0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ ۚ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ ۚ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ ۖ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا ﴿34﴾
النِّسَآء
تفسیر

مردان بر زنان، سرپرستی دارند و این دو دلیل دارد یکی اینکه الله متعال مردان را بر زنان فضیلت در خلقت و عقل و رفتار داده است و دیگری اینکه این شوهران هستند که بر زنان نفقه میدهند و بر عهده ی مردان است که نفقه ی زنان خود را تامین کنند، پس زنان نیک زنانی هستند که فرمانبردار از الله متعال هستند و در وظایف محوله از الله اطاعت میکنند که در ضمن آن اطاعت از شوهر نیز هست و دیگر اینکه این زنان حافظ مردان و اموال و زندگی شوهرشان هستند. و دیگر زنانیکه با توجه به نشانه ها ناسازگاری احساس میکنید این است که آنان را نصیحت کنید و در رختخواب روی گردانی کنید و یا ترک آمیزش کنید از جهت تنبیه و بزنید البته زدنی که نه رنج آور باشد و نه اینکه نشانه ای از آن بماند که باعث توهین به زن شود. پس اگر در هر مرحله که مطیع شدند، دیگر به مجازات ادامه ندهید. قطعا الله متعال والای بزرگ است پس در رفتارتان مواظب باشید که الله بالاسر شما است. نکته: این امور که الله متعال برای چگونگی برخورد زن و شوهر بیان داشته است برای کسانی است که واقعا میخواهند زندگی زناشویی داشته باشند و آرامش حکم فرما باشد والا کسانی که از مردان و زنان به دنبال بهره وری به سود خودش است هیچگاه روی آرامش نمیبنند و برای همین است که با ادعای اصلاح قوانین و برابری زن و مرد، کانون خانواده دیگر از هم پاشیده است و چه بسا دیگر هیچ مردی به سمت همسر اختیار کردن نرود چراکه وقتی هزینه را بر مرد تحمیل کنیم دیگر از خیر زندگی زناشویی میگذرد و از راه حلال یا حرام، غریزه ی جنسی خودش را تامین میکند و این زن است که بی سرپرست و بی پناه میماند و دقیقا همین مساله را در خیلی از جوامع امروزی شاهد هستیم. نکته: ادبیات قرآنی را بهتر درک کنیم تا متوجه بشویم که قرآن دنبال چیست مثلا در همین آیه که اجازه ی زدن (ضرب) را میآورد باید یادمان باشد این آن زدنی که ما مردم برداشت میکنیم نیست چراکه در آیه 9 حجرات میآورد که اگر دو گروه از مومنان با هم کشتار (قتال ) کنند بین آنها اصلاح کنید در حالیکه این آیه در حق دو گروه مسلمانی نازل شده بود که با کفش همدیگر را زده بودند پس نه به معنی کشت و کشتار است که در شان مومن نیست که با مومن کشت و کشتار انجام دهد پس در اینجا نیز دعوای زن و شوهری است پس این ضرب و زدن در شان مسلمان نیست بلکه در معنا و ادای ضرب است. باشد که الله متعال ما را درک اهداف الله متعال را عنایت کند و بدون تفکر در آیه، نظر ندهیم و به چیزی که درست متوجه نشده ایم، اعتراض نکنیم.

مستندات
الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ
یعنی مردان بر سر زنان هستند و امر و نهی میکنند همانطور که والیان بر رعیت رسیدگی میکنند. (نسفی)
آیه در مورد شوهران نازل شده است. (تاویلات اهل سنت) یعنی منظور از الرجال، شوهران هستند.
دیگر اینکه دلیل بر این استکه نفقه ی زنان بر عهده ی شوهران است. (تاویلات اهل سنت)
اگر با استدلیل به این آیه کسی خواست بگوید که این نشان میدهد که نکاح دست اولیای زنان است باید به آنها گفت پس با توجه به این اظهارات، نفقه ی زنان نیز باید بر اولیا باشد در حالیکه کسی چنین چیزی را نه قبول دارد و نه چنین است. (تاویلات اهل سنت با تصرفات در کلمات)
روایت است که سعد ابن ربیع از سروران انصار: زن وی ناسازگاری کرد و شوهرش وی را سیلی زد و پدر زنش دخترش را پیش رسول الله ص به شکایت برد و رسول الله ص فرمود: از وی قصاص کند ؛یعنی مکافات کند؛ پس این آیه نازل شد و رسول الله ص فرمودند: ما حکمی را اراده کردیم و الله متعال حکمی دیگر اراده کرد و آنچه الله متعال اراده کرده است، خیر است. (ابوسعود)
بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ
این سیطره ی مردان بر زنان از این جهت است که الله متعال آنان را در قدرت و جنگ و نظر و عزم و به هوشیاری و نماز و روزه و جماعت و امامت و خطبه، بر زنان برتری داده است. و در تکبیر تشریق نزد امام ابوحنیفه برتری داده است. (نسفی)
و در نسب نیز به مردان منتسب میشوند. (نسفی)
وَبِمَا أَنفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ
و از این جهت که نفقه ی زنان بر عهده ی مردان است. (نسفی)
فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ
زنان دو قسم هستند: اولی زنانی که مطیع هستند و بر آنچه بر عهده ی آنان است در حق شوهران، ادا میکنند. (نسفی)
پس نیکان زنان: مطیع الله هستند و حقوق شوهر را بجای میآورند. (ابوسعود)
حَافِظَاتٌ لِّلْغَيْبِ
محافظان هستند در وقتی که شورهشان حضور ندارد در محافظت از ناموس و اموال و خانه . (نسفی)
حافظ اسرار شوهرانشان هستند. (نسفی)
رسول الله ص: بهترین زنان بعنوان همسر، زنانی هستند که وقتی به آنان مینگری خوشحالت میکنند و اگر به آنها امر کنی، فرمان میبرند و وقتی از آنان غایب هستی مال و نفس خود را حفظ میکنند و این آیه را تلاوت کردند. در این حدیث مال شوهر را به زنش نسبت داد و نشان میدهد که تصرف در اموال شوهر همانند تصرف در اموال خود زن است. (ابوسعود)
بِمَا حَفِظَ اللَّهُ
بخاطر اینکه الله متعال نیز آنان را حفاظت کرده است با توصیه به شوهرانشان که با زنان خود به نیکی رفتار کنید. (نسفی)
و یا بخاطر اینکه الله متعال آنان را در عصمت خود داشت تا که بر غیب محافظ باشند. (نسفی)
بدین خاطر که الله متعال با امر به حفظ غیب و تشویق و تهدید به آن، آنان را حفظ کرد. (ابوسعود)
یعنی با امری که حفظ حق الله و طاعت الله حساب میشود و آن به پاکدامنی و دلسوزی در حق شوهران است. (ابوسعود)
وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ
قسم دوم زنان کسانیکه عصیان میورزند و از اطاعت از شوهرشان، سر باز میزنند. (نسفی)
از ابن عباس: نشوز یعنی اینکه حقوق شوهر را وقعی ننهد و از وی فرمانبرداری نکند. (نسفی)
اشاره و ارشاد چگونگی قیام بر زنان است. (ابوسعود)
خوف؛ترس؛ حالتی است که در وقت حدوث یا گمان وقوع و یا علم به وقوع امری ناگوار بر قلب عارض میشود. (ابوسعود)
فَعِظُوهُنَّ
پس آنان را از عذاب الهی و از کتک کاری بترسانید. (نسفی)
عظه و وعظ: کلامی که قلبهای سخت را نرم میکند و طبایع رمنده را آرام میکند. (نسفی)
با تهدید و ترغیب نصیحت کنید. (ابوسعود)
وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ
از همخوابی با آنان دوری کنید یعنی از آمیزش دوری کنید. (نسفی)
و یا اینکه منظور این استکه رویش را از زنش بگرداند در حالیکه در یک تشک هستند چراکه نگفت از تشک دوری کنید. (نسفی)
وَاضْرِبُوهُنَّ
و آنان را بزنید زدنی که رنج آور نباشد. (نسفی)
ضربی نه رنج آور و نه عیب آور. (ابوسعود) یعنی زدنی که نه باعث رنج شود و نه باعث رسیدن عیبی به وی شود.
نخست امر به موعظه کرد اگر افاقه نکرد امر به ترک در همخوابی امر کرد اگر این نیز فایده ای نداشت امر به ضرب کرد. (نسفی)
فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ
اگر با ترک ناسازگاری از شما اطاعت کرد. (نسفی)
فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا
پس از تعرض و آزار آنان دست بردارید. (نسفی)
إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا
اگر دستان شما بر بالای زنان است پس بدانید که قدرت الله بر شما بزرگتر از قدرت شما بر زنانتان است. پس از ظلم به آنان بپرهیزید. (نسفی)
یعنی الله متعال که بزرگ و والا است، با این وجود شما نافرمانی میکنید و بعد توبه میکنید و الله متعال نیز توبه ی شما را میپذیرد پس شما نیز اولی به این هستید که وقتی کسی به بدی میکند، وبعد از بدی خود برگشت، وی را ببخشید. (نسفی)
وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا إِنْ يُرِيدَا إِصْلَاحًا يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا ﴿35﴾
النِّسَآء
تفسیر

و اگر شما اهل و خانواده ی زن و شوهر، متوجه شدید که بین آنها اختلافی هست و قصد جدایی دارند، پس شما اولیای هر دو، یک نفر از طرف مرد و دیگری از طرف زن، را بعنوان حکم به پیش این دو بفرستید، اگر قصد این دو حکم اصلاح باشد و یا قصد هردوی زوجین اصلاح باشد، الله نیز توفیق همدلی میدهد. قطعا الله متعال دانا و آگاه است و باید که هدف زن و شوهر و حکمین، خیر باشد و مواظب خودشان باشند.

مستندات
وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا
شقاق دشمنی و اختلاف چراکه هر دو کاری انجام میدهد که باعث سختی بر دیگری میشود و یا به طرفی میل میکند که دیگری به آن میل ندارد. (نسفی)
بعد به اولیای زنان گفت: اگر اختلاف بین زن و شوهر را متوجه شدید. (بحر العلوم)
اگر جدایی بین آنها را متوجه شدید و مشخص نشد که ناسازگاری از کدام یک است. (بحر العلوم)
فَابْعَثُوا حَكَمًا مِّنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِّنْ أَهْلِهَا
کسی را که برای حَکَمیت و اصلاح بین این دو، صلاحیت داشته باشد. (نسفی)
برای اصلاح بین زوجین بفرستید. (ابوسعود)
اینکه از هر دو طرف حکم خواسته میشود از این جهت است که خویشاوندان به هم شناخت بیشتری دارند و خواهان صلاح هم هستند و نفس نیز به آنان آرام میگیرد در نتیجه آنچه در درون دارند را راحتتر بیان میکنند. (نسفی)
إِن يُرِيدَا إِصْلَاحًا
اگر عدل بین آنها را اراده کنند پس با نصیحت و زجر و نهی برخورد کنند. (بحر العلوم)
اگر قصد هر دو حکم خیر باشد به اصلاح برکت مییابند. (نسفی)
از ابن عباس: اگر هر دوی زن و شوهر قصدشان اصلاح باشد. (تاویلات اهل سنت)
يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا ۗ
الله متعال به صلاح توفیق دهد. (بحر العلوم)
گفته میشود: هر یک از این دو به اصلاح بپردازند، صلح بین زوجین برقرار خواهد شد. (بحر العلوم)
إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا
الله دانای به این دو است و آگاه به نصیحت آنان است. (بحر العلوم)
در این آیه اثبات تحکیم است. (بحر العلوم)
الله به اراده ی حکمین دانا است و آگاه است که کدام یک از زوجین ظالم هستند. (نسفی)
حکمین حق تفرقه و جدایی بین زوجین را ندارند. (نسفی)
الله تعالی عالم به ظاهر و باطن است پس میداند که چگونه اختلاف را بردارد و چگونه توفیق عنایت کند. (نسفی)
وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ۖ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا ﴿36﴾
النِّسَآء
تفسیر

و الله متعال را یگانه بدارید و از وی تعالی اطاعت کنید و هیچ چیز و هیچ کس را شریک وی تعالی قرار ندهید و به پدر و مادر، نیکی کنید و به خویشاوندان نیز نیکی کنید و به یتیمان حقشان را نگهدارید و نیکی کنید و به مساکین نیز نیکی کنید و به همسایه که خویش نیز هست و به همسایه که خویش نیست و به همراه و همنشین و همسفر نیز نیکی کنید و به مهمان و به مسافر در راه مانده و به بندگان نیز نیکی کنید. قطعا الله متعال متکبر فخرفروش را دوست ندارد. نکته: دوست نداشتن الله به مثابه ی عذاب دادن است.

مستندات
وَاعْبُدُوا اللَّهَ
گفته شده است: بندگی به چهار چیز است: 1- وفای به عهد. 2 – رضا به موجود. 3- حفظ حدود. 4- صبر بر مفقود. (نسفی)
الله را یگانه بدانید. (تاویلات اهل سنت)
از الله متعال اطاعت کنید. (تاویلات اهل سنت)
خطاب به کفار است یعنی الله متعال را یگانه بدارید. (بحر العلوم)
گفته میشود که خطاب به همه است: در حق مومنان امر به اطاعت است و در حق منافقین امر به اخلاص است و در حق کفار امر به توحید است. (بحر العلوم)
عکرمه از ابن عباس: هر عبادت که در قرآن است منظور همان توحید است. (بحر العلوم)
وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ۖ
و بر شرک نمانید. (بحر العلوم)
بت و غیر آن را شریک ندارید. (نسفی)
هیچ قسم شرکی از جلی و خفی به وی تعالی نورزید. (ابوسعود)
وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا
با قول و فعل به هر دوی والدین، و با انفاق در وقت نیاز نیکی کنید. (نسفی)
وَبِذِي الْقُرْبَىٰ
و به هرکسی که بین تو و وی، خویشاوندی باشد از برادر و عمو و غیر اینها. (نسفی)
صله ی رحم بر هر دو طرف لازم و فرض است و احسان باید از هردو طرف باشد و این فرض است. (تاویلات اهل سنت)
وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ
در مورد یتیمان امر به وصیان است که در حفظ مال یتیم بکوشند و به مهربانی رفتار کنند. (تاویلات اهل سنت)
از اجنبیان. (ابوسعود)
یعنی بر شما لازم است که مساکین را غذا دهید. (بحر العلوم)
وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ
کسیکه همسایگیش به تو نزدیک است. (نسفی)
جار قریب، همسایه که خویشاوند نیز هست. (نسفی)
همسایه که در دین و نسب نیز با تو نسبتی دارد. (ابوسعود)
وَالْجَارِ الْجُنُبِ
همسایه که به تو نسبتی ندارد. (نسفی)
از رسول الله ص: همسایه سه است: همسایه ایکه سه حق برگردنت دارد حق همسایگی و حق خویشاوندی و حق اسلام. دیگری دو حق دارد حق همسایگی و حق اسلام و دیگری همسایه ای است که یک حق دارد و آن حق همسایگی است یعنی همسایه که از اهل کتاب است. (ابوسعود)
در بحر العلوم بجای اهل کتاب کافر را آورده است. (بحر العلوم)
وَالصَّاحِبِ بِالْجَنبِ
یعنی زوجه. (نسفی)
یعنی رفیق در امری نیک مثل در تعلیم و صنعت و سفر. (ابوسعود)
از حضرت علی: هرکس که با تو رفیق و همراه شود چه در سفر و یا شریک در درس و یا کسیکه در مجلسی و مسجدی همنشینت شود. (نسفی)
وَابْنِ السَّبِيلِ
غریب یا مهمان. (نسفی)
مهمان که پیش شما میآید و مهمان تا سه روز است و بعد آن صدقه حساب میشود. (بحر العلوم)
مسافر در راه مانده. (نسفی)
وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ
بندگان و کنیزان. (نسفی)
در روایت آمده است: از آنچه میخورید به بندگان نیز بدهید و از آنچه میپوشید بپوشانید و آنان را به کاری که طاقتش را ندارند تکلیف نکنید چراکه اینان نیز از گوشت خون هستند و خلقی مثل خودتان هستند. (بحر العلوم)
از مالک بن انس از رسول الله ص: آنقدر جبرئیل در مورد همسایه توصیه کرد که گمان کردم که به همسایه نیز ارث برسد و آنقدر جبرئیل در مورد زنان توصیه کرد که گمان کردم که طلاق آنها حرام خواهد شد و آنقدر جبرئیل در مورد بندگان توصیه کرد که گمان کردم که برای بندگی مدتی ذکر خواهد شد که بعد آن خود به خود آزاد شوند و آنقدر جبرئیل در مورد مسواک توصیه کرد که گمان کردم که دهانم لخت شود و گوشتش کنده شود و آنقدر جبرئیل در مورد نماز شب توصیه کرد که گمان کردم که قطعا بهترین امت من اصلا شبی را نخوابند. (بحر العلوم)
إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا
مختال، متکبری که خویشاوند بودن و همسایه بودن کسی را ننگ بداند برای همین به آنان نظر و مهربانی ندارد. (نسفی)
فخور، شایستگی و نیکی خود را از برای فخر فروشی و تکبر، بر میشمارد. اگر این مناقب را از برای اعتراف به نعمت الله بر شمارد، شکرگزار است. (نسفی)
شکر خدای بجای نیاورد بلکه آن را مایه فخر فروشی قرار میدهد و بر مردم تکبر میورزد. (بحر العلوم)
بر خویشان و همسایگان و رفقا، فخر فروشی میکند. (ابوسعود)
و این دو صفت، علت دوست نداشتن الله متعال آنها را است. (ابوسعود)
الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَيَكْتُمُونَ مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ۗ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا ﴿37﴾
النِّسَآء
تفسیر

آن مختال فخور کسانی هستند که از ادای واجبات بر گردن خود بخل میورزند و دیگران را نیز امر به بخل میکنند و آنچه را که الله متعال از مال و علم به آنان از فضل خودش داده است را کتمان و مخفی میکنند. و ما برای کافران حقیقی و کسانی که کتمان نعمت میکنند، عذابی بس اهانت کننده، مهیا کرده ایم.

مستندات
الَّذِينَ يَبْخَلُونَ
مختال فخور کسانی هستند که بخل میورزند. (نسفی)
کسانیکه بر آنچه بر گردنشان واجب شده است، بخل میورزند. (مظهری)
وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ
یعنی هم آنچه را که دست خودشان است را دریغ میورزند و همینطور چیزهایی که دست دیگران است را نیز دریغ میورزند و به دیگران امر میکنند تا بخل بورزند از این جهت که سخاوت را دشمن میدارند. (نسفی)
بخل یعنی اینکه خودت بخوری و به دیگران نخورانی و شح یعنی اینکه نه خود بخوری و نه دیگران را بخورانی و سخاوت این است که خود بخوری و به دیگران نیز بخورانی و جود یعنی اینکه بخورانی و نخوری. (نسفی)
رسول الله ص: سخی نزدیک به الله هست و نزدیک به بهشت است و نزدیک به مردم است و دور از آتش و بخیل دور از الله و دور از بهشت و دور از مردم است و نزدیک به آتش است و اینکه نادان سخی برای الله دوستتر از عابد بخیل است. (مظهری)
دیگران را به بخل امر میکردند از این جهت بوده است که وقتی کسی گناهی انجام میدهد برای اینکه عیبش آشکار نشود دیگران را نیز به آن تشویق میکند. (بحر العلوم)
بخل در دین همان منع واجب است. (احکام القرآم جصاص)
از نظر دینی اطلاق کلمه ی بخل جایز نیست مگر اینکه فاعل آن کبیره ای را مرتکب شود. (احکام القرآم جصاص)
وَيَكْتُمُونَ مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ
گفته اند: در مورد یهود نازل شده است که صفت محمد رسول الله ص را کتمان میکردند. (نسفی)
در مورد یهود نازل شده است که به انصار میگفتند که در راه خدا خرج نکنید چراکه ما میترسیم که فقیر بمانید. (بیضاوی)
و آنچه الله متعال از مال و فراخی به آنان داده است، را مخفی میدارند. (نسفی)
در حدیث امده است: وقتی الله متعال به کسی نعمتی میدهد، دوست دارد که اثر آن نعمت در وی دیده شود. (نسفی)
از مال و علم را کتمان میکنند و اینان اولی به ملامت هستند. (بیضاوی)
وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُّهِينًا
عذابی که به وسیله ی آن در آخرت مورد اهانت واقع میشوند. (نسفی)
یعنی کسیکه شان وی این باشد، پس وی کافر به نعمت الهی است پس کسی که کفران نعمت کند، مستحق اهانت است همانطور که به نعمت اهانت کرده است.(بیضاوی)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود