبال حقیقت نیستند و دنبال فریب مردم هستند، پس آیات متشابه را دنبال میکنند و برای توجیه گمراهی خود آن را تاویل میکنند در حالیکه تاویل حقیقی آن را غیر از الله کسی نمیداند. و راسخان در علم بخاطر یقینی که پیدا کرده اند، میگویند که همه ی آیات از نزد الله هستند و به آن باور داریم، و این را جز افراد دارای عقل، نمیدانند. نکته: در هر علمی کسی واقعا در آن علم به تبحر رسیده باشد و با دید یقینی خود به قرآن نظر بیاندازد، قطعا ایمان خواهد آورد و این در طول تاریخ کم نبوده است. نکته: حتی کسانیکه برای کشف حقیقت هستی رفته و دانش کسب کرده اند، در آخر به ایمان رسیده اند.

مستندات
هُوَ الَّذِي أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ
بعد بیان اختصاص ربوبیت به الله متعال و بیان اینکه همه در غلبه ی الله متعال هستند، در این ایه کشف شبهه ی مسیحیان نمایندگان نجران را کرده بیان میکند که آیات قرآن دو نوع هستند... (ابوسعود)
منظور از کتاب ، قرآن است. (نسفی)
مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ
الله است که کتابی بر تو فروفرستاده است که منقسم به محکم و متشابه است. (ابوسعود)
آیاتی که ناسخ هستند و هیچگاه منسوخ نمیشوند. (بحر العلوم)
هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ
که این آیات اصل در قرآن هستند و عمده هستند که بقیه ی آیات بر آنها عرض کرده میشوند. (ابوسعود)
منظور از کتاب، تمام کتاب است. (ابوسعود)
با وجود اینکه آیات محکم بسیار هستند، ام را مفرد آورد برای رساندن این مطلب که هر یک از این آیات، اصل هستند. (ابوسعود)
عبارات آن به گونه ای است که بر هرکس که عالم به لغت عربی باشد، منظور از آن بر وی مخفی نمیماند ممکن است که طوری باشد که نیازی به تامل نداشته باشد از قبیل: قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ وقوله تعالى وَقَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وقوله تعالى لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ، و یا بعد طلب و تامل معلوم میشود بدون اینکه به بیان شارع نیاز پیدا کند از قبیل: السَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ، که بعد تامل معلوم میشود که جیب بر نیز از مشمول این آیه است. (مظهری)
وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ
محتمل معانی متشابهی هستند که بعضی از معانی آن از بعض دیگر قابل تمیز نیستند که کدام منظور است و امر آن مگر با نظر دقیق و تامل انیق مشخص نمیشود. (ابوسعود)
از آنجا که شان امور متشابه این است که عقل نمیتواند آنها را از هم تشخیص دهد، به هر چیزی که عقل نمیتواند کشف کند، متشابه گفته میشود. (ابوسعود)
منظور از متشابهات آن مسائلی است که فقط الله معنای حقیقی آن را میداند از قبیل مدت بقای دنیا و وقت قیام قیامت و خواص اعداد است ویا اموری که دلایل قطعی اذعان دارند که ظاهر آن آیه مراد نیست و مقصود آیه نیز بیان نشده است. (ابوسعود)
آیاتی هستند که بر شنونده ی عالم به لغت معنی آن معلوم نمیشود مگر با ورود بیان از طرف شارع حال اگر این بیان بر آن وارد شد مثل صلاة و زکاة و ربا، آن را مجمل گویند اگر وارد نشد و بیانی نیامد، مثل حروف مطقعه در قرآن از قبیل الم حم طسم و يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ والرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى، آن متشابه هستند. (مظهری)
از ابن عباس: محکمات این آیات هستند؛ قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ، تا سه آیه بعد آن و دیگری وَقَضَى رَبُّكَ أَلا تَعْبُدُوا إلا إياه، تا سه آیه بعد آن، (تفسیر ابن ابی حاتم)
از ابن عباس و ابن مسعود و قتاده و سدی : آیات ناسخ، محکم هستند و آیات منسوخ، متشابه هستند. (خازن)
گفته شده است: آنچه در آن حلال و حرام آمده است، محکم بوده و بقیه متشابهات هستند که یکدیگر را تصدیق میکنند و به همدیگر شبیه هستند. (خازن)
گفته اند: محکم آن است که فقط به یک وجه تاویل پذیر است و متشابه آن است که احتمال تاویلهای بیشتر را دارد. (خازن)
عده ای از یهود پیش رسول الله ص آمدند و از ایشان پرسیدند: به ما خبر رسیده است که بر تو الم نازل شده است؟ رسول الله ص: بلی همینطور است. گفتند اگر این گفته حق باشد مدت امت تو هفتاد و یک سال خواهد بود. آیا غیر این نیز نازل شده است؟ رسول الله ص: بلی، المص، گفتند: این بیشتر از آن است و میشود، صد شصت و یک، آیا غیر این نیز نازل شده است؟ رسول الله ص: بلی؛ الر. گفتند: این بیشتر از آن است و دویست و سی ویک سال میشود. آیا غیر این نیز هست؟ رسول الله ص: بلی؛ المرا. این از آن نیز بیشتر است و دویست و هفتاد و یک میشود. امر این امت بر ما مختلط شد و نمیدانیم که آیا بیشترین را بگیریم و یا کمترین را و ما به این ایمان نداریم. این آیه در شان این افراد نازل شده است. (خازن)
گفته شده است: محکم آیاتی هستند که الفاظ آن تکرار نشده اند و متشابه، آیاتی هستند، الفاظ آنها تکرار شده اند. (خازن)
آمده است: محکم، امر و نهی و وعده و وعید هستند و متشابه قصه ها و امثال هستند. (خازن)
محکم آن است که با عقل میتوان آن را درک کرد و متشابه آن است که بدون سمع، نتوان درک کرد.(تاویلات اهل سنت)
فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ
کسانیکه میل از حق دارند به سوی اهوای باطل. (ابوسعود)
زیغ یعنی میل از راه درست به یک سمت. (ابوسعود)
اینکه قلبهای آنها زیغ دارد بیان این مطلب است که اینان راه درست کجی دارند و بر شر و فساد، پافشاری دارند. (ابوسعود)
کسانیکه در قلبشان، انحراف از حق است. (خازن)
زیغ یعنی شک. (خازن)
فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ
از محکمات روی گردانی میکنند و خود را به ظاهر آیات متشابه، میچسبانند و یا به تاویل فاسد میپردازند نه برای یافتن حق بعد اینکه دانستند که از نزد الله متعال است. (ابوسعود)
ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ
هدف آنان این است که با تشکیک و تلبیس و خلط و مطرح کردن آیات متشابه مقابل آیات محکم مردم را دینشان دچار فتنه کنند. (ابوسعود)
در طلب شرک و کفر اینکار را میکنند. (خازن)
طلب شبهات میکنند تا تابعین خود را فریب دهند. (خازن)
برای میان به هم زنی آن را طلب میکنند. (خازن)
وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ
و هدف دیگرشان این است که بر حسب هوای خود تاویل کنند درحالیکه اینان اهل تاویل نیستند. (ابوسعود)
اصل تاویل: مرجع و مصیر، است. (خازن) یعنی جای برگشت.
گفته شده است که این افراد کفار هستند که از رسول الله ص خواستند که چه زمانی زنده خواهند شد و چگونه خواهد بود. (خازن)
یعنی طلب تفسیر متشابه و دانستن معنی آن است. (خازن)
کسیکه متشابه را بر مخالف محکم تاویل میکنند، در قلب آنها انحراف است. در نتیجه منظور از متشابه، آن است که باید به محکم رجوع داده شود. (احکام القرآن جصاص)
وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ
این در حالی است که تاویل آن مخصوص الله متعال است. (ابوسعود)
انقضای این امت را کسی غیر از الله نمیداند، چراکه انقضای آن به قیام قیامت است. (خازن)
در ما یعلم تاویله الا الله، وقف کردن واجب است و این قول اکثر مفسرین است و همچنین قول ابن مسعود و در روایتی از ابن عباس و قول ابی بن کعب و عائشه و اکثر تابعین، است. (خازن)
از ابن عباس: تفسیر قرآن به چهار وجه است: الف: تفسیری که کسی را جهل به آن، جایز نیست. ب: تفسیری که عرب زبانان آن را میدانند. ج: تفسیری که علما آن را میدانند. د: تفسیری که غیر از الله متعال آن را نمیداند. (خازن)
وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ
میگویند که این متشابهات از نزد الله متعال هستند و عدم ذکر ایمان آنان به محکمات برای است که ایمان آنان به آیات محکم آشکار است. (ابوسعود)
ویا منظور ایمان به کل کتاب است. (ابوسعود)
کسانیکه در علم خود به اتقان رسیده اند و در آن شک ندارند. (خازن)
ابن عباس: راسخ بودن علم آنان بخاطر ایمان آنان است. (خازن)
عمر بن عبدالعزیز: علم راسخین به این رسید که گفتند: دانستیم که همه از نزد الله متعال هستند. (خازن)
از ابن عباس: من از جمله ی کسانی هستم که تاویل آن را میدانند. (خازن)
از مجاهد نیز چنین روایت شده است. (خازن)
وجه این روایت این است که در الا الله، وقف نمیکنند و راسخون را جز دانندگان تاویل قرآن میدانند. (خازن)
در منظور از راسخان در علم چه کسانی هستند دو قول است: الف: مومنان اهل کتاب هستند مثل عبدالله ابن سلام و اصحاب وی و دلیلش این آیه است؛ لكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ. ب: علمای عامل به علمشان هستند. (خازن)
از انس بن مالک در این مورد سوال شد و ایشان جواب دادند: عالم عامل به علمشان و تبعیت کننده از علمشان هستند. (خازن)
گفته اند: راسخ کسی است که چهار صفت در وی باشد: الف: بین خود و الله متعال، تقوی داشته باشد و ب: تواضع بین مردم و ج: زهد در برابر دنیا و د: مجاهده ی با نفس داشته باشد. (خازن)
كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا
هر یک از این آیات، از نزد پروردگارمان است. (ابوسعود)
ویا هر یک از متشابه و محکم. (ابوسعود)
به حقیت آنچه که الله متعال مراد داشته است ایمان داریم. (ابوسعود)
وظیفه ی ما در مقابل آیات متشابه ایمان آوردن به آن است و معرفت آن را به الله متعال بسپاریم و در مقابل محکم این است که بدان ایمان آورده و به آن عمل کنیم. (خازن)
وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ
حق پند را نمیگیرند مگر کسانیکه عقلشان از میل به کجی ها، خالص باشد. (ابوسعود)
از آنچه در قرآن است کسی پند نمیگیرد مگر صاحبان عقل. (خازن)
رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً ۚ إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ ﴿8﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

راسخان گویند و یا آنچه شایسته ی مومن است اینکه بگوید: پروردگارا، قلبهای ما را از راه حق نگردان، بعد اینکه به نور ایمان و اسلام، هدایت کردی، و از نزد خود به ما رحمت ده تا بر راه درست باشیم. قطعا تو بسیار بخشنده هستی به هر درخواستی که از تو شود.

مستندات
رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا
ادامه ی قول راسخان است. (ابوسعود)
ویا اینکه الله متعال توصیه میکند که این را بگویید. (نسفی)
قلوب ما را از طریق حق به سوی طلب تاویل متشابه نگردان آن تاویلی که تو بدان رضایت نداری. (ابوسعود)
قلبهای ما را از هدایت برنگردان. (بحر العلوم)
گفته شده است: ما را به بلایایی دچار نکن که باعث شوند ما از راه راست برگردیم. (ابوسعود)
قلبهای ما را از حق نگردان آنچنانکه قلب طالبان زیغ را دچار کرده ای. (مظهری)
آموزش این مساله است که وقتی به آیه ی متشابه برخوردید، دعایتان این باشد. (مظهری)
بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا
بعد اینکه ما را به راه حق آوردی. (ابوسعود)
وقتی تاویل صحیح را به ما عطا کردی. (ابوسعود)
بعد اینکه به ایمان به هردو قسم از قرآن، توفیق دادی. (ابوسعود)
بعد اینکه ما را با اسلام محترم داشتی و احترام کردی. (بحر العلوم)
بعد اینکه به عمل به محکم و تسلیم به متشابه، هدایت کردی. (نسفی)
وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً
از پیش خود به ما رحمتی واسع عطا کن که با آن به تو نزدیک شده و در نزد تو به فوز برسیم. (ابوسعود)
بر ما بهشت عطا فرما. (تاویلات اهل سنت)
ابوبکر اصم: رحمت یعنی فراخی در دنیا و پاداش در آخرت است. (تاویلات اهل سنت)
ما را بر هدایت ثابت بدار. (بحر العلوم)
بر ما آنچه را عطا کن که باعث شود که مستحق رحمتت شویم. (تاویلات اهل سنت)
آمرزش گناهان را عطا بفرما. (بیضاوی)
إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ
علت درخواست ما این است که تو قطعا بخشنده ای. (ابوسعود)
این دلالت دارد بر اینکه هدایت و ضلالت از الله است و هدایت، فضلی است که الله در حق ما روا میدارد. (ابوسعود)
بسیار عطا کننده هستی. (نسفی)
عطا کننده و تثبیت کننده ی مومنان هستی. (بحر العلوم)
دلیل بر این استکه هدایت و گمراهی دست الله متعال است و اگر هدایت کند، این از فضل الهی است و چیزی بر وی تعالی واجب نیست.(بیضاوی)
رسول الله ص: قلب بنی ادم بین دو انگشت از انگشتان الله متعال است و منظور از دو انگشت دو خواننده و باعث شونده ی خیر وشر هستند، پس اچنانکه وقتی چیزی بین دو انگشت انسان باشد، آنچیزی به هر طرف که انسان آن را به واسطه ی انگشتانش میچرخاند، این نیز میچرخد. (کبیر رازی)
رَبَّنَا إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ ﴿9﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

پروردگار، قطعا تو جمع میکنی مردم را برای روزی که در آمدن شکی. قطعا الله متعال در وعده ای که داده است، خلف وعده نمیکند.

مستندات
رَبَّنَا إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ
یعنی این دعای ما که در آیه ی قبل گذشت، برای آنچه که به دنیا تعلق دارد نیست بلکه هدف ما چیزی است که به آخرت مربوط است. (نیسابوری)
یاقرار به ایمان به زنده شدن پس از مرگ است. (تاویلات اهل سنت)
برای حساب روزی که و یا جزای روزیکه. (ابوسعود)
تو جمع میکنی مردم را برای روزی که شکی در آن نیست و آن روز همان قیامت است که بر اساس اعمالشان به آنها آنچنانکه وعده داده است، جزا خواهد داد. (جلالین)
لَّا رَيْبَ فِيهِ
در وقوع آن و هرآنچه که در آن رخ میدهد از حشر و نشر و حساب، شکی نیست. (ابوسعود)
هدف راسخان از این سخن بیان نیاز کامل انان به رحمت الهی است و اینکه هدف والای انها همین است و تاکید بر این مطلب است که آنان در این موارد یقین دارند و مطمئن هستند. (ابوسعود)
إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ
این مورد خاص، قیامت و زنده شدن پس از مرگ است. (تاویلات اهل سنت)
خلف وعده نمیکند در همه چیز، که بر خلقش وارد میشود از خیر و شر و شادی و غم و تاسف. (تاویلات اهل سنت)
خلف در وعده ی پستی و رذالتی است که با الوهیت الله متعال منافی است ولی خلف وعید (تهدید به مجازات)، نزد ما جزو ممکنات است در نتیجه جواز دارد که با اینکه توبه نکرده باشد، الله متعال وی را مورد آمرزش قرار دهد. (مظهری)
میگویند: همه چیز بر آنها نوشته شده است و بر خلاف آنچه بر آنها نوشته شده است، نخواهد شد و این بدین خاطر است که بر آنچه از مصیبت بر انها وارد میشود ناراحت و و بی تابی نکنند و بر انچه از شادی به آنها میرسد، خوشحالی نکنند.(تاویلات اهل سنت)
گفته شده است که این عبارت از الله متعال است در تایید سخن راسخان. (نیسابوری)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود