0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً ۖ قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۖ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴿30﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

الله تعالی به فرشتگان خبر میدهد که خلیفه ای در زمین خواهد گماشت و این خلیفه میتواند بمعنی این باشد که قبل انسان، مخلوقاتی دیگر بوده اند که بشر جانشین شده است و یا اینکه منظور از خلیفه این است که بشر بعنوان خلیفه از طرف الله، بر روی زمین حکمرانی خواهد کرد. و فرشتگان که عقل محض هستند در آنها نیروی شهوت نیست و در انسان این دو نیرو وجود دارد، از روی اینکه از نظر عقلی خودشان را لایق خلافت میدانستند سوال کردند که چگونه میشود که این موجود گنهکار خلیفه باشد و برای خود دو دلیل یعنی تسبیح و تقدیس الله تعالی را برشمردند چون عقل محض بودند برترین عبادت را برشمردند و از افعال عبادی غافل ماندند و الله تعالی میفرماید خود بهتر میدانم و شما نمیدانید. و در این آیه از خلقت آدم نگفته است بلکه در مورد خلافت آدم سخن رانده است پس گفتن اینکه این بحث قبل خلقت و برای خلق آدم بوده، با آیه همخوانی ندارد هرچند رد آیات دیگر خصوصا در وقت بحث خلقت آدم و مجادله ی شیطان، ذکر شده است.

مستندات
یاد کن ای محمد زمانی را که پروردگارت به فرشتگان گفت.
در هر جای قرآن که کلمه و اذ قصه ای شروع شود، چنین گفته شود یعنی یاد کن ای محمد یعنی به یاد بیاور وقتی را که گفته میشود و بعضی گفته اند که اذ زائد است پس معنی بیاد بیاور گفته نشود. (خازن)
این داستان جهت یادآوری نعمتی دیگر برای انسان است زیرا احترام به اولین انسان و برتری دادن وی بر فرشتگان، نشان محترم بودن فرزندان وی است پس نعمتی عمومی است بر تمام انسانها. (بیضاوی)
ملائک یعنی فرشتگان در لغت به معنی رسالت یعنی پیامرسانی است و برای این به فرشتگان پیام رسان اطلاق شده است زیرا آنان واسطه بین الله و مردم هستند. (بیضاوی)
فرشتگان از نور خلق شده اند.( جامع معمر بن راشد)
الله تعالی به فرشتگان اعلام میدارد که در زمین خلیفه ای برای خودش خواهد گردانید و منظور حضرت آدم است. (بیضاوی)
منظوز از خلیفه بمعنی جانشین میتواند:
1-جانشین الله تا احکام وی را اجرا کند است.
2-جانشین مخلوقاتی که قبل آدم در زمین ساکن بوده اند، میگرداند.
3-کسانی را خلق خواهد کرد که جانشین یکدیگر شوند. (بیضاوی)
گویند که الله تعالی جن را در زمین ساکن کرده است و انان به عبادت و صلاح مشغول شدند تا اینکه به حسادت گرایید و بر روی زمین به خونریزی پرداختند، و الله تعالی گروهی از فرشتگان را به امارت ابلیس فرستاد تا جن ها را به اماکن دور دست مثل جزیره ها، طرد کردند. (بغوی)
انی جاعل فی الارض:
1-من در زمین خلیفه ای تعیین خواهم نمود یعنی جاعل بمعنی کننده و فاعل گرفته شده است. (طبری)
2-جاعل بمعنی خالق یعنی خلیفه ای خلق خواهم کرد. (طبری)
3-قول درستتر همان میگردانم است یعنی خلیفه بر روی زمین، میگردانم. (طبری)
منظور از خبر دادن فرشتگان از این قصد خود، برای این بود تا فرشتگان سوالات خود را مطرح کنند و جواب بگیرند تا در وقت خلقت ، حکمت آن را بدانند.
و یا برای آموزش بندگانش بوده است تا در امر مهم قبل از انجام مشورتی با دیگران داشته باشند. (نسفی)
در مورد اینکه فرشتگان چگونه خبردار شدند که انسان، بر روی زمین به فساد و خونریزی مشغول خواهد شد، چند قول ذکر شده است:
1-از آنجا که قبل انسان، جن بر زمین حکومت میکردند و آنها در آخر امر به فساد و خونریزی مشغول شدند، فرشتگان قیاس کردند واظهار داشتند که این یکی نیز مثل قبلی به فساد مشغول خواهد شد و دیگر اینکه این فرشتگان که گفتند عده ای از فرشتگان بودند که قوم ابلیس را تشکیل میداده اند و آنان خود را از آدم برتر میدانستند پس از روی حدس و گمان گفته اند. (طبری)
2-روایت است که فرشتگان از الله پرسیدند که چگونه خلیفه ای خواهد بود و الله تعالی فرمود که در فرزندان وی کسانی خواهند بود که به فساد و خونریزی مشغول خواهند شد و فرشتگان از این جهت کسب علم کرده و پرسیدند آیا این نوع موجود را خلیفه خواهی گرداند.(طبری)
3- این سوال فرشتگان نه از روی اعتراض بوده است بلکه از روی تعجب و شرح امر وی بوده است، زیرا فرشتگان معصوم هستند. (مظهری)
مظهری در ادامه در بیان دلیل فرشتگان قول فوق خود را کنار گذاشته میگوید که فرشتگان ادعا داشته اند که چون معصوم هستند از بشر گناهکار، اولی به خلافت هستند.
تسبیح گفتن یعنی منزه دانستن و تبرئه کردن الله است از بدی و تقدیس یعنی پاک کردن از بدی و ضد آن تنجیس یعنی نجس کردن است و تقدیس الله تعالی کردن یعنی اینکه وی را تمجید و تعظیم کردن است و پاک کردن ذکر وی تعالی از آنچه که وی تعالی را نسزد. (صفوة التفاسیر)
وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هَٰؤُلَاءِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ ﴿31﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

الله تعالی به آدم علم آموخت و بر فرشتگان عرض کرد که آنچه آدم میداند را شما نیز بیان کنید، چون کسیکه خود را عالم تر از دیگری بداند اول باید آنچه طرف خصم میداند، را بیان کند و اگر نتواند پوچ بودن ادعای وی آشکار میگردد.

مستندات
ادامه ی بحث الله تعالی با فرشتگان است و الله تعالی به آدم همه ی اسمها را تعلیم میدهد و بعد، از فرشتگان میخواهد که اگر در ادعای برتری خود صادق هستید، نامها را بگویید.
وجه تسمیهی حضرت آدم به نام آدم این است که از قسمت رویین زمین خلق شده است و به آن ادیم الارض یعنی روی زمین گویند و بعضی گفته اند که چون رنگ وی گندمگون بود. (خازن)
برای این به طریق علم حضرت آدم را با فرشتگان مقابله داشت چون فرشتگان خود را عالمتر از وی پنداشته بودند چون قدیمی تر از آدم بودند. (خازن)
در این مباحثه دلیلی است بر اینکه انبیاء انسانها از فرشتگان برتر هستند و این همان عقیده ی اهل سنت است. (خازن)
منظور از نامها: اسماء:
1-از ابن عباس: به حضرت آدم نام تمامی اشیاء را تعلیم داد حتی نام ظرفهای کوچک و برزگ را نیز میدانست. (خازن)
2- گفته شده است که الله تعالی حیوانات و جمادات را خلق کرد و به آدم آموخت که اسم این فلان است و اسم آن فلان تا آخر تمام موجودات. (خازن)
3-گفته شده است که اسامی تمامی فرشتگان را آموخت. (خازن)
4-گفته شده است که اسامی تمامی فرزندان خود یعنی بنی آدم، را آموخت. (خازن)
5-گفته شده است که تمامی زبانها و لغات را آموخت. (خازن)
6- نامهای مخلوقات روی زمین منظور است. (غریب القرآن)
7- از حمید شامی :نامهای ستارگان بوده است. (ابن کثیر)
بعد آنچه بر آدم تعلیم داده شده بود را بر فرشتگان عرض کرد و فرمود که نامهای آنها را بگویند. (مجاهد)
قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا ۖ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ ﴿32﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

فرشتگان وقتی با این درخواست روبرو شدند یادشان آمد که اگر الله تعالی به آنان علم چیزی را ندهد، نخواهند دانست و چون عقل محض بودند به اشتباه خود پی بردند و اعتراف به عجز خود نمودند و الله تعالی را از اعتراض به وی تنزیه کردند و توبه کردند. پس در وقت اشتباه توبه کردن و به راه درست برگشتن طریقه ی فرشتگان است.

مستندات
فرشتگان که عجز خود را دریافتند، گفتند سبحان الله(تو از اعتراض مبرایی)، ما را علمی جز آنچه خود آموخته ای نیست و تو دانا و حکم کننده ای.(ثعلبی)
سبحان الله اسمی است که بواسطه ی آن الله تعظیم میشود و از بدی تبرئه کرده میشود . (ابن کثیر)
این نوع تبرئه ی خود از اعتراض نشان از این دارد که سوال فرشتگان بر توضیح خواستن بوده است و نه از روی اعتراض. (بیضاوی)
قَالَ يَا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ ۖ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ ﴿33﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

الله تعالی امر به آدم امر میکند که از نامهای آن اشیاء که فرشتگان از علم آن، تهی بودند، خبر دهد و آدم خبر داد و وقتی لیاقت آدم برای خلافت آشکار گشت و سبب انتخاب وی که همان علم است آشکار گشت خطاب به فرشتگان چنین تقریر کرد که مگر یادتان رفته است که من هر آنچه از غیب هست را میدانم، و دیگر اینکه یادآوری کرد که آنچه آنها آشکار میکنند ویا کتمان میکنند را نیز میداند.

مستندات
الله تعالی برای اینکه فضل آدم را به فرشتگان نشان دهد امر کرد تا آدم اسامی اشیاء عرض شده را بیان کند تا بدانند، عالم کسی است که من به وی علم دهم و خوشبخت کسی است که من وی را خوشبختی دهم در هر شکلی وی را ترکیب کنم. (نظم الدرر)
الله تعالی در این آیه به آدم فرمود: از اسامی آن اشیائی که فرشتگان عاجز آمدند، خبر ده و به خود نسبت نداد و نگفت که به من خبر ده در حالیکه در مورد فرشتگان فرمود به من خبر دهید، برای این منظور بود که نشان دهد که علم و فضل آن آدم آشکار است و به امتحان نیاز نیست و فقط کافی است که به وی بگوید خبر ده و وی خبر خواهد داد. (ابی سعود)
وقتی آدم از اسامی آن اشیاء خبر داد، الله تعالی خطاب به فرشتگان فرمود که مگر من نگفته بودم که آنچه از غیب در آسمانها و زمین هست را میدانم، منظور همان است که فرموده بود من از شما بهتر میدانم در مورد اینکه چه کسی اولی به خلافت است. (ابی سعود)
و دیگر اینکه من میدانم آنچه شما آشکار میکنید و یا در درون خود کتمان میکنید و آن شیئ مکتوم در دلهای آنان همان کبری است که در شیطان نهفته بود، و نسبت دادن آن به فرشتگان برای این است که در صف آنان بوده است و همانند آن است که گفته میشود قبیله ی فلان، فلانی را کشت در حالیکه فقط یک نفر از آنان، این عمل را انجام داده است. (ابی سعود)
وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَىٰ وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ ﴿34﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

الله تعالی به فرشتگان امر کرد که بر آدم سجده کنند زیرا نفس از فروتنی و خضوع در برابر مخلوق، ابا دارد و نمیپسندد پس الله تعالی وقتی فضل آدم را بر آنان آشکار کرد امر به سجده در برابر آدم که نه بر وجه عبادت بلکه به معنی اینکه آدم لیاقت قبله بودن را دارد، و همچنین اگر از مخلوقات، مخلوقی قابل سجده میبود، همین انسان باید میبود و این امر آشکار ساخت که ابلیس، اگر از الله اطاعت میکرده بخاطر تامین خواهشات وی بوده است و وقتی بر خلاف خواهش وی امر شد، خود را نشان داد و از کافران گشت و ما نیز باید مواظب باشیم و چنین نباشیم که تا وقتی دین و شریعت بر وفق مراد ما است بدان عمل و در وقت مخالفت با خواهشهای خود، مخالفت شرع ننماییم.

مستندات
و بحثی دیگر اینکه وقتی استحقاق خلافت برای آدم برای فرشتگان اثبات شد، الله تعالی نعمتی دیگر را گوش زد میکند و آن این است که فرشتگان را امر میکند که بر آدم سجده کنند حال توضیح مسائل مربوط به این امر و اینکه چه فرشتگانی هستند و سجده چیست..:
1-افراد مورد خطاب این امر ، بعضی از فرشتگان هستند یعنی فرشتگان ساکن در زمین است. (خازن)
2-تمامی فرشتگان مورد خطاب هستند. این قول اصح است. (خازن)
سبب اینکه ابلیس بین فرشتگان بوده است چند قول وارد شده است:
1 جن قبیله ای از جن بوده اند و ابلیس رئیس آنان بوده است و به سبب عبادت بسیار بین فرشتگان بوده است و بر زمین حکومت میکرده است. (طبری)
2- وقتی جن در زمین به فساد مشغول شدند، فرشتگان را برای مقابله با آنها فرستاده شدند و ابلیس را که کودک بود را با خود بردند و تعلیم دادند و این شده که بین فرشتگان بود. (طبری)
و در مورد امر به سجده نیز اقوالی مطرح شده است چرا که در اسلام سجده به غیر الله مساوی با عبادت دانسته شده است و اینکه در قرآن در مورد سجده به غیر از الله وارد شده است، مفسرین اقدام به حل آن شبهه نموده اند که ذکر میشود:
1-سجده به معنی پیشانی را بر زمین گذاشتن نیست بلکه انحناء است یعنی خم شدن،که به آن سجود تحیت و سجده ی سلام گویند و قبل اسلام مشروع بوده است و اسلام آن را ابطال نموده است و در اسلام چنین تحیت و سلامی نیست. (خازن)
2-سجده میتواند به معنی خضوع یعنی سربزیری و فروتنی باشد. (تفسیر ماتریدی)
3-سجده میتواند حقیقت همین سجده باشد. (ماتریدی)
4-سجده همان سجده ی حقیقی است و اینکه حضرت آدم بعنوان قبله گرفته شده است پس هرچند ظاهر سجده بر آدم باشد ولی حقیقت، برای الله است. (خازن)
سجده فی نفسه عبادت نیست والا الله تعالی امر به سجده بر آدم نمیکرد همچنانکه الله اجازه نمیدهد غیر خود را عبادت کنند و اگر امر به عبادت غیر الله میکرد پس انان نیز اله میبودند که واقع خلاف این است. ( ماتریدی)
وَقُلْنَا يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَٰذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ ﴿35﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

الله تعالی به آدم و همسرش امر میکند که در بهشت جای گیرند و اقامت کنند و از یک درخت منع کرده و فرمود که از این درخت نخورید که در صورت خوردن از آن جزو ظالمان خواهید شد.

مستندات
بعد اتمام حجت بر فرشتگان الله تعالی به آدم و همسرش حواء امر کرد تا در جنت(بهشت) موعود متقین، سکونت گزینند و این به نقل مشهورثابت است . (نسفی)
جنت موعود بودن از الف و لام الجنه استنباط میشود چراکه در بین مسلمانان جنتی غیر از جنت موعود، مفهوم نیست. (خازن)
و بعضی گفته اند که جنتی روی زمین در عدن بوده است. (آلوسی)
قرطبی از قدریه و معتزله نقل قول کرده است که گویند در زمین بوده است. (ابن کثیر)
و به آدم و همسرش اجازه داده میشود که از انواع خوردنی های بهشت بخورند بجز آنچه از آن نهی شده است و اینکه آن درخت ممنوعه چه درختی بوده است، چون دانستن آن و یا ندانستن آن تاثیری در قضیه ندارد ، الله تعالی از ذکر نام آن خودداری نموده است. (خازن)
هرچند بعضی گفته اند که آن خوشه گندم بوده است و بعضی گفته اند درخت انگور بوده است و دیگری درخت علم گفته و آن یکی کافور. (خازن)
روایت کرده اند که درخت انجیر بوده است. (بحر العلوم)
اگر از این درخت ممنوعه بخورید از کسانی خواهید شد خود را گمراه ساخته اند.(بحر العلوم)
اگر تناول کنید از کسانی خواهید شد که امر خدا را در غیر موضعش قرار داده اند. (الوجیز للواحدی)
فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ ۖ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ۖ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَىٰ حِينٍ ﴿36﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

وقتی آدم و حواء در بهشت برین، سکنی گزیدند، شیطان آنان را وسوسه کرد و باعث شد که از بهشت به زمین رانده شوند و الله تعالی فرمود که خارج شوید در حالیکه بر یکدیگر دشمن خواهید بود و در زمین برای شما تا مدتی یعنی تا وقت رسیدن اجل شما، مکان قرار خواهد بود و در آن از اشیاء استفاده خواهید نمود. در همین لکم فی الارض مستقر، معلوم میشود که بهشتی که حضرت آدم در آن بود همان بهشت موعود بوده است.

مستندات
در این آیه دلالت واضحی هست مبنی بر اینکه ابلیس زمانی که از سجده امتناع کرد از بهشت بیرون رانده شد و خوردن آدم از درخت ممنوعه قبل هبوط ابلیس به زمین بوده است این از ابن عباس و ابن مسعود و از مردمانی چند از اصحاب رسول الله ص نقل شده است. (طبری)
شیطان باعث شد که آدم و همسرش از امر الهی بلغزند و آدم و همسرش را بهشت بیرون آورد. چون ابلیس باعث لغزش شد و لغزش باعث خروج آدم از بهشت شد، بیرون آوردن آدم و همسرش را به ابلیس منسوب کرد. (طبری)
منظور از هبوط ابلیس رانده شدن از مقام عزت بوده است و نه طرد شدن از آسمان چراکه آدم را بعد طرد شدن، وسوسه کرده است. (آلوسی)
فازلهما الشیطان عنها:
منظور میتواند که آنان را از بهشت لغزاند. (ابن کثیر)
پس وقتی از جنت لغزیدند، از آنچه از لباس و منزل راحت بودند، اخراج شدند. (ابن کثیر)
گفته اند که آدم در بهشت به مقدار نماز عصر تا مغرب ساکن بوده است. (ابن کثیر)
از حسن روایت شده است که لحظه ای از روز را در بهشت بوده است و آن لحظه باندازه ی صد و سی سال دنیای ما بوده است. (ابن کثیر)
اخراج به صیغه ی جمع آمده است و کمترین حد جمع سه است و آدم و حواء دو نفر هستند برای همین مفسرین دنبال توضیح آن برآمدند:
1-آدم و حواء که اصل انسان هستند که میتوان از این جهت آنان را به جمع خطاب کرد. (بیضاوی)
2-منظور آدم و حواء و ابلیس است. (بیضاوی)
بعضکم لبعض عدو: یعنی خارج شوید در حالیکه بر یکدیگر دشمن هستید. (ابی سعود)
و در زمین برای شما مکان قرار و زندگانی هست تا وقت موت. (بحر العلوم)
مدتی شما در زمین، قرار و انتفاعی هست یعنی تا وقت مرگ. (خازن)
فَتَلَقَّىٰ آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ ۚ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ﴿37﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

ملخص اقوال مفسرین را میتوان چنین بیان نمود که در ذیل ذکر خواهد شد و اقوال مطرح شده تقریبا یک معنا را و یک واقعه از چندین جهت بیان داشته اند که یک قول را تشکیل خواهند داد بدین طریق: به آدم الهام شد که چگونه توبه کند و آدم به رندی آن را دریافت و قبول کرد و به حج رفت و کلماتی را که آموخته بود به زبان آورد و به رسول الله ص توسل جست و مورد قبول واقع شد و با این اوصاف باز الله تعالی بخاطر اینکه خود وی تعالی بسیار از عذاب بندگان رجوع میکند، این توبه مورد قبول واقع شد و بخاطر مهربانی وی تعالی بود که توبه پذیرفته شد. پس باید دانست که بنده خود با عمل و گفتار باید که توبه کند و الله بخاطر فضل خود گذشت خواهد نمود.

مستندات
در این آیه الله تعالی میفرماید که آدم، کلماتی را آموخته است حال به چه کیفیت بوده است و آن کلمات چه بوده اند، کتب تفسیر چنین بیان داشته اند:
1-تلقن یعنی از روی فهم و رندی چیزی را دریافتن و فهمیدن. (خازن)
2-یعنی از پرودگارش آموخت. (خازن)
3-از پرودگارش به وی کلماتی رسید و الهام شد که سبب توبه ی وی شد. (بحر العلوم)
و اما کلماتی که به آدم رسید و وی آموخت:
1-بعضی گفته اند که این آیه بوده است:
رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ [٧:٢٣]
گفتند: پروردگارا! ما بر خويشتن ستم كرديم، و اگر بر ما نبخشايى و به ما رحم نكنى، بى‌شك از زيانكاران خواهيم شد. (بحر العلوم)
2-گفته اند که آن کلمات این بوده است که یا رب به حق محمد رسول الله ص توبه ی ما را قبول کن، و الله تعالی فرمود از کجا محمد را میشناسی؟ در بهشت دیدم که در جای جای بهشت نوشته شده بود: لا إله إلا الله محمد رسول الله، پس دانستم که این شخص، محترم ترین و مکرمترین اشخاص نزد تو است پس الله از آنها گذشت کرد. (بحر العلوم)
3-از ابن عباس آن کلمات : سبحانك اللهم وبحمدك، أشهد أن لا إله إلا أنت، رب عملت سوءاً وظلمت نفسي فتب عليّ وارحمني، إنك أنت التواب الرحيم. سبحانك اللهم وبحمدك، أشهد ألا إله إلا أنت، رب عملت سوءاً وظلمت نفسي فاغفر لي وارحمني وأنت خير الغافرين.
سبحانك اللهم وبحمدك، أشهد ألا إله إلا أنت رب عملت سوءاً وظلمت نفسي فاغفر لي وارحمني وأنت خير الراحمين. هستند. (بحرا لعلوم)
4- کلمات چنین است که آدم به الله تعالی گفت: مگر تو مرا خلق نکرده ای؟ الله تعالی فرمود بله خلق کرده ام. آدم: از روحت خود ندمیدی؟ الله: بله دمیده ام. آدم: مگر رحمتت بر غضبت سبقت ندارد؟ الله : بله چنین است. آدم : مگر مرا در بهشت خود ساکن نکردی؟ الله : بله سکونت دادم. آدم: پس توبه کردم از کرده ی خود و اصلاح شدم. پس مرا به بهشت باز میگردانی؟ الله تعالی: بله باز میگردانم. (ابی سعود)
در این روایت نیز بر بهشت برین بودن دلالت دارد و این به معنی تلقی نزدیکتر است چرا که از رندی و فهم بالای آدم خبر میدهد.
5- شأن و منزلت حج کردن را دانست و حج بجای آورد و توبه کرد و بدین سبب توبه اش قبول شد. (ابن کثیر)
مفسرین در مورد معنای تواب که صفتی برای الله ذکر شده است، بحث کرده اند که منظور چیست چرا که اصل توبه رجوع و برگشتن است و در مورد توبه ی بنده چنین معنی کرده میشود که از گناه برگشت و به پروردگارش رجوع نمود است و به بنده ایکه زیاد توبه میکند و بر میگردد تواب گویند حال وقتی این کلمه را در مورد الله بکار برده شود چه معنا میدهد.
1-گذشت کننده از گناهان. (بحر العلوم)
2-یعنی بر کسیکه توبه کند وبه وی رجوع کند، بازمیگردد. (ابن کثیر)
3-بسیار قبول کننده ی توبه ی بندگانش. (نسفی)
4-بسیار رجوع کننده به بندگانش با آمرزیدن آنان و بسیار گذشت کننده از عذاب دادن بندگانش. (مظهری)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود